Ένα data center δεν καταναλώνει ρεύμα με τον τρόπο που συνήθως έχουμε στο μυαλό μας. Σχεδόν κάθε βατ που μπαίνει μετατρέπεται σε θερμότητα. Ένα κτίριο γεμάτο servers είναι, στην ουσία, μια τεράστια ηλεκτρική θερμάστρα που κάνει και υπολογισμούς.
Η Ελλάδα χτίζει πολλά τέτοια κτίρια. Οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις έχουν συνολική ισχύ γύρω στα 44 MW με άλλα 533 MW να βρίσκονται υπό κατασκευή ή σχεδιασμό. Στο σύνολό τους αντιστοιχούν στην κατανάλωση ρεύματος 480.000 νοικοκυριών. Και σχεδόν όλη αυτή η κατανάλωση γίνεται ζέστη.
Η δημόσια συζήτηση γύρω από τα data centers στρέφεται κυρίως σε δύο πράγματα: τους λογαριασμούς ρεύματος και το νερό. Για το ρεύμα, οι κίνδυνοι είναι υπαρκτοί αλλά υπάρχουν λύσεις: από τη λειτουργία «behind the meter» με ιδιωτική παραγωγή, μέχρι την αξιοποίηση των data centers ως ρυθμιστών που απορροφούν φθηνή ενέργεια από ΑΠΕ τις ώρες χαμηλής ζήτησης.
Το κακό όνομα των data centers έχει βγει από παλαιότερα συστήματα ψύξης. Η νεότερη τεχνολογία αξιοποιεί το νερό σε κλειστό κύκλωμα (closed-loop) και το ανακυκλώνει συνεχώς.
Για το νερό, αξίζει λίγη ψυχραιμία. Το κακό όνομα των data centers έχει βγει από παλαιότερα συστήματα ψύξης. Η νεότερη τεχνολογία αξιοποιεί το νερό σε κλειστό κύκλωμα (closed-loop) και το ανακυκλώνει συνεχώς. Ο διεθνής μέσος όρος κατανάλωσης είναι περίπου 1,8 λίτρα ανά κιλοβατώρα. Οι καλύτεροι σήμερα βρίσκονται δέκα φορές χαμηλότερα: η Amazon ανέφερε 0,15 λίτρα το 2024, με τα closed-loop συστήματα να πλησιάζουν το μηδέν, ενώ η Microsoft σχεδιάζει πλέον όλα τα νέα της κέντρα χωρίς καθόλου εξάτμιση νερού. Ακόμη και το μεγαλύτερο ελληνικό έργο, το data center της ΔΕΗ στην Κοζάνη, σχεδιάζεται να ανακυκλώνει το νερό του.
Είναι επίσης σημαντικό να μην ξεχνάμε πως το μεγαλύτερο μέρος του νερού δεν ξοδεύεται μέσα στο κέντρο, αλλά στο εργοστάσιο που παράγει το ρεύμα του. Στις ΗΠΑ, αυτή η ποσότητα είναι περίπου δωδεκαπλάσια του νερού ψύξης. Δηλαδή, το καθαρότερο δίκτυο ρεύματος λύνει ταυτόχρονα και το πρόβλημα του νερού. Και για να βάλουμε τα μεγέθη σε μια χρήσιμη κλίμακα, τα data centers της Google, σε ολόκληρο τον πλανήτη, κατανάλωσαν το 2023 τόσο νερό όσο χρειάζονται περίπου 41 γήπεδα γκολφ. Στην Αττική, που οι ταμιευτήρες της αδειάζουν, το ζήτημα δεν είναι αμελητέο. Είναι όμως διαχειρίσιμο και, κυρίως, λύνεται.
Ας γυρίσουμε όμως στη ζέστη. Τα 533 MW που έρχονται θα παράγουν, πάνω-κάτω, 533 MW θερμότητας. Συνεχώς. Όλο τον χρόνο. Για αυτή την θερμότητα, ξοδεύουμε ενέργεια για να την παράξουμε και νερό για να την πετάξουμε στην ατμόσφαιρα.
Η Ευρώπη το γνωρίζει. Η οδηγία για την ενεργειακή απόδοση (2023/1791) υποχρεώνει κάθε data center άνω του 1 MW να αξιοποιεί τη θερμότητά του, εκτός αν αποδείξει ότι δεν συμφέρει. Πόσο αξιοποιείται σήμερα στην ΕΕ; Το 1,8%. Όλη η υπόλοιπη πάει χαμένη.
Δεκάδες δημοτικά κολυμβητήρια ξοδεύουν τεράστια ποσά σε θέρμανση: ενδεικτικά ο Δήμος Παλλήνης ξεπέρασε τις 500.000 ευρώ τον χρόνο και πολλά κινδύνευσαν να κλείσουν στην ενεργειακή κρίση.
Μέχρι πρόσφατα, υπήρχε καλή δικαιολογία. Επειδή προέκυπτε από ψύξη με αέρα, η θερμότητα που παραγόταν ήταν γύρω στους 30-35 °C. Αυτό δεν ήταν αρκετό για να μπορέσει να ζεστάνει κάτι χωρίς να συνοδεύεται από ακριβές αντλίες θερμότητας. Η AI, παρότι είναι η τεχνολογία που μας έκανε να ανησυχούμε για τα data centers, το άλλαξε αυτό.
Οι κάρτες γραφικών που εκπαιδεύουν τα μοντέλα βγάζουν τεράστια θερμότητα σε ελάχιστο χώρο. Η πυκνότητα ανά rack ανέβηκε από 8 σε 17 κιλοβάτ μέσα σε δύο χρόνια, και τα racks της AI φτάνουν σήμερα ακόμα και τα 120 κιλοβάτ. Ο αέρας δεν αρκεί πια για την ψύξη, εξού και χρησιμοποιούμε νερό. Σε αντίθεση με τον αέρα όμως, το νερό βγάζει τη θερμότητα στους 55-60 °C, αρκετά ζεστή για να θερμάνει κτίρια απευθείας.
Τι κάνεις λοιπόν με 533 MW ζέστης; Στο Espoo της Φινλανδίας, το κέντρο της Microsoft θα καλύπτει το 40% της τηλεθέρμανσης για 250.000 κατοίκους. Στη Στοκχόλμη, το δίκτυο τηλεθέρμανσης πληρώνει τα data centers για τη θερμότητά τους (175.000 ευρώ τον χρόνο για κάθε μεγαβάτ) και ζεσταίνει 30.000 διαμερίσματα. Στο Δουβλίνο, ένα κέντρο της Amazon δίνει δωρεάν τη ζέστη του και καλύπτει το 92% της θέρμανσης ενός πανεπιστημίου. Στο Παρίσι, η θερμότητα ενός data center ζέστανε την ολυμπιακή πισίνα των αγώνων του 2024.
Κι όπου δεν υπάρχει δίκτυο τηλεθέρμανσης, υπάρχουν άλλοι τρόποι. Η βρετανική Deep Green τοποθετεί μικρά data centers κάτω από δημόσια κολυμβητήρια και ζεσταίνει το νερό τους δωρεάν. Ένα κολυμβητήριο γλιτώνει έτσι γύρω στις 20.000 λίρες τον χρόνο. Η νορβηγική Green Mountain τροφοδοτεί με τη θερμότητά της το μεγαλύτερο χερσαίο ιχθυοτροφείο πέστροφας στον κόσμο. Η γερμανική NeoCarbon τη χρησιμοποιεί για να δεσμεύσει CO2 από την ατμόσφαιρα (disclaimer: η Astylab Ventures έχει επενδύσει στη NeoCarbon).
Έχει όμως η Ελλάδα τηλεθέρμανση; Και όμως. Η Κοζάνη θερμαίνεται με τηλεθέρμανση από το 1993. Είναι το μεγαλύτερο δίκτυο της χώρας: περίπου 28.000 διαμερίσματα, ζεσταμένα μέχρι σήμερα από τη θερμότητα του λιγνιτικού σταθμού του Αγίου Δημητρίου. Το δίκτυο αυτό έχει γλιτώσει στους κατοίκους περί τα 216 εκατομμύρια ευρώ σε σχέση με το πετρέλαιο. Τώρα όμως ο Άγιος Δημήτριος κλείνει. Και τι σχεδιάζει η ΔΕΗ, πάνω στο ίδιο οικόπεδο του Αγίου Δημητρίου; Ένα data center 300 μεγαβάτ. Με ψύξη closed-loop και αντλίες θερμότητας. Δηλαδή ακριβώς την τεχνολογία που κάνει την ανάκτηση θερμότητας εύκολη. Στην πρόσκλησή της προς τεχνολογικούς εταίρους, η ίδια η ΔΕΗ βάζει τις «ανάγκες τηλεθέρμανσης στην περιοχή» ανάμεσα στα πλεονεκτήματα της τοποθεσίας. Αν δεν συνδεθούν εδώ, δύσκολα θα συνδεθούν κάπου αλλού.
Κι αν η υπόλοιπη Ελλάδα δεν έχει δίκτυα τηλεθέρμανσης, έχει δύο άλλους έτοιμους αποδέκτες. Ο πρώτος είναι οι ιχθυοκαλλιέργειες. Η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα σε παραγωγή τσιπούρας και λαβρακιού στην ΕΕ. Τα σύγχρονα χερσαία ιχθυοτροφεία κλειστού κυκλώματος ξοδεύουν μεγάλο μέρος του κόστους τους σε θέρμανση και άντληση νερού.
Ο δεύτερος είναι τα κολυμβητήρια. Δεκάδες δημοτικά κολυμβητήρια ξοδεύουν τεράστια ποσά σε θέρμανση: ενδεικτικά ο Δήμος Παλλήνης ξεπέρασε τις 500.000 ευρώ τον χρόνο και πολλά κινδύνευσαν να κλείσουν στην ενεργειακή κρίση.
Τα data centers θα έρθουν έτσι κι αλλιώς. Η ζήτηση για υπολογιστική ισχύ μόνο ανεβαίνει, και η Ελλάδα έχει καλούς λόγους να θέλει το μερίδιό της. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν, αλλά πώς.
Μπορούμε να τα δούμε ως ένα αναγκαίο κακό που τρώει ρεύμα και νερό. Ή ως τους μεγαλύτερους λέβητες της χώρας, που δουλεύουν εικοσιτέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο και ψάχνουν κάτι να ζεστάνουν.
Η ερώτηση χρειάζεται να γίνει όμως τη σωστή στιγμή: στην αδειοδότηση. Ένα data center που σχεδιάζεται από την αρχή δίπλα σε ένα δίκτυο, ένα ιχθυοτροφείο ή ένα κολυμβητήριο, χρησιμοποιεί τη ζέστη του εύκολα. Ένα data center που χτίστηκε «κάπου τυχαία», απλά ξοδεύει νερό για να την ξεφορτωθεί.
