Ο χανταϊός ζει σε τρωκτικά και σπάνια μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Μέχρι που ένα ολλανδικό κρουαζιερόπλοιο, το MV Hondius, έφερε στην επιφάνεια το πιο ανησυχητικό στέλεχός του, τον ιό των Άνδεων, και έθεσε τις παγκόσμιες υγειονομικές αρχές σε κατάσταση εγρήγορσης. Είναι η πρώτη φορά που καταγράφεται τέτοια έξαρση σε κρουαζιερόπλοιο.
Τα συμπτώματα της λοίμωξης μπορεί να περιλαμβάνουν πυρετό, έντονη κόπωση, μυϊκούς πόνους, στομαχόπονο, ναυτία, έμετο, διάρροια ή δύσπνοια.
Το στέλεχος αυτό αποτελεί εξαίρεση, καθώς μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Τι συμβαίνει λοιπόν με τον χανταϊό, και βρισκόμαστε πράγματι σε κίνδυνο μιας νέας επιδημίας;
Τι είναι ο χανταϊός και πώς μεταδίδεται
Ο χανταϊός (hantavirus) ανήκει στην οικογένεια Hantaviridae και ζει κυρίως σε τρωκτικά. Τα ζώα δεν αρρωσταίνουν, απλώς μεταφέρουν τον ιό στα ούρα, τα κόπρανα και τον σάλιο τους. Ο άνθρωπος μολύνεται κατά κανόνα όταν αυτές οι εκκρίσεις διασκορπιστούν στον αέρα, κατά τη διάρκεια σκουπίσματος, γεωργικών εργασιών ή απλώς εισόδου σε μολυσμένο χώρο, και τις εισπνεύσει. Μπορεί να μεταδοθεί και μέσω κατανάλωσης μολυσμένης τροφής ή επαφής με πληγές στο δέρμα.
Υπάρχουν πάνω από 40 γνωστά είδη. Χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: «Παλαιού» κόσμου (Ευρώπη, Ασία) που προκαλούν κυρίως νεφρική ανεπάρκεια και αιμορραγικές διαταραχές, και «Νέου» κόσμου (Αμερική) προκαλούν συχνότερα πνευμονικό οίδημα -συσσώρευση υγρού στους πνεύμονες, με θνητότητα που φτάνει το 40-50%.
Παγκοσμίως καταγράφονται 10.000–100.000 μολύνσεις ετησίως, κυρίως στην Ασία και την Ευρώπη. Στην Αμερικανική Ήπειρο, σημειώνονται μόλις 150–300 κρούσματα το χρόνο (Αργεντινή, Βραζιλία, Χιλή, Βολιβία), ενώ οι ΗΠΑ έχουν μόλις 15–50 ετησίως.
Τα συμπτώματα της λοίμωξης μπορεί να περιλαμβάνουν πυρετό, έντονη κόπωση, μυϊκούς πόνους, στομαχόπονο, ναυτία, έμετο, διάρροια ή δύσπνοια.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ασθενείς εμφανίζουν σοβαρές αναπνευστικές δυσκολίες ή χαμηλή αρτηριακή πίεση και νεφρική ανεπάρκεια, που απαιτούν νοσοκομειακή περίθαλψη.
Δεν υπάρχει επί του παρόντος ευρέως διαθέσιμο εμβόλιο ή ειδική αντιιική αγωγή για τις λοιμώξεις αυτές. Η θεραπεία είναι υποστηρικτική και βασίζεται στα συμπτώματα, όπως η νοσοκομειακή περίθαλψη και η αναπνευστική υποστήριξη.
Ο ιός των Άνδεων: Η εξαίρεση που ανησυχεί
Σχεδόν όλοι οι χανταϊοί είναι «αδιέξοδοι»: ο άνθρωπος μολύνεται από τρωκτικό, αλλά δεν μεταδίδει τον ιό. Ο ιός των Άνδεων, όμως, αποτελεί τη μοναδική γνωστή εξαίρεση: μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Δεν είναι εύκολη μετάδοση. Δεν αιωρείται στον αέρα όπως η γρίπη ή η COVID-19. Χρειάζεται στενή επαφή, όπως κοινό κρεβάτι, σεξουαλική επαφή ή κοινό φαγητό. Αλλά αυτό αρκεί. Σε μια έξαρση στο Epuyén της Αργεντινής το 2018–2019, ένας ασθενής μόλυνε πέντε άτομα στη διάρκεια ενός πάρτι γενεθλίων, μεταξύ αυτών κάποιον που πέρασε δίπλα του στιγμιαία, στον δρόμο για την τουαλέτα. Η έξαρση έφτασε τελικά τα 34 κρούσματα και τους 11 νεκρούς.
Κρίσιμη λεπτομέρεια αποτελεί η περίοδος επώασης, που είναι μακρά, καθώς μπορεί να φτάσει τις 17 έως 40 ημέρες -ή και περισσότερο. Αυτό κάνει την ιχνηλάτηση επαφών εξαιρετικά δύσκολη, καθώς οι επιβάτες μπορεί να έχουν ήδη αποβιβαστεί και ταξιδέψει σε άλλες χώρες προτού εμφανίσουν συμπτώματα.
Γιατί αυτό το στέλεχος του ιού μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο ενώ άλλα δεν μπορούν παραμένει ένα ανοιχτό ερώτημα. Μια ερευνητική κατεύθυνση υποδηλώνει ότι ο ιός των Άνδεων ενδέχεται να είναι μοναδικά ανθεκτικός στα αντιιικά συστατικά του ανθρώπινου σάλιου, τα οποία φαίνεται να εξουδετερώνουν άλλα στελέχη πριν προλάβουν να εξαπλωθούν.
Τα νέα κρούσματα στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius
Στις αρχές Μαΐου 2025, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επιβεβαίωσε ότι ο ιός που έπληξε επιβάτες του ολλανδικού κρουαζιερόπλοιου MV Hondius, που ταξίδευε από την Αργεντινή προς τα Κανάρια Νησιά, είναι ο ιός των Άνδεων.
Μέχρι στιγμής έχουν αναφερθεί 8 κρούσματα (3 επιβεβαιωμένα, 5 ύποπτα) και 3 νεκροί. Οι αρχές έχουν δηλώσει ότι ένας από τους αποθανόντες είχε τον ιό, ενώ οι άλλες δύο περιπτώσεις θανάτου βρίσκονται υπό διερεύνηση.
Ένας επιβάτης στην Ελβετία βρέθηκε θετικός μετά την επιστροφή του, ενώ δύο κάτοικοι της Τζόρτζια και ένας της Αριζόνα στις ΗΠΑ παρακολουθούνται
Στην Ολλανδία, μια αεροσυνοδός της KLM νοσηλεύεται με συμπτώματα αφού ήρθε σε επαφή με μια 69χρονη επιβάτιδα που απεβίωσε στη Νότια Αφρική.
Εκκενώσεις πραγματοποιήθηκαν για τρεις σοβαρά ασθενείς, ενώ 146 επιβάτες από 23 χώρες παρέμεναν σε καραντίνα στο πλοίο. Ούτε η Πράσινη Ακτή ούτε αρχικά τα Κανάρια Νησιά δέχτηκαν το πλοίο. Τελικά έλαβε άδεια να ελλιμενιστεί στην Τενερίφη, όπου θα γίνει ιατρικός έλεγχος σε όλους.
Τι λέει ο ΠΟΥ για το ξέσπασμα χανταϊού
Ο κίνδυνος για το ευρύ κοινό είναι χαμηλός, σύμφωνα με την επίσημη εκτίμηση. Ο ιός των Άνδεων δεν μεταδίδεται αποτελεσματικά, και το ιδιαίτερα κλειστό περιβάλλον του πλοίου πιθανόν ευνόησε τη μετάδοση.
Παράλληλα, πάνω από 80 επαγγελματίες υγείας που εκτέθηκαν σε ασθενείς κατά την έξαρση του Epuyén δεν νόσησαν, ακόμα και χωρίς μέσα ατομικής προστασίας.
Ωστόσο, ο ΠΟΥ έχει κατατάξει τους χανταϊούς στα αναδυόμενα παθογόνα προτεραιότητας, με υψηλό δυναμικό να προκαλέσουν διεθνείς υγειονομικές έκτακτες καταστάσεις. Η ιχνηλάτηση επαφών σε πτήσεις που μετέφεραν ασθενείς βρίσκεται σε εξέλιξη. Κάθε επιβάτης του πλοίου θα παρακολουθείται για τουλάχιστον 45 ημέρες, καθότι ο ιός μπορεί να εκδηλωθεί σε βάθος χρόνου.
Οι επιστήμονες εργάζονται τώρα για την πλήρη αλληλούχιση του γονιδιώματος του ιού ώστε να διαπιστωθεί αν υπάρχουν μεταλλάξεις που ευνοούν την ευκολότερη μετάδοση στο κλειστό περιβάλλον του πλοίου.
Προς το παρόν, η επιστήμη ποντάρει στην αναποτελεσματικότητα του ιού, όμως η περίπτωση του MV Hondius υπενθυμίζει ότι σε έναν υπερσυνδεδεμένο κόσμο, η απόσταση ανάμεσα σε μια τοπική απειλή και μια διεθνή κρίση δεν είναι πάντα προβλέψιμη.
