Lockdown πριν από την πανδημία Covid-19, πολιτικά σλόγκαν «MAGA» πριν τη θητεία Τραμπ, αναφορές σε γεγονότα πριν αυτά συμβούν στον πραγματικό κόσμο. Πολλά βιντεοπαιχνίδια έχουν καταφέρει να προβλέψουν το μέλλον, κάποιες φορές με ανατριχιαστική ακρίβεια.
Σαφώς, μερικές προβλέψεις, όσο συγκεκριμένες κι αν είναι, μπορεί να έγιναν εντελώς τυχαία. Όμως δεν είναι πάντα έτσι. Κάποιοι δημιουργοί έκαναν στοχευμένες εκτιμήσεις για το μέλλον, παρατηρώντας το παρόν και το παρελθόν, διαβάζοντας με προσοχή τα μοτίβα και τις εξελίξεις και προβλέποντας με διορατικότητα φανταστικά σενάρια που θα μπορούσαν να γίνουν πραγματικότητα. Για να δεις το μέλλον, δεν χρειάζεται να έχεις μαντικές ικανότητες. Αρκεί να μπορείς να ερμηνεύσεις σε βάθος όσα έχουν ήδη συμβεί.
Παρακάτω, έξι παιχνίδια που έκαναν τέτοιες προβλέψεις για το μέλλον και επιβεβαιώθηκαν από την πραγματικότητα.
Death Stranding και καραντίνα πριν το ξέσπασμα της Covid-19
Ο Hideo Kojima, γνωστός για τα παιχνίδια της σειράς Metal Gear Solid και για τα πιο πρόσφατα Death Stranding, έχει μιλήσει πολλές φορές μέσω της δουλειάς του για το μέλλον και έχει καταφέρει να «δει» γεγονότα πριν συμβούν. Από τις πιο ανατριχιαστικές του προβλέψεις, λόγω της ομοιότητας με την πραγματικότητα καθώς και της χρονικής εγγύτητας των συμβάντων, ήταν η απομόνωση της ανθρωπότητας στο παιχνίδι Death Stranding.
Ο τίτλος κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο του 2019. Μόλις έναν μήνα αργότερα, τον Δεκέμβριο, καταγράφηκε το πρώτο ξέσπασμα της Covid-19 στην Κίνα. Τον Ιανουάριο του 2020, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας σήμανε συναγερμό εξαιτίας της ασθένειας και λίγο αργότερα, στις 11 Μαρτίου, ανακοινώθηκε πως ο κόσμος ήταν αντιμέτωπος με μια πανδημία.
Η συνέχεια είναι γνωστή, με μέτρα προστασίας του πληθυσμού, που πολλές φορές οδήγησαν σε καραντίνα, καθώς περιορίστηκε η ελεύθερη έξοδος των ανθρώπων από τα σπίτια τους. Η διανομή προϊόντων απέκτησε κομβική σημασία και κυριαρχούσε περισσότερο από ποτέ στην καθημερινότητα, οι συναντήσεις γίνονταν κυρίως ψηφιακά, απομακρυσμένα, και ο κόσμος δεν ήταν όπως τον γνωρίζαμε λίγους μήνες νωρίτερα.
Στο Death Stranding, οι ομοιότητες με το καθεστώς καραντίνας είναι αρκετές. Το σενάριο μας έβαζε στον ρόλο του Sam Bridges, ενός διανομέα που μετέφερε βασικά αγαθά σε απομονωμένους ανθρώπους.
Στο παιχνίδι δεν ήμασταν αντιμέτωποι με κάποιον ιό, καθώς στο σύμπαν αυτό την απομόνωση προκάλεσε ένα πιο δυστοπικό σενάριο. Ο κόσμος των νεκρών πέρασε στην πραγματικότητα των ζωντανών, σημειώθηκαν τρομακτικές εκρήξεις, εμφανίστηκαν κρατήρες και μια απόκοσμη βροχή που κατέστρεφε ό,τι άγγιζε μέσα σε δευτερόλεπτα. Ο πληθυσμός μειώθηκε σημαντικά και οι άνθρωποι που επιβίωσαν κλείστηκαν σε υπόγεια καταφύγια, μιλώντας μεταξύ τους μέσω ψηφιακής σύνδεσης και βασιζόμενοι στους διανομείς για τα βασικά αγαθά που χρειάζονταν.
Ήταν σίγουρα μια ιδιαίτερα απόκοσμη εμπειρία να παίζεις Death Stranding ενώ βρισκόσουν σε lockdown…
«Make America Great Again!» στο Metal Gear Rising: Revengeance
Δεν θα περίμενε κανείς να βρει στοχευμένες προβλέψεις για τη διαμόρφωση της πολιτικής σκέψης και έκφρασης σε ένα παιχνίδι με ρομποτικούς νίντζα και φρενήρεις μάχες με σπαθιά, όμως κάτι τέτοιο πράγματι συνέβη. Στο σενάριο του Metal Gear Rising: Revengeance, spinoff της εμβληματικής σειράς του Hideo Kojima, είδαμε το 2013 τη φράση «Make America Great Again» με απρόσμενη ακρίβεια.
Το σλόγκαν είναι πλέον πασίγνωστο, καθώς έγινε μέρος της καθημερινότητας (και πολλών καπέλων) κατά τη διάρκεια της πρώτης και δεύτερης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ. Μπορεί η ατάκα να είναι αρκετά παλιότερη, αφού έχει χρησιμοποιηθεί σε καμπάνιες του Ρόναλντ Ρίγκαν τη δεκαετία του 1980, όμως ο τρόπος της χρήσης του σλόγκαν στο Metal Gear Rising: Revengeance μοιάζει προφητικός. Το παιχνίδι κατανόησε τον μηχανισμό πίσω από το σύνθημα και αποκωδικοποίησε το πώς ενσαρκώνει κάτι πολύ συγκεκριμένο: την πολιτική ως θέαμα.
Στο Revengeance, ο βασικός κακός, ο γερουσιαστής Steven Armstrong, έχει στοιχεία καρικατούρας. Είναι η ενσάρκωση ενός συγκεκριμένου πολιτικού λόγου: εθνικιστικού, λαϊκιστικού, απόλυτα εξουσιαστικού. Ο Armstrong μιλά συνεχώς για μια Αμερική που έχει «μαλακώσει», που έχει χάσει τον δρόμο της, και που πρέπει να επιστρέψει σε μια υποτιθέμενη παλιά δόξα, με βασικά εργαλεία τη δύναμη και τη σύγκρουση.
Η «μεγάλη Αμερική» του Armstrong είναι μια χώρα όπου ο ισχυρός επιβιώνει, όπου ο πόλεμος είναι εργαλείο οικονομικής ανάπτυξης και όπου η ηθική έχει αντικατασταθεί από την αποτελεσματικότητα.
Το Revengeance πιάνει τον παλμό μιας εποχής και παρουσιάζει έναν κόσμο όπου η πολιτική έχει γίνει performance, meme και καθαρό θέαμα -κάτι που λίγα χρόνια αργότερα θα βλέπαμε να συμβαίνει όλο και συχνότερα και στην πραγματική πολιτική σκηνή, ιδιαίτερα στα social media.
Metal Gear Solid 2, αλγόριθμος και post-truth πριν τα social media
Σε ακόμα ένα προφητικό του έργο, ο Hideo Kojima μίλησε στο Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty για ένα μέλλον στο οποίο η αλήθεια θολώνει, η πληροφορία ελέγχεται από αόρατες δυνάμεις, τα fake news κυριαρχούν και τα social media διαμορφώνουν τη σκέψη. Όλα αυτά τα έκανε το 2001, τρία χρόνια πριν τη δημιουργία του Facebook και όταν λέξεις όπως «αλγόριθμος» και «τεχνητή νοημοσύνη» δεν βρίσκονταν στο καθημερινό λεξιλόγιο.
Κάνοντας προβλέψεις που μοιάζουν με προειδοποιήσεις, το παιχνίδι αυτό περιέγραψε ζητήματα που αφορούν την εποχή του ίντερνετ και που συζητούνται ακόμη και σήμερα. Μίλησε για memes, avatars, social media πριν από τα social media και για το πώς ο ψηφιακός κόσμος οδηγεί σε μια πραγματικότητα μετα-αλήθειας.
Η προπαγάνδα βρίσκεται στο επίκεντρο της πλοκής του παιχνιδιού, με μια τεχνητή νοημοσύνη που κινείται παρασκηνιακά, ελέγχοντας την ψηφιακή πληροφορία, και επηρεάζει τη λειτουργία του κόσμου, την οικονομία, τις κυβερνήσεις και την ίδια την ελεύθερη βούληση των ανθρώπων.
Τα βασικά θέματα του σεναρίου αντικατοπτρίζονται στη σημερινή εποχή, με ανησυχίες για πανίσχυρους αλγόριθμους που επηρεάζουν βαθιά την πραγματικότητα, την αντίληψη και τη συμπεριφορά. Επιπλέον, το παιχνίδι ασχολήθηκε με τη βιοτεχνολογία στον στρατό και τη διεξαγωγή πολεμικών συγκρούσεων με αυτόνομα οπλικά συστήματα, ζητήματα που, επίσης, μας απασχολούν σήμερα.
Το Smash TV και η άνοδος των reality shows
Όταν το Smash TV κυκλοφόρησε το 1990, έμοιαζε με υπερβολική, καρτουνίστικη σάτιρα. Ένα arcade game, στο οποίο οι παίκτες μπαίνουν οικειοθελώς σε τηλεοπτική αρένα, σκοτώνουν ανθρώπους, ρομπότ και μεταλλαγμένους μπροστά στις κάμερες και ανταμείβονται με χρήματα, βραβεία (όπως… τοστιέρες), φήμη και χειροκρότημα. Η βία δεν είναι απλώς αποδεκτή σε αυτή τη δυστοπική εκδοχή του 1999, αλλά είναι το ίδιο το προϊόν.
To Smash TV προέβλεψε εύστοχα την άνοδο της ακραίας και βασισμένης στα έπαθλα reality τηλεόρασης, που θα κυριαρχούσε στο μιντιακό τοπίο μία δεκαετία αργότερα. Εμπνευσμένο από δυστοπικές ταινίες όπως το The Running Man (1987), το παιχνίδι προανήγγειλε τον κορεσμό των μέσων με ανταγωνιστικά, «ακραία» σενάρια, σχεδιασμένα για μαζική ψυχαγωγία.
Δεκαετίες μετά, το Smash TV δεν μοιάζει με σκέτη καρικατούρα, αλλά με μια ιδιαίτερα βίαιη εκδοχή των σόου που θα ακολουθούσαν, όπως το Big Brother και το Survivor, τα οποία σήμερα είναι πλήρως καθιερωμένα στον συλλογικό νου -αν και δεν ήταν πάντα έτσι.
Οι παρουσιαστές του Smash TV, που φωνάζουν συνθήματα εντυπωσιασμού, λειτουργούν σαν proto-influencers. Υπερενθουσιώδεις, αποκομμένοι από τη βία που προωθούν, μιλούν κατευθείαν στο κοινό, «πουλάνε» το θέαμα, κρατούν το hype ψηλά.
Αυτό που «προβλέπει» το Smash TV δεν είναι το Big Brother ή το Survivor ως format, αλλά τη λογική που τα γέννησε: την τηλεόραση ως αρένα, τους ανθρώπους ως περιεχόμενο, και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια ως αναλώσιμο θέαμα, σε ένα μέλλον όπου η ιδιωτικότητα δεν έχει αξία.
Οι Δίδυμοι Πύργοι και ο Τριντό στο Deus Ex
Σε μια πιο τυχαία αλλά όχι λιγότερο ανατριχιαστική πρόβλεψη, το Deus Ex παρέλειψε τους Δίδυμους Πύργους από τον ορίζοντα της Νέας Υόρκης. Φυσικά, δεν προέβλεψε σκόπιμα την 11η Σεπτεμβρίου, αλλά την προανήγγειλε με τρομακτικό τρόπο, λόγω μιας αλλόκοτης σύμπτωσης.
Εξαιτίας τεχνικών περιορισμών που είχαν να κάνουν με την υπολογιστική μνήμη, το παιχνίδι, το 2000, αφαίρεσε τους ουρανοξύστες από τη Νέα Υόρκη, αποδίδοντας την απουσία τους σε τρομοκρατική επίθεση, που συμπτωματικά αντικατόπτριζε τα πραγματικά γεγονότα έναν χρόνο αργότερα και τροφοδότησε θεωρίες συνωμοσίας.
Οι δημιουργοί χρησιμοποίησαν την απουσία των κτιρίων ως στοιχείο του lore, αλλά ήταν μια τεχνική λύση που απέκτησε άλλες διαστάσεις μετά τις πραγματικές επιθέσεις του 2001.
Παράλληλα, μια δεκαετία αργότερα, το 2011, ένα μεταγενέστερο παιχνίδι του franchise, το Deus Ex: Human Revolution, «προέβλεψε» την ανάδειξη του Τζάστιν Τριντό σε πρωθυπουργό του Καναδά. Στο παιχνίδι, εμφανιζόταν ένας φανταστικός «πρωθυπουργός Τριντό», μια αναφορά στη διάσημη πολιτική οικογένεια, που τελικά έγινε πραγματικότητα -στο παρελθόν, ο πατέρας του Τζάστιν Τριντό ήταν πρωθυπουργός της χώρας από το 1968 έως το 1979 και από το 1980 έως το 1984. Ο Τζάστιν Τριντό εξελέγη πρωθυπουργός το 2015, τέσσερα χρόνια μετά την κυκλοφορία του παιχνιδιού, εδραιώνοντας τη φήμη της σειράς για την εκπληκτική διορατικότητα στο world-building. Μάλιστα, καθώς το παιχνίδια διαδραματίζεται το 2027 και ο Τζάστιν Τριντό ήταν πρωθυπουργός έως το 2025, έπεσε έξω μόλις για λίγα χρόνια.
