Yπήρχε μια εποχή που το αποτέλεσμα της άμυνας καθοριζόταν από τον αριθμό των αεροπλάνων, των πλοίων, των τεθωρακισμένων. Η λογική της ασφάλειας ήταν αριθμητική: περισσότερο ατσάλι, μεγαλύτερη αποτροπή. Οι ραγδαίες εξελίξεις δείχνουν πως η εποχή δεν τελείωσε, αλλά έχει πλέον μετασχηματιστεί βαθιά, και μαζί της μετασχηματίζεται και η ίδια η ευρωπαϊκή προσέγγιση στην ασφάλεια.
Σε μια συγκυρία όπου η Ευρώπη καλείται να ενισχύσει τη στρατηγική της αυτονομία και να υπερβεί τον κατακερματισμό των υποδομών, των συστημάτων και των δεδομένων της, το ζητούμενο δεν είναι μόνο περισσότερα μέσα αλλά καλύτερη σύνδεση μεταξύ τους. Το πεδίο της ασφάλειας δεν περιορίζεται στη γεωγραφία, αλλά είναι ζήτημα ηλεκτρομαγνητικό, ψηφιακό και γνωστικό. Το πλεονέκτημα μετριέται σε χιλιοστά του δευτερολέπτου – στον χρόνο που χρειάζεται ο σωστός άνθρωπος για να πάρει την κατάλληλη απόφαση, με βάση την ακριβή και έγκαιρη πληροφορία.
Αυτή η μετατόπιση είναι η απτή πραγματικότητα που βιώνουν καθημερινά οι άνθρωποι πίσω από το EFA Group, έναν από τους πιο δυναμικούς τεχνολογικούς και αμυντικούς οργανισμούς στην Ελλάδα. Ο δρ. Γρηγόρης Κουτσογιάννης, CEO του EFA Group, ο Νίκος Καλογιάννης, CEO της EFA Ventures, ο Γιώργος Μενεξής, CEO της Scytalys, και ο Χρήστος Γρυμπογιάννης, Strategic Advisor του ομίλου, είναι τέσσερις άνθρωποι που μαζί και με τον ιδρυτή του Ομίλου Κρίστιαν Χατζημηνά, έχουν συμβάλει στη διαμόρφωση ενός από τα πιο σύνθετα αμυντικά tech ecosystems στην Ευρώπη.
Δεκατρείς εταιρείες, ένα νήμα
Το EFA Group αριθμεί σήμερα 13 εταιρείες, οργανωμένες σε τέσσερα τεχνολογικά clusters. Πρόκειται για τα Μη Επανδρωμένα & Αυτόνομα Συστήματα και τις Ολοκληρωμένες Υπηρεσίες, διευθυντής των οποίων είναι ο Ν. Καλογιάννης, τα Συστήματα Αποστολής, Προσομοίωσης & Εκπαίδευσηςμε Διευθυντή τον Γ. Μενεξή, και τους Αισθητήρες & Συστήματα Στόχευσης με Διευθυντή τον Χ. Γρυμπογιάννη. Ο Δρ. Κουτσογιάννης διευθύνει το σύνολο του EFA Group. Από drones μέχρι λογισμικό διοίκησης και ελέγχου, από συστήματα επικοινωνίας μέχρι λύσεις τεχνητής νοημοσύνης και κυβερνοασφάλειας, το χαρτοφυλάκιο εκτείνεται σε πεδία που, με πρώτη ματιά, φαίνονται ανόμοια. Ανάμεσα σε αυτά, τα μη επανδρωμένα συστήματα του ομίλου, όπως αυτά που αναπτύσσονται μέσω της UCANDRONE, λειτουργούν ως κινητοί κόμβοι συλλογής δεδομένων, ενσωματωμένοι σε ένα ευρύτερο σύστημα αισθητήρων, λογισμικού και ανάλυσης σε πραγματικό χρόνο.
Ποιο είναι το κοινό νήμα; Ο Γρυμπογιάννης το διατυπώνει με σαφήνεια: «Παίρνουμε δεδομένα από αισθητήρες, από drones, από λογισμικό και δημιουργούμε αυτό που λέμε επιχειρησιακή επίγνωση. Όλα αυτά τα συστήματα μαζί λειτουργούν σαν τμήματα ενός ενιαίου συστήματος που συλλέγει πληροφορία, την επεξεργάζεται σε πραγματικό χρόνο, πράγμα που πριν από δέκα χρόνια ήταν αδιανόητο, και υποστηρίζει την ταχύτερη και πιο αποτελεσματική λήψη αποφάσεων».
Το νήμα, με άλλα λόγια, δεν είναι η τεχνολογία καθαυτή αλλά «η πληροφορία: η δημιουργία της, η επεξεργασία της, η έγκαιρη διάχυσή της στους κατάλληλους παίκτες», τονίζει ο Δρ. Κουτσογιάννης.
Αυτή η φιλοσοφία δεν ήταν αυτονόητη για έναν ευρωπαϊκό παίκτη. Προέκυψε από μια συνειδητή επιλογή του EFA Group να μην ακολουθηθεί το παραδοσιακό μοντέλο της βαριάς αμυντικής βιομηχανίας, να μη χτιστεί δηλαδή μια εταιρεία που αντιπροσωπεύει και μεταπωλεί ξένες λύσεις, αλλά ένας οργανισμός που αναπτύσσει οργανικά τις δικές του.
Η διαλειτουργικότητα ως άλφα και ωμέγα
Αν υπάρχει ένα τεχνολογικό ζητούμενο που ενώνει όλες τις δραστηριότητες του ομίλου, αυτό είναι η διαλειτουργικότητα. Ο Γ. Μενεξής, επικεφαλής της Scytalys, της εταιρείας του ομίλου που εδώ και τρεις δεκαετίες αναπτύσσει λύσεις διοίκησης, ελέγχου και tactical data links, το θέτει ξεκάθαρα: «Μπορείς να επενδύσεις σε οποιαδήποτε πλατφόρμα, είτε είναι φρεγάτα, είτε ραντάρ τελευταίας τεχνολογίας. Το ζητούμενο είναι πώς μπορείς να ενώσεις όλα αυτά, να γίνουν διαλειτουργικά μεταξύ τους, να μοιράζονται πληροφορίες. Ο πολλαπλασιαστικός παράγοντας επιτυγχάνεται μόνο όταν τα συνδέσεις όλα».
Μπορεί να ακούγεται απλό βήμα, αλλά η διαλειτουργικότητα κρύβει τεράστια τεχνική πολυπλοκότητα. Ο σύγχρονος επιχειρησιακός χώρος παράγει ποσότητες δεδομένων που δεν μπορεί να διαχειριστεί ανθρώπινος νους σε πραγματικό χρόνο. Ο Γ. Μενεξής περιγράφει το πρόβλημα με χαρακτηριστική ακρίβεια: η λέξη-κλειδί δεν είναι μόνο η «σύνδεση» των συστημάτων, αλλά η cognitive δυνατότητα – δηλαδή πώς η σωστή πληροφορία φτάνει στον σωστό decision maker τη σωστή στιγμή, σε μορφή που επιτρέπει άμεση δράση.
Εδώ εισέρχεται η τεχνητή νοημοσύνη ως νέα λειτουργική αναγκαιότητα. Μέσω machine learning και AI, τα συστήματα δεν αναμένουν απλώς να συμβεί κάτι για να αντιδράσουν. Σύμφωνα με τον όμιλο, μπορούν να προβλέψουν, να προειδοποιήσουν και να αναδιοργανώσουν τη ροή πληροφορίας προτού εκδηλωθεί πρόβλημα ασφάλειας. Ο Γ. Κουτσογιάννης χρησιμοποιεί μια εικόνα που αποτυπώνει τη λογική αυτή με ακρίβεια: είναι σαν ένα λειτουργικό σύστημα που επιτρέπει ενημερώσεις και νέες εφαρμογές χωρίς να χρειαστεί να αντικατασταθεί ολόκληρο, βασισμένο στην ιδέα της ανοιχτής αρχιτεκτονικής ως engineering discipline.
Κυβερνοχώρος: Η άλλη πρώτη γραμμή
Μια διαλειτουργική, ψηφιοποιημένη υποδομή έχει όμως και μια αχίλλειο πτέρνα. Η ασφάλεια ενός συνδεδεμένου συστήματος είναι τόσο ισχυρή όσο και ο πιο αδύναμος κρίκος του. Ο Γ. Μενεξής το περιγράφει με ένα παράδειγμα που διαλύει κάθε εφησυχασμό: αν ένας κατασκευαστής με δικαίωμα πρόσβασης σε ένα σύνθετο αμυντικό σύστημα έχει παραβιαστεί υπολογιστικά, αυτή η παραβίαση μπορεί να γίνει η κερκόπορτα για ολόκληρο το οικοδόμημα. «Αυτό είναι το αλάτι και το πιπέρι», λέει. «Ναι μεν θέλουμε την όσο το δυνατό μεγαλύτερη διασύνδεση, αλλά είναι και η μεγαλύτερή μας απειλή».
Σε αυτό ακριβώς το σημείο εδράζεται η λογική ίδρυσης της THYREOS CYBER – της κοινής εταιρείας του EFA Group με τη ThreatScene, που αποτελεί την πρώτη αμυντικά προσανατολισμένη υποδομή cyber range με ενσωμάτωση Digital Twins στην Ελλάδα. Πριν ένα σύστημα τεθεί σε επιχειρησιακή χρήση, δοκιμάζεται σε πλήρως απομονωμένο ψηφιακό περιβάλλον, μέσω ενός εξομοιωτή ρεαλιστικών κυβερνοεπιθέσεων που αξιολογεί ταυτόχρονα την ανθεκτικότητα του συστήματος και την ετοιμότητα της άμυνας.
Σύμφωνα με το EFA Group, η διαπίστωση που προκύπτει από όλες τις σύγχρονες προκλήσεις ασφαλείας είναι ανατρεπτική: πριν από κάθε κρίσιμο συμβάν, προηγείται σχεδόν πάντα μια κυβερνοεπίθεση που στοχεύει στη δημιουργία σύγχυσης, στο να παραλύσει επικοινωνίες και να κλειδώσει συστήματα ελέγχου. Ό,τι και να έχει ένας οργανισμός στη διάθεσή του, αν δεν λειτουργεί, ουσιαστικά δεν υπάρχει.
Η Ελλάδα ως γέφυρα
Η Ευρώπη μπαίνει πλέον σε μια εποχή αυτονομίας και αφύπνισης. Η αύξηση των αμυντικών δαπανών, οι συζητήσεις για τεχνολογική αυτονομία και τα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία όπως το European Defence Fund, διαμορφώνουν μια νέα αλυσίδα αξίας στην οποία πρέπει να τοποθετηθούν οι ευρωπαϊκές χώρες και οι εταιρείες τους. Για την Ελλάδα, η ευκαιρία είναι συγκεκριμένη και δεν έχει να κάνει με το μέγεθος.
«Η Ελλάδα ως χώρα και η εγχώρια βιομηχανία είναι κατάλληλα τοποθετημένη για να αναπτυχθεί ως συμπληρωματικός παίκτης και καταλύτης εξέλιξης, όχι ως ανταγωνιστής», λέει ο Γ. Κουτσογιάννης. «Αυτό μας δίνει το πλεονέκτημα να υποστηρίξουμε τόσο ευρωπαϊκές όσο και αμερικανικές εταιρείες, ώστε να είναι πιο ανταγωνιστικές. Μπορούμε δηλαδή να αποτελέσουμε τη γέφυρα μεταξύ του αμερικανικού και του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος».
Για τη χώρα αυτή η θέση δεν είναι τυχαία. Η Ελλάδα είναι μέλος του ΝΑΤΟ με δεκαετίες εκπαίδευσης, δογμάτων και τεχνογνωσίας συμβατής με τις συμμαχικές απαιτήσεις, και ταυτόχρονα βρίσκεται στον πυρήνα της ευρωπαϊκής αμυντικής ολοκλήρωσης. Το EFA Group έχει αξιοποιήσει αυτήν τη διπλή ταυτότητα στην πράξη, υποστηρίζοντας προγράμματα εταιρειών, ενώ παράλληλα αναπτύσσει δικές της λύσεις που εξάγονται σε πάνω από 40 χώρες.
Ο Ν. Καλογιάννης προσθέτει ένα στοιχείο που αφορά λιγότερο τη στρατηγική και περισσότερο τη δομή της αγοράς: «Το βασικό πρόβλημα που πρέπει να λυθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι ο κατακερματισμός. Εταιρείες που ασχολούνται με το ίδιο αντικείμενο ανταγωνίζονται μεταξύ τους, δεσμεύοντας πόρους που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν συνεργατικά». Η στρατηγική του ομίλου απαντά ακριβώς σε αυτό: ενσωμάτωση διαφορετικών τεχνολογιών σε ένα ενιαίο οικοδόμημα, αντί για αποσπασματικές και ανταγωνιστικές κινήσεις.
Το ανθρώπινο δυναμικό ως στρατηγικός πόρος
Ένα tech ecosystem δεν χτίζεται μόνο με κεφάλαιο. Χτίζεται με ανθρώπους. Το EFA Group απασχολεί πάνω από 250 άτομα –η συντριπτική πλειονότητά τους μηχανικοί και επιστήμονες– με εγκαταστάσεις στο Ψυχικό, στο Κορωπί, στην Πάτρα και στην Κρήτη, και γραφεία σε Κύπρο, Ελβετία, ΗΠΑ, Σιγκαπούρη και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Τα επόμενα βήματα περιλαμβάνουν επέκταση στη Θεσσαλονίκη, όπου η πυκνότητα του ανθρώπινου δυναμικού σε μηχανικούς δημιουργεί ευκαιρίες που δεν αξιοποιούνται επαρκώς.
«Το χρυσάφι της Ελλάδας είναι οι Έλληνες μηχανικοί», επαναλαμβάνει ο Ν. Καλογιάννης, παραπέμποντας σε μια φράση που έχει καθιερωθεί ως βασική αρχή για τον όμιλο. Το EFA Group δεν αρκείται απλά στην πρόσληψη του ταλέντου αυτού. Επενδύει στην ανάπτυξη, τόσο στις τεχνικές γνώσεις όσο και στα soft skills, με προγράμματα εκπαίδευσης που δεν αφορούν μόνο τη μηχανική αλλά και την ικανότητα να μετατρέψεις μια τεχνολογία σε προϊόν, ένα προϊόν σε λύση, και μια λύση σε εξαγώγιμη αξία.
Ο Γ. Κουτσογιάννης θέτει αυτή τη φιλοσοφία ως θεμελιώδη αρχή: «Χρειαζόμαστε όλα τα κομμάτια της αλυσίδας, από τον μηχανικό μέχρι τον business developer, τον οικονομικό, τον νομικό. Αλλά το 70-80% της εταιρείας είναι μηχανικοί». Μια ολοκληρωμένη εταιρεία, με άλλα λόγια, δεν αντιπροσωπεύει ξένες λύσεις αλλά αναπτύσσει δικές της και τις πουλά τόσο εντός όσο και εκτός Ελλάδας.
Στον σύγχρονο κόσμο, η τεχνολογία άμυνας δεν είναι ένα κλειστό σύστημα που φυλάσσεται πίσω από σιδερένιες πόρτες. Είναι πλέον ένα οικοσύστημα ανοιχτό, διαρκώς εξελισσόμενο, που μαθαίνει, αναβαθμίζεται και προσαρμόζεται, ακριβώς όπως οι απειλές που αντιμετωπίζει. Το EFA Group δεν αξιώνει ότι έχει τελειώσει αυτό το οικοδόμημα. Υποστηρίζει ωστόσο πως γνωρίζει πώς να το χτίζει, και ότι το χτίζει εδώ, με ελληνικά χέρια, για μια αγορά που ανοίγεται σε όλο τον πλανήτη.
Το οικοσύστημα του EFA Group παραμένει ανοιχτό σε νέες ιδέες και συνεργασίες, για όλους όσοι έχουν ιδέες, από λογισμικά μέχρι αισθητήρες και AI. Όπως λέει ο Γρυμπογιάννης: «Εμείς θα δούμε πώς μπορεί να προσαρμοστεί στην πράξη». Αυτό, τελικά, είναι και το ουσιαστικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα: όχι μονάχα κατοχή της τεχνολογίας, αλλά η ικανότητα να τη μετατρέψεις σε κάτι που λειτουργεί.
