Το 2025, έρευνα της ελβετικής τεχνολογικής εταιρείας Proton έδειξε ότι πάνω από το 74% των δημόσια καταχωρημένων ευρωπαϊκών εταιρειών βασίζονται αμιγώς σε αμερικανικές τεχνολογικές υπηρεσίες, όπως την Google και τη Microsoft. Με λίγα λόγια, αν κάποτε οι ΗΠΑ αποφάσιζαν να δώσουν εντολή να «σβήσει ο διακόπτης», η Ευρώπη θα μπορούσε να βυθιστεί στο σκοτάδι.
Η έρευνα χρησιμοποίησε τα mail των ευρωπαϊκών εταιρειών υπό εξέταση, υποθέτοντας ότι χρησιμοποιούν και το υπόλοιπο «πακέτο υπηρεσιών» του εκάστοτε φορέα.
Η Ελλάδα βρίσκεται κάπου στη μέση της κατάταξης. Με ποσοστό 71%, οι βιομηχανίες των τηλεπικοινωνιών και των φαρμάκων στη χώρα μας χρησιμοποιούν υπηρεσίες που έχουν τη σφραγίδα των ΗΠΑ.
Γεωπολιτική στρατηγική που δεν ακούει σε μια απόλυτη ψηφιακή αυτονομία έχει και η Ελλάδα. Ως κόμβος ψηφιακής καινοτομίας στη Μεσόγειο, η Ελλάδα έχει λάβει σημαντικές επενδύσεις από αμερικανικούς τιτάνες της τεχνολογίας.
Πρώτη στην κατάταξη εξάρτησης βρίσκεται η Ισλανδία στο 97%, με 14 από τις 15 βιομηχανίες της, συμπεριλαμβανομένου του τραπεζικού και ασφαλιστικού τομέα, των ΜΜΜ και των ΜΜΕ, να εξαρτώνται εξ ολοκλήρου από αμερικανικές τεχνολογίες. Η λιγότερο εξαρτημένη στους αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς χώρα, παραδόξως, είναι η Βουλγαρία, με ποσοστό μόλις 16%. Η βουλγαρική αυτοκινητοβιομηχανία και αγορά ακινήτων, μεταξύ άλλων, δεν χρησιμοποιούν καθόλου ξένους παρόχους.
Τι σημαίνουν, όμως, στην πράξη αυτές οι αποκλίσεις; Για ποιες υπηρεσίες μιλάμε ακριβώς και άραγε μπορεί η Ευρώπη να σταθεί στα πόδια της χωρίς της τεχνολογικές υποδομές του Θείου Σαμ;
Η Ευρώπη στην εποχή της «κυβερνο-εξάρτησης»
Μέχρι το 2030, η ευρωπαϊκή αγορά υπολογιστικών υπηρεσιών cloud, δηλαδή της πρόσβασης σε διακομιστές (servers) καθώς και της δυνατότητας αποθήκευσης δεδομένων, υπολογίζεται να ανέλθει στα 588 δις. Παρομοίως, η ευρωπαϊκή αγορά εταιρικών λογισμικών, δηλαδή των συστημάτων που αυτοματοποιούν διαδικασίες, διαχειρίζονται πόρους και αυξάνουν την αποτελεσματικότητα σε επιχειρήσεις και οργανισμούς, φαίνεται πως θα ξεπεράσει τα 138 δις. Η αγορά της κυβερνοασφάλειας, δηλαδή της προστασίας υπολογιστών και δικτύων απο ψηφιακές επιθέσεις, εκτιμάται πως θα φτάσει τα 165 δις μέχρι το 2034.
Ωστόσο, το σύνολο των Ευρωπαίων παρόχων στις υπηρεσίες αυτές είναι συγκριτικά μικρό σε σχέση με τις ολοένα διογκώμενες χρήσεις.
Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωκοινοβουλίου του 2025, στις υπηρεσίες cloud, η Google, η Microsoft και η Amazon πρωτοστατούν, καλύπτοντας το 70% των ευρωπαϊκών αγορών, με πολλές δημόσιες και κρατικές δομές να τις χρησιμοποιούν. Στον τομέα της κυβερνοασφάλειας, αμερικανικές και ισραηλινές εταιρείες έχουν τα επικρατέστερα εργαλεία προστασίας, επαλήθευσης ταυτότητας καθώς και συλλογής και ανάλυσης δεδομένων, γνωστά και ως Security Information and Event Management systems (SIEM).
Σαν να μην έφτανε αυτό, η Αμερική επενδύει έως και 10 φορές παραπάνω στην τεχνολογική έρευνα και ανάπτυξη, καλύπτοντας πάνω από το 50% των χρηματοδοτήσεων σε εγχειρήματα ΑΙ παγκοσμίως, ενώ η Ευρώπη μόνο το 5%.
«Η Ευρώπη πρέπει να επισπεύσει τον αγώνα για ανεξαρτητοποίηση»
Toν Ιανουάριο του 2026, στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, και με αφορμή το δίπολο μιας Ευρώπης που ρυθμίζει και μιας Αμερικής που παράγει, η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ήταν ξεκάθαρη, «Η Ευρώπη πρέπει να επισπεύσει τον αγώνα για ανεξαρτητοποίηση, από την ασφάλεια και την οικονομία μέχρι την άμυνα και τη δημοκρατία», δήλωσε συμπληρώνοντας πως πολλές χώρες έχουν ήδη ξεκινήσει τις προσπάθειες.
Τον Ιανουάριο, η Γαλλία ανακοίνωσε οτι θα αντικαταστήσει τις αμερικανικές πλατφόρμες τηλεδιάσκεψης Microsoft Teams και Zoom με τη γαλλική Visio, η οποία θα χρησιμοποιείται σε όλες τις κρατικές δομές μέχρι το 2027. Η Ολλανδία, η Γερμανία και η Ιταλία, με τη σειρά τους, επενδύσαν στα λεγόμενα «digital commons», δηλαδή λογισμικά «ανοιχτού κώδικα», που είναι διαθέσιμα και δωρεάν σε όλους, με σκοπό τη δημιουργία ευρωπαϊκών πλατφορμών και εργαλείων επικοινωνίας.
Η Βουλγαρία, όντας νωρίτερα στο παιχνίδι, έχει αναπτύξει το δικό της cloud, γνωστό ως State Hybrid Private Cloud (SHPC), ήδη από το 2021. Παρόλο που ο νόμος δεν απαγορεύει τη χρήση ξένων cloud, σκοπός του SHPC είναι να συγκεντρώνονται όλα σε ένα ανεξάρτητο, κρατικό cloud, έτσι ώστε σημαντικά δεδομένα να παραμένουν ασφαλή και σε βουλγαρικό έδαφος.
Βέβαια, όσο απεγνωσμένα κι αν παλεύουμε για μια ενωμένη Ευρώπη, η ευρωπαϊκή πολιτική δεν είναι ομοιογενής, ούτε στο θέμα της τεχνολογικής ανεξαρτητοποίησης. Διαφοροποιούνται η Λετονία, η Εσθονία και η Λιθουανία. Παρότι έχουν αναπτύξει σημαντική ψηφιακή αυτονομία σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, πιστεύουν παράλληλα ότι οι ΗΠΑ είναι απαραίτητος τεχνολογικός σύμμαχος μπροστά στον «κυβερνοπόλεμο» της γειτονικής Ρωσίας.
Γεωπολιτική στρατηγική που δεν ακούει σε μια απόλυτη ψηφιακή αυτονομια έχει και η Ελλάδα. Ως κόμβος ψηφιακής καινοτομίας στη Μεσόγειο, η Ελλάδα έχει λάβει σημαντικές επενδύσεις από αμερικανικούς τιτάνες της τεχνολογίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πρότζεκτ «GR for Growth», σύμφωνα με το οποίο 3 κέντρα δεδομένων θα χτιστούν στα Σπάτα και το Κορωπί με σκοπό να ενδυναμωθεί το cloud της Azure, καθώς και η συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Microsoft.
Όταν πέσει το σκοτάδι
Θεωρητικά, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν ανά πάσα στιγμή να αποσύρουν τις τεχνολογικές τους υπηρεσίες από την Ευρώπη, αν και κάτι τέτοιο φαντάζει ακραίο σενάριο. Σε κάθε περίπτωση, ένα ψηφιακό blackout μπορεί να «ρίξει» τις πλατφόρμες που βασίζουμε όλη τη ζωή μας, όπως έχει συμβεί στο παρελθόν.
Πρόσφατα ο Πιέρο Tσιπολόνε, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, έστρεψε την προσοχή σε ένα ακόμη θέμα που προκύπτει από την ψηφιακή εξάρτηση: αυτό της εξάρτησης στα συστήματα διεθνών πληρωμών. Στις αμερικανικές εταιρείες Visa, Mastercard και Paypal βασίζεται σημαντικό κομμάτι του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Μια ενιαία λύση σε τέτοιας φύσης προβλήματα αποτελεί το «Eurostack», μια σειρά από ψηφιακές δημόσιες υποδομές που όχι μόνο θα φτιάχνεται στην Ευρώπη αλλά θα διαδίδεται και θα διαχειρίζεται από κράτη μέλη της Ε.Ε. και άλλες ευρωπαϊκές δομές. Το Eurostack θα έχει στοιχεία κυβερνοασφάλειας, το δικό του cloud και ΑΙ, μέχρι και ψηφιακά νομίσματα, μεταξύ αυτών και το ψηφιακό ευρώ. Ωστόσο, τα ζητήματα αυτά ήδη διχάζουν το Ευρωκοινοβούλιο.
Σε κάθε περίπτωση, καμία χώρα, πόσο μάλλον μια ολόκληρη ήπειρος, δεν μπορεί εύκολα να είναι απόλυτα ψηφιακά αυτόνομη. Ίσως, όμως, να πρέπει συλλογικά να επενδύσει στις ψηφιακές υποδομές, όπως ακριβώς κάνει και με τις υποδομές του φυσικού κόσμου, τους δρόμους, τα ηλεκτρικά δίκτυα. Έτσι, αν πέσει το σκοτάδι, τουλάχιστον θα έχει φακό.
