Η Ελένη Κ. είναι καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Καθημερινά γύρω στις 08:30 το πρωί αφήνει το διαμέρισμά της στο Παγκράτι, παίρνει το ποδήλατό της και ακολουθώντας πάντα την ίδια διαδρομή, πηγαίνει στο γραφείο της. Επιστρέφει στο σπίτι της συνήθως αργά το απόγευμα. Αν υπάρχουν κάμερες κατά μήκος της διαδρομής της Ελένης, τότε όποιος έχει πρόσβαση στο βιντεοληπτικό υλικό, θα μπορούσε να γνωρίζει ότι μια γυναίκα 50 περίπου χρόνων ακολουθεί καθημερινά την ίδια ρουτίνα. Έχοντας επίσης πρόσβαση σε όλους τους αλγόριθμους αναγνώρισης προσώπων, δεν θα ήταν δύσκολο να μάθει και προσωπικές πληροφορίες για αυτή τη γυναίκα.
Αν αυτό δεν είναι άμεση παραβίαση της ιδιωτικής ζωής της Ελένης, τότε τι είναι;
Σκεφτείτε τώρα την περίπτωση που η Ελένη επιστρέφοντας μια μέρα από τη δουλειά της δέχεται επίθεση από κάποιον που τη ρίχνει από το ποδήλατο και της κλέβει την τσάντα. Μετά από μερικές ημέρες και έπειτα από έλεγχο των καμερών που είναι τοποθετημένες στους δρόμους, η αστυνομία εντοπίζει και συλλαμβάνει τον δράστη.
Το Blind Brother δεν αρνείται την ανάγκη της επιτήρησης, αλλά την επαναπροσδιορίζει. Αντί για μαζική έκθεση, εισάγει την επιλεκτική επίγνωση, και αντί για απόλυτη διαφάνεια προς τα πάνω, εφαρμόζει ελεγχόμενη αποκάλυψη προς τα κάτω.
Φαίνεται, λοιπόν, ότι ως πολίτες είμαστε παγιδευμένοι σε ένα παράδοξο. Από τη μια θέλουμε οι κάμερες να μας προστατεύουν και από την άλλη δεν θέλουμε να παραβιάζουν την ιδιωτική μας ζωή. Γίνεται;
Με την ταχύτατη ανάπτυξη της τεχνολογίας και της επιστήμης φαίνεται ότι βρέθηκε μια ρεαλιστική λύση. Ονομάζεται «Blind Brother», φέρει ελληνική υπογραφή και υπόσχεται προστασία της ιδιωτικότητας εξ ορισμού, χωρίς να θυσιάζεται η χρησιμότητα του οπτικού αποδεικτικού υλικού.
Blind brother VS Big brother
Στον κόσμο του Big Brother όλα βασίζονται στην απόλυτη ορατότητα. Κάμερες παντού, μικρόφωνα ανοιχτά, κάθε κίνηση καταγεγραμμένη. Το βλέμμα της κάμερας είναι συνεχές και η αποκάλυψη δεδομένη. Η δύναμη ανήκει σε εκείνον που βλέπει τα πάντα.
Το Blind Brother έρχεται να αντιστρέψει αυτή τη λογική. Δεν αρνείται την ανάγκη της επιτήρησης, αλλά την επαναπροσδιορίζει. Αντί για μαζική έκθεση, εισάγει την επιλεκτική επίγνωση, και αντί για απόλυτη διαφάνεια προς τα πάνω, εφαρμόζει ελεγχόμενη αποκάλυψη προς τα κάτω.
«Είναι ένα σύστημα που επιτρέπει να “βλέπεις” επιχειρησιακά, χωρίς να εκθέτεις ταυτότητες ανθρώπων», περιγράφει με δυο λόγια ο Αντώνης Μιχαλάς, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τάμπερε στη Φινλανδία, στον τομέα της Εφαρμοσμένης Κρυπτογραφίας, ο οποίος εμπνεύστηκε το Blind Brother.
Όπως λέει, η τεράστια αύξηση στη χρήση βίντεο στο διαδίκτυο έχει δημιουργήσει σοβαρά ζητήματα ασφάλειας και ιδιωτικότητας, όπως μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση και διαρροές δεδομένων.
«Η απλή λύση να κρυπτογραφείται ολόκληρο το βίντεο δεν είναι πρακτική, γιατί απαιτεί μεγάλη υπολογιστική ισχύ αλλά κυρίως κάνει το οπτικό υλικό, χωρίς πλήρη αποκρυπτογράφηση, μη αξιοποιήσιμο».
Γι’ αυτό έχουν προταθεί τεχνικές Selective Video Encryption (SVE), όπου κρυπτογραφούνται μόνο συγκεκριμένα μέρη του βίντεο (π.χ. πρόσωπα ή ευαίσθητες περιοχές), ενώ τα υπόλοιπα παραμένουν ορατά. Έτσι επιτυγχάνεται κάποια ισορροπία μεταξύ ασφάλειας και χρηστικότητας δηλαδή, κάποιος μπορεί να δει το γενικό περιεχόμενο, αλλά όχι τα ευαίσθητα στοιχεία.
«Το πρόβλημα όμως, με τα υπάρχοντα συστήματα SVE είναι ότι λειτουργούν με τη λογική “αν έχεις το κλειδί, βλέπεις τα πάντα”. Δεν υπάρχει διαβάθμιση πρόσβασης».
Ο καθηγητής Μιχαλάς προτείνει τώρα ένα νέο σύστημα που λέγεται ABSVE (Attribute-Based Selective Video Encryption) με το σενάριο χρήσης Blind Brother. Πρόκειται για μια κρυπτογραφημένη επιτήρηση edge-to-cloud που στηρίζεται σε μια απλή αλλά ισχυρή αρχή: να βλέπουμε τα πάντα χωρίς να αποκαλύπτουμε τίποτα περιττό.
«Η βασική καινοτομία είναι ότι κάθε περιοχή ενδιαφέροντος (π.χ. κάθε πρόσωπο) κρυπτογραφείται με διαφορετικό συμμετρικό κλειδί και τα κλειδιά αυτά “δένονται” με πολιτικές πρόσβασης δημιουργώντας έτσι πολλαπλά επίπεδα πρόσβασης στο ίδιο βίντεο. Δηλαδή, διαφορετικοί χρήστες μπορούν να βλέπουν διαφορετικά πράγματα στο ίδιο αρχείο, ανάλογα με τη δικαιοδοσία τους», εξηγεί.
Πιο δίκαιες κοινωνίες…
Ο Έλληνας επιστήμονας πιστεύει πως η κρυπτογράφηση, αυτό το περίεργο μαθηματικό εργαλείο που χρησιμοποιούμε σε καθημερινή βάση, όχι μόνο μπορεί να προστατεύσει την ιδιωτικότητά μας στον ψηφιακό κόσμο, αλλά μπορεί να βοηθήσει πλέον και στη δημιουργία πιο δίκαιων κοινωνιών.
Θεωρεί πως είναι ένα εργαλείο το οποίο έχει τη δυνατότητα, εάν αξιοποιηθεί σωστά, να συνδέσει κατάλληλα τον ψηφιακό με τον υλικό κόσμο και, σε πολλές περιπτώσεις, να προάγει τη Δημοκρατία και τη διαφάνεια.
«Με την ερευνητική μου ομάδα εργαστήκαμε πάνω στην υλοποίηση ενός πρωτοκόλλου, όπου εξ ορισμού κρυπτογραφούνται όλες οι πιθανές ευαίσθητες πληροφορίες σε ένα βίντεο. Η δυνατότητα αποκρυπτογράφησης μέρους του βίντεο θα δίνεται μόνο σε περιπτώσεις όπου εντοπίζεται κάποια παράνομη ενέργεια. Για παράδειγμα στο βίντεο της 50χρονης Ελένης, μια αρμόδια αρχή θα αποκρυπτογραφούσε μόνο τα πρόσωπα του δράστη, της επίθεσης εναντίον της και κανενός άλλου. Η ιδιωτικότητα των υπόλοιπων πολιτών που θα τυχαίνει να συμπεριλαμβάνονται στο βίντεο θα διασφαλίζεται πλήρως».
Η ομάδα με το Blind Brother αποδεικνύει ότι η ασφάλεια των πολιτών μπορεί να στηριχθεί στην κρυπτογραφία.
«Η αποκάλυψη δεν είναι ποτέ αυτόματη ούτε συνολική. Είναι επιλεκτική, τεκμηριωμένη και καταγεγραμμένη. Κάθε πρόσβαση αφήνει αποτύπωμα. Κάθε άρση κρυπτογράφησης απαιτεί θεσμικό ρόλο, αιτιολόγηση και έλεγχο. Έτσι, η επιτήρηση μετατρέπεται από μηχανισμό εξουσίας σε μηχανισμό λογοδοσίας», λέει ο καθηγητής.
Σε δημόσιους χώρους, κόμβους μεταφοράς, νοσοκομεία ή κρίσιμες υποδομές, το Blind Brother επιτρέπει επιχειρησιακή επίγνωση χωρίς άσκοπη έκθεση ταυτότητας. Σε μια σκηνή με πλήθος κόσμου, η εικόνα παραμένει χρήσιμη για λόγους ασφάλειας, αλλά τα πρόσωπα παραμένουν κρυπτογραφημένα μέχρι να υπάρξει νόμιμη και απολύτως αναγκαία βάση για την αποκάλυψή τους.
«Το Blind Brother είναι η πρακτική έκφραση αυτής της αρχής, να μπορούμε να αναλύουμε χωρίς να αποκαλύπτουμε, να επιβλέπουμε χωρίς να παραβιάζουμε, να προστατεύουμε χωρίς να υπερβαίνουμε».
Αν το Big Brother θεμελίωσε την εποχή της καθολικής έκθεσης, το Blind Brother προτείνει ένα νέο μοντέλο, μια επιτήρηση που είναι ταυτόχρονα αποτελεσματική και δημοκρατική.
«Σε αυτό το “παιχνίδι” ο νικητής δεν είναι εκείνος που βλέπει τα πάντα. Είναι εκείνος που ξέρει πότε και γιατί πρέπει να δει», καταλήγει ο Δρ Μιχαλάς.
Η ομάδα πίσω από το Blind Brother
Πίσω από το Blind Brother βρίσκεται η Transpara Labs, ένα ευρωπαϊκό ερευνητικό στούντιο κρυπτογραφίας του οποίου ηγείται ο καθηγητής, και το οποίο αντιμετωπίζει την ιδιωτικότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα ως δομικά στοιχεία της ψηφιακής υποδομής.
Από ομομορφική και λειτουργική κρυπτογράφηση έως επαληθεύσιμη τεχνητή νοημοσύνη και μετα-κβαντική ασφάλεια, η προσέγγισή της δεν προσδίδει προστασία εκ των υστέρων, αλλά τη χτίζει εξ αρχής.
«Σε επίπεδο πρακτικής εφαρμογής, η Transpara Labs αξιοποιεί τεχνολογίες σύγχρονης κρυπτογραφίας και τεχνητής νοημοσύνης, με στόχο τη δημιουργία υπηρεσιών που σέβονται την ιδιωτικότητα των χρηστών. Πιο συγκεκριμένα, αναπτύσσει λύσεις όπου τα ευαίσθητα δεδομένα παραμένουν κρυπτογραφημένα, ενώ υπηρεσίες μπορούν να τα επεξεργάζονται και να εξάγουν ασφαλή συμπεράσματα σαν να ήταν αποκρυπτογραφημένα – χωρίς όμως να θυσιάζεται η προστασία των χρηστών. Η κατεύθυνση αυτή εντάσσεται στη συνολική αποστολή της: τη δημιουργία ψηφιακών κοινωνιών με μεγαλύτερη διαφάνεια και ισχυρότερη προστασία για τους πολίτες.», λέει ο Αντώνης Μιχαλάς.
Την ίδια στιγμή, ο Έλληνας επιστήμονας εξακολουθεί να ηγείται της ομάδας Δικτύων και Ασφάλειας Πληροφοριών (NISEC), στο Πανεπιστήμιο του Τάμπερε στη Φινλανδία.
Η ομάδα δραστηριοποιείται από το 1996 σε ένα ευρύ φάσμα έρευνας, από τα θεωρητικά θεμέλια της κρυπτογραφίας έως τον σχεδιασμό και την υλοποίηση προηγμένων πρωτοκόλλων ασφαλούς επικοινωνίας. Σήμερα εστιάζει στην εφαρμοσμένη κρυπτογραφία, την ιδιωτικότητα, τα πρωτόκολλα ασφαλείας και την ασφάλεια υπολογιστών και δικτύων, με αξιοσημείωτα επιτεύγματα σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.
