Σύντομα, στο επόμενο μπλόκο της Τροχαίας, δεν θα σου ζητήσουν μόνο να φυσήξεις. Μια μικρή μπατονέτα θα συλλέξει δείγμα σάλιου και, μέσα σε λίγα λεπτά, ένα φορητό τεστ θα δείξει αν έχεις καταναλώσει ουσίες όπως κοκαΐνη, αμφεταμίνες ή κάνναβη.
Τα ναρκοτέστ ετοιμάζονται να μπουν στους ελληνικούς δρόμους, πιθανότατα μέσα στο 2026, στο πλαίσιο μιας συνολικότερης αυστηροποίησης των ελέγχων οδήγησης υπό την επήρεια. Το σύστημα θα βασίζεται σε γρήγορα τεστ ανίχνευσης σάλιου, που δίνουν άμεση ένδειξη χωρίς να απαιτείται αρχικά εργαστηριακή ανάλυση. Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη η διαμόρφωση του θεσμικού πλαισίου, μέσω Κοινής Υπουργικής Απόφασης, που θα καθορίζει τις τεχνικές προδιαγραφές, τις διαδικασίες ελέγχου και τις εγγυήσεις αξιοπιστίας.
Ένα θετικό τεστ δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο οδηγός είναι εκείνη τη στιγμή λειτουργικά επηρεασμένος. Γι’ αυτό, το θετικό αποτέλεσμα πρέπει να επιβεβαιώνεται εργαστηριακά, με ανάλυση αίματος, και να συνεκτιμάται με την κλινική εικόνα και τη συμπεριφορά του οδηγού.
Η αλλαγή αυτή έρχεται σε μια περίοδο αυξημένης πίεσης για την οδική ασφάλεια. Τον Δεκέμβριο του 2025, τα δυστυχήματα στους δρόμους της Ελλάδας αυξήθηκαν κατά 18,4% σε σχέση με το 2024. Μόνο τον Ιανουάριο του 2026, έγιναν 102.063 αλκοτέστ, όπου σημειώθηκαν πάνω από 2.000 παραβάσεις, σηματοδοτώντας την αρχή μιας αυστηρότερης εποχής ελέγχων. Ο νέος ΚΟΚ (5209/2025), που τέθηκε σε ισχύ τον Σεπτέμβριο του 2025, προβλέπει αυστηρότερες κυρώσεις για οδήγηση υπό την επήρεια, επεκτείνοντας ουσιαστικά τη λογική των αλκοτέστ και στις ναρκωτικές ουσίες.
«Η τεχνολογία που θα αξιοποιήσει η Τροχαία βασίζεται στην ταχεία ανοσοχημική ανίχνευση ψυχοδραστικών ουσιών στο σάλιο, μέσω roadside τεστ που δίνουν αποτέλεσμα μέσα σε λίγα λεπτά», εξηγεί στο WIRED Greece ο καθηγητής Αναλυτικής Χημείας στο ΕΚΠΑ, Νικόλαος Θωμαΐδης. «Πρόκειται, όμως, για εργαλεία screening και όχι για πλήρες υποκατάστατο της επιβεβαιωτικής εργαστηριακής διερεύνησης». Πώς ακριβώς λειτουργούν αυτά τα τεστ, πόσο αξιόπιστα είναι στην πράξη, και τι μπορούμε να μάθουμε από τις χώρες που τα χρησιμοποιούν ήδη;
«Σαλιώστε εδώ»
Σύμφωνα με τον κ. Θωμαΐδη, τα τεστ έχουν σχεδιαστεί «ώστε να ανιχνεύουν τις βασικές κατηγορίες ψυχοδραστικών ουσιών, όπως την κάνναβη, την κοκαΐνη, τα οπιούχα και τα διεγερτικά τύπου αμφεταμίνης», ενώ ανάλογα με τη συσκευή ενδέχεται να ανιχνεύουν τις βενζοδιαζεπίνες, την κεταμίνη και άλλες ουσίες.
Τα διαγνωστικά αυτά τεστ ήδη χρησιμοποιούνται σε χώρες όπως το Βέλγιο, η Γαλλία, η Ισπανία και η Γερμανία, με την Drugwipe να είναι ένα από τα πιο διαδεδομένα brands. Πώς όμως ένα μικρό kit, που χωράει στην τσέπη και θυμίζει τεστ Covid, μπορεί να ανιχνεύσει αποτελεσματικά τη χρήση των ουσιών;
Η τεχνολογία που χρησιμοποιείται βασίζεται στην ανοσολογική δοκιμή πλευρικής ροής (lateral flow immunoassay). Δείγμα σάλιου ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδρώτα τοποθετείται στην άκρη της συσκευής, όπου ένα απορροφητικό υλικό με άλατα εξασφαλίζει ότι το δείγμα είναι κατάλληλο για ανίχνευση. Στη συνέχεια, το υγρό διατρέχει πολυμερικές λωρίδες, δηλαδή πορώδεις μεμβράνες που περιέχουν αντισώματα ή αντιγόνα, τα οποία αντιδρούν με συγκεκριμένες ουσίες. Αν αυτές είναι παρούσες, το χρώμα στις μεμβράνες αλλάζει.
Ο 34χρονος Στάθης, ο οποίος μίλησε στο WIRED Greece, έχει ανά τα χρόνια κάνει χρήση χόρτου, κοκαΐνης, MDMA, ecstasy και μανιταριών, συνήθως σε πάρτι ηλεκτρονικής μουσικής. «Όταν έχω κάνει χρήση, δεν υπερεκτιμώ τις δυνάμεις μου. Δεν τρέχω, δεν παραβιάζω στοπ ή φανάρι, γιατί ξέρω ότι η αντίληψη και τα αντανακλαστικά μου είναι μειωμένα», εξηγεί. «Αν δεν είμαι σε θέση να οδηγήσω, δεν το κάνω — ή φροντίζω εξαρχής να μετακινηθώ με φίλο ή ταξί».
Ο Στάθης δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό, αλλά αντανακλά μια ευρύτερη τάση στη χώρα. Στις αναλύσεις λυμάτων της Ψυττάλειας καταγράφεται ανησυχητική αύξηση στη χρήση της κοκαΐνης και του MDMA, ενώ το 2025 ενισχύθηκε και η κατανάλωση αλκοόλ.
«Οι συγκεντρώσεις των recreational drugs αυξάνονται κατά δύο έως τρεις φορές τα Σαββατοκύριακα σε σχέση με τις καθημερινές», σημειώνει ο κ. Θωμαΐδης. «Η τάση αυτή είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, γιατί ο συνδυασμός τους με αλκοόλ συνεπάγεται αυξημένο τοξικολογικό και συμπεριφορικό κίνδυνο για την οδήγηση».
Η αξιοπιστία στο μικροσκόπιο
Η Τροχαία έχει σταματήσει τον Στάθη για αλκοτέστ, αλλά ο ίδιος δεν έχει φάει ποτέ πρόστιμο. Σύμφωνα με το άρθρο 46, αν τον πιάσουν με 0,50 έως 0,80 γραμμάρια οινοπνεύματος ανά λίτρο αίματος (gr/l), θα κληθεί να πληρώσει πρόστιμο 350 ευρώ, χάνοντας το δίπλωμά του για 30 ημέρες. Στα 0,80 έως 1,10, το πρόστιμο ανέρχεται στα 700 ευρώ και το δίπλωμα παρακρατείται για 2 μήνες. Για περισσότερο από 1,10 gr, το ποσό αγγίζει τα 1.200 ευρώ και το δίπλωμα αφαιρείται για μισό χρόνο, με τις κυρώσεις να αυξάνονται σε περίπτωση υποτροπής.
Σε αντίθεση, όμως, με το αλκοόλ, στα ναρκωτικά δεν υπάρχει ένα ενιαίο και επιστημονικά αδιαμφισβήτητο «ασφαλές» όριο για όλες τις ουσίες.
«Στην Ευρώπη συνυπάρχουν δύο βασικές προσεγγίσεις: η μηδενική ανοχή, όπου αρκεί η ανίχνευση της ουσίας, και η απόδειξη εξασθένησης, όπου πρέπει να τεκμηριωθεί ότι η ουσία επηρέασε πραγματικά την ικανότητα οδήγησης», εξηγεί ο κ. Θωμαΐδης. «Σήμερα υπάρχει προσπάθεια να καθοριστούν όρια συγκέντρωσης στο αίμα, ώστε να υπάρξει μια πιο δίκαιη ισορροπία. Η ιρλανδική εμπειρία δείχνει ότι απαιτούνται αυστηρά πρωτόκολλα ποιοτικού ελέγχου και σαφής διαδικασία παραπομπής για αιμοληψία και εργαστηριακή επιβεβαίωση».
Όπως με κάθε νέα τεχνολογία, υπάρχουν και περιθώρια σφάλματος, που εγείρουν ερωτήματα σε διάφορες χώρες εφαρμογής. Όπως σημειώνει ο κ. Θωμαΐδης, ειδικά για την κάνναβη έχουν καταγραφεί περιορισμοί, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται χαμηλά cut-offs, δηλαδή χαμηλό όριο ανίχνευσης. «Επιπλέον, ορισμένα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν διασταυρούμενες αντιδράσεις», συμπληρώνει. «Στα τεστ για αμφεταμίνες, για παράδειγμα, έχουν αναφερθεί επιδράσεις από αποσυμφορητικά, αντιισταμινικά και ορισμένα αντικαταθλιπτικά».
Ο Στάθης θεωρεί ότι ο νέος ΚΟΚ και τα αυστηρότερα μέτρα είναι δίκαια για παραβάσεις που ξεπερνούν τα όρια, αλλά δεν παύει να έχει αμφιβολίες και αναπάντητα ερωτήματα. «Δεν ξέρω πόσο καλά μπορεί να λειτουργήσει ένα ναρκοτέστ ή οποιοδήποτε άλλο τεστ που σε κρίνει κατάλληλο να οδηγήσεις. Αν έχω καπνίσει χόρτο την προηγούμενη μέρα και όταν με σταματήσουν είμαι νηφάλιος, πώς λειτουργεί αυτό;», αναρωτιέται.
Το ακριβές διάστημα ανίχνευσης είναι πολυπαραγοντικό, καθώς εξαρτάται από την ουσία, τη δόση, τη συχνότητα χρήσης, τον μεταβολισμό του ατόμου και τα cut-offs του τεστ. «Άλλο η ανίχνευση μιας ουσίας και άλλο η πραγματική επήρεια», υπογραμμίζει ο κ. Θωμαΐδης. «Ένα θετικό τεστ δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο οδηγός είναι εκείνη τη στιγμή λειτουργικά επηρεασμένος. Γι’ αυτό, το θετικό αποτέλεσμα πρέπει να επιβεβαιώνεται εργαστηριακά, με ανάλυση αίματος, και να συνεκτιμάται με την κλινική εικόνα και τη συμπεριφορά του οδηγού».
Στο υπό διαμόρφωση πλαίσιο, σύμφωνα με πηγές, θα προβλέπεται δικαίωμα ένστασης σε περίπτωση θετικής ένδειξης, καθώς και δυνατότητα επαναληπτικής μέτρησης. Σε περιπτώσεις φαρμακευτικής αγωγής, όπου ορισμένα σκευάσματα ενδέχεται να οδηγούν σε θετικό αποτέλεσμα, ο οδηγός θα καλείται να τεκμηριώσει τη λήψη μέσω συνταγογράφησης.
Από την καταστολή στην πρόληψη
Παρά τα αυστηρότερα μέτρα, η παραβατικότητα στους δρόμους της Ελλάδας δεν εξαφανίζεται απαραίτητα. Συχνά, απλώς προσαρμόζεται, επιστρατεύοντας την ίδια την τεχνολογία. «Μπαίνω στα chat για τα μπλόκα και χρησιμοποιώ εναλλακτικές διαδρομές που ξέρω ότι μπορώ να φτάσω σπίτι μου. Υπάρχει μια εφαρμογή, το Waze, που μπορείς να δεις τα μπλόκα και να τα αποφύγεις», εξηγεί ο Στάθης.
Όταν τον ρωτήσαμε για αυτά τα chat, περιέγραψε μια άτυπη αλλά οργανωμένη ψηφιακή κοινότητα. Η πρώτη ομάδα που δημιουργήθηκε, στο Viber, ήταν οργανωμένη και με συγκεκριμένους κανόνες: δεν επιτρέπονταν ερωτήσεις, μόνο αναφορές για σημεία ελέγχου. Ωστόσο, μετά τη σύλληψη των δημιουργών της, οι επόμενες που δημιουργήθηκαν στη θέση της έγιναν πιο χαοτικές.
«Έμπαιναν όλοι κι έλεγαν ό,τι ήθελαν. Δεν ξέρω αν ήταν bots ή αστυνομία. Υπήρχε ένας τύπος που έστελνε επίτηδες άκυρες φωτογραφίες και άσχετα μηνύματα, σαν να ήθελε να σαμποτάρει την ομάδα», περιγράφει.
Σε κάθε περίπτωση, τα ναρκοτέστ μπορούν να αποτελέσουν ένα αποτελεσματικό εργαλείο — αλλά μόνο εφόσον συνοδευτούν από αλλαγή κουλτούρας και ένα συνεκτικό πλαίσιο πρόληψης και ελέγχου. «Απαιτείται συστηματική παρακολούθηση των τάσεων χρήσης στον πληθυσμό, μέσω εργαλείων όπως οι αναλύσεις λυμάτων», καταλήγει ο κ. Θωμαΐδης. «Η ορθή προσέγγιση είναι συνδυαστική: roadside τεστ, επιβεβαιωτική εργαστηριακή ανάλυση και παράλληλη επιτήρηση των τάσεων χρήσης. Μόνο έτσι μπορεί το σύστημα να παραμένει επιστημονικά αξιόπιστο, επιχειρησιακά στοχευμένο και ικανό να προσαρμόζεται έγκαιρα στις νέες τάσεις χρήσης ουσιών».
