Το TECH4GOOD άνοιξε στις 6 Οκτωβρίου στο Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή με την κεντρική ομιλία της Φοίβης Κουντούρη, καθηγήτριας στη Σχολή Οικονομικών Επιστημών του ΟΠΑ και Visiting Professor στο Τμήμα Γεωεπιστημών του Cambridge. Κεντρικό ερώτημα ήταν αν η καινοτομία μπορεί να συμφιλιώσει την οικονομική ανάπτυξη με την προστασία της φύσης.
Η Κουντούρη ξεκίνησε με μια φράση: «Δεν μπορείς να ανακαλύψεις τον ηλεκτρισμό τελειοποιώντας το κερί». Γι’ αυτό, εξήγησε, χρειάζεται έρευνα αιχμής, που κοιτάζει πέρα από το σημερινό παράδειγμα. Πάνω σε αυτή την ιδέα έχτισε τη συμμαχία ερευνητικών κέντρων AE4RIA, που σύμφωνα με την ίδια συγκεντρώνει περίπου 250 ερευνητές και περισσότερα από 100 προγράμματα με αντίκτυπο σε 120 χώρες.
Το σημείο εκκίνησης της ομιλίας ήταν αυτό που η Κουντούρη ονόμασε «σχεδόν μόνιμη πολυκρίση» των τελευταίων 10–15 ετών. Στο περιβάλλον, επτά από τα εννέα πλανητικά όρια έχουν ξεπεραστεί και «βρισκόμαστε σε επικίνδυνα σημεία καμπής, όπως η κλιματική αλλαγή, η κατάρρευση της βιοποικιλότητας και η αυξημένη ρύπανση». Στην οικονομία, μίλησε για χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, πληθωριστικές πιέσεις, στενότερα δημοσιονομικά περιθώρια και μια τεχνολογική πρόοδο που δεν μεταφράζεται σε παραγωγικότητα.
Στην κοινωνία, περιέγραψε ανισότητες που μεγαλώνουν τόσο ανάμεσα στον Παγκόσμιο Βορρά και Νότο όσο και μέσα στις ίδιες τις χώρες. Πάνω σε όλα αυτά προστίθενται τεχνολογίες όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η βιοτεχνολογία, που είναι δύσκολο να ρυθμιστούν, και η κατάρρευση της πολυμέρειας.
Οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ υπογράφηκαν το 2015 από 193 χώρες. Γιατί δεν έχουν υλοποιηθεί, αφού υπάρχουν τεχνολογία, επιστήμη και χρήματα; Η Κουντούρη υπολόγισε σε περίπου 80 τρισεκατομμύρια τον χρόνο τα κεφάλαια που περιμένουν σε ιδιωτικά ταμεία και ασφαλιστικούς οργανισμούς για επενδύσεις.
Το εμπόδιο, κατά την ίδια, είναι τα σιλό. Το πρώτο χωρίζει τις επιστήμες μεταξύ τους. «Δεν υπάρχει πρόβλημα που να λύνεται μέσα σε μία μόνο επιστήμη», είπε. Το δεύτερο χωρίζει την επιστήμη από την κοινωνία, τις επιχειρήσεις, τους χρηματοδότες και τους πολιτικούς. Αν αυτοί δεν γίνουν συν-σχεδιαστές των λύσεων, «τίποτα δεν θα εφαρμοστεί ποτέ».
Η πρότασή της είναι η ανάπτυξη με μέτρο την ευημερία. Σήμερα, υποστήριξε, οι χώρες και οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί χρησιμοποιούν το ΑΕΠ ως βασικό δείκτη ανάπτυξης. Η Κουντούρη προτείνει να μετρώνται πέντε μορφές κεφαλαίου: «Υπάρχει το φυσικό κεφάλαιο, το ανθρώπινο κεφάλαιο και η τεχνολογία. Υπάρχει το κοινωνικό και το πολιτιστικό κεφάλαιο, καθώς και το θεσμικό κεφάλαιο. Και αυτές οι πέντε μορφές κεφαλαίου είναι ζωτικής σημασίας για τη στήριξη μιας ανάπτυξης που συμβάλλει στην ανθρώπινη ευημερία».
«Μη μου πείτε ότι δεν μπορούμε να το μετρήσουμε, άρα δεν μπορούμε να το διαχειριστούμε», είπε. Οικονομολόγοι και άλλοι επιστήμονες έχουν αναπτύξει εδώ και 70 χρόνια μεθόδους για να αποτιμούν αυτά τα κεφάλαια σε χρήμα. «Η αποτίμηση δεν αφορά την αγορά και την πώληση. Αφορά το να δείξεις πόσο σπάνια είναι τα κεφάλαια που χρησιμοποιείς κάθε μέρα», εξήγησε.
Το εργαλείο της ομάδας της είναι η επιστήμη των συστημάτων: μαθηματικά μοντέλα που αναλύουν πώς αλληλεπιδρούν φύση, ανθρώπινο κεφάλαιο, υποδομές και κοινωνικοοικονομικές δομές, σε τοπικό έως παγκόσμιο επίπεδο. Τα μοντέλα προτείνουν τον βέλτιστο συνδυασμό τεχνολογιών, πολιτικών και χρηματοδοτικών εργαλείων για κάθε τομέα, από το νερό και την ενέργεια μέχρι τις μεταφορές και τα ψηφιακά δίκτυα. Τα δεδομένα μπαίνουν σε digital twins ανοιχτής πρόσβασης, και οι λύσεις δοκιμάζονται με τους ενδιαφερόμενους σε 70 Living Labs, όπως ανέφερε.
Ακόμη και με επιστήμη, δεδομένα και χρήματα, όμως, κάτι λείπει. Σύμφωνα με μελέτη της AE4RIA που παρουσίασε, το 85% των γνώσεων και δεξιοτήτων που απαιτούνται για να εφαρμοστούν οι περίπου 150 νόμοι και κανονισμοί της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας δεν υπάρχει στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας. «Αν οι άνθρωποι δεν έχουν τις δεξιότητες, πώς θα εφαρμόσεις οτιδήποτε;», ρώτησε.
Για τη χρηματοδότηση, τα δημόσια χρήματα του πλανήτη δεν φτάνουν για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης, είπε, αλλά τα ιδιωτικά φτάνουν. Το κλειδί είναι η μεικτή χρηματοδότηση: το δημόσιο χρήμα μειώνει το ρίσκο ενός έργου ώστε να γίνει ελκυστικό για ιδιώτες επενδυτές.
Ως παράδειγμα έφερε την Κύπρο, όπου η ομάδα της χαρτογράφησε τα κενά της χώρας με ψηφιακό δίδυμο και σχεδίασε με τους ενδιαφερόμενους ένα χαρτοφυλάκιο επενδύσεων για το νερό. Η αλλαγή στην τιμολόγηση που προέκυψε παρουσιάστηκε στη Βουλή του νησιού.
Η Κουντούρη είναι συμπρόεδρος της Ανεξάρτητης Ομάδας Επιστημόνων που συντάσσει την Παγκόσμια Έκθεση Βιώσιμης Ανάπτυξης 2027 του ΟΗΕ, την τελευταία πριν από την προθεσμία του 2030. Πάνω σε αυτή την έκθεση, είπε, οι 193 χώρες θα συζητήσουν το επόμενο παγκόσμιο πλαίσιο.
Η πρόταση της ομάδας δεν είναι να υιοθετηθεί μια νέα ατζέντα, αλλά να επικαιροποιηθούν οι στόχοι, να ενσωματωθεί η δικαιοσύνη ανάμεσα στις γενιές και να περάσουμε σε έναν κόσμο πέρα από το ΑΕΠ. Όπως το συνόψισε η ίδια: «Διατηρούμε τους στόχους, μετασχηματίζουμε τα μέσα».
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
