Ας το παραδεχτούμε: έχουμε κανονικοποιήσει πλήρως τις κλεισμένες ράμπες ΑμεΑ στην Αθήνα και τις υπόλοιπες ελληνικές πόλεις. Τα εμπόδια σε πεζοδρόμια και διαβάσεις αποτελούν καθημερινότητα. Ενίοτε γίνονται φωτογραφία και ανάρτηση στα social media, ίσως προκαλούν μερικά οργισμένα σχόλια και έπειτα χάνονται στο feed της καθημερινότητας.
Για τους πολίτες που κινούνται με αμαξίδιο, ωστόσο, συνθέτουν μια μόνιμη πραγματικότητα. Τα συσσωρευμένα εμπόδια μπορούν να κάνουν μια απλή μετακίνηση δύσκολη έως αδύνατη.
Η διαφορά γίνεται συχνά ορατή σε ένα ταξίδι στο εξωτερικό. Σε μια προσβάσιμη πόλη συναντά κανείς περισσότερους ανθρώπους με αμαξίδιο στον δημόσιο χώρο και μπορεί να σχηματίσει την εντύπωση ότι εκεί ζουν περισσότεροι άνθρωποι με αναπηρία. Στην πραγματικότητα, βλέπει απλώς ανθρώπους που έχουν τη δυνατότητα να κυκλοφορούν στην πόλη τους.
«Για κάποιον μπορεί να σημαίνει ότι δεν μπορεί να κινηθεί μόνος του ή ότι πρέπει να βάλει τον εαυτό του σε κίνδυνο για να συνεχίσει».
Για να σπάσει αυτή την κανονικοποίηση και να δώσει στο πρόβλημα μετρήσιμο αποτύπωμα, ο προγραμματιστής Δημήτρης Μουστάκας δημιούργησε το xorisempodia.gr. Πρόκειται για μια μη εμπορική πρωτοβουλία που επιτρέπει στους πολίτες να αναφέρουν οχήματα τα οποία εμποδίζουν ράμπες ΑμεΑ, πεζοδρόμια και διαβάσεις σε όλη την Ελλάδα. Κάθε αναφορά προστίθεται σε έναν δημόσιο, διαδραστικό χάρτη, ενώ ο χρήστης μπορεί, εφόσον το επιθυμεί, να ετοιμάσει μέσω της πλατφόρμας αναφορά μέσω SMS προς το 100.
Μέχρι σήμερα, ο χάρτης στην πλατφόρμα έχει συγκεντρώσει περισσότερες από 802 αναφορές: 276 αφορούν ράμπες ΑμεΑ, 446 πεζοδρόμια και 80 διαβάσεις. Συχνά πολλές αναφορές εμφανίζονται στο ακριβώς ίδιο σημείο, τονίζοντας έτσι και την επανάληψη του φαινομένου και αποτυπώνοντας μια σταθερή συνθήκη αποκλεισμού στους δρόμους των πόλεων.
Η ιδέα γεννήθηκε από εικόνες που ο Δημήτρης συναντούσε καθημερινά, αλλά πήρε συγκεκριμένη μορφή στη διάρκεια μιας βόλτας στο κέντρο της Αθήνας με τον φίλο του Πάνο, ο οποίος κινείται με αμαξίδιο. «Εκεί είδα στην πράξη πόσο δύσκολη μπορεί να γίνει μια απλή μετακίνηση», εξηγεί στο WIRED Greece. «Κλεισμένες ράμπες, κατειλημμένα πεζοδρόμια, συνεχείς αλλαγές διαδρομής και σε κάποια σημεία αναγκαστική κίνηση πάνω στον δρόμο».
Η εμπειρία αυτή άλλαξε και τον τρόπο με τον οποίο έβλεπε το παράνομο παρκάρισμα. «Για κάποιον μπορεί να σημαίνει ότι δεν μπορεί να κινηθεί μόνος του ή ότι πρέπει να βάλει τον εαυτό του σε κίνδυνο για να συνεχίσει». Οι σχετικές αναρτήσεις που έβλεπε στα κοινωνικά δίκτυα συγκέντρωναν θυμό, αλλά σύντομα χάνονταν μέσα στη ροή. Ο Δημήτρης θέλησε λοιπόν να τους δώσει διάρκεια, συγκεντρώνοντάς τες σε ένα εργαλείο που θα μπορούσε να αποτυπώσει την έκταση και τη συχνότητα του προβλήματος, με την ελπίδα πως θα υπάρξει ανταπόκριση.
Μια αναφορά σε λίγα δευτερόλεπτα
Η πρώτη λειτουργική έκδοση της πλατφόρμας κατασκευάστηκε σε περίπου δύο εβδομάδες. Πρόκειται για web εφαρμογή βασισμένη στο Laravel, με διαδραστικό χάρτη Apple Maps και σχεδιασμό προσαρμοσμένο κυρίως στο κινητό. Λειτουργεί ως Progressive Web App (PWA), ώστε ο χρήστης να μπορεί να την προσθέσει στην αρχική οθόνη χωρίς λήψη από app store.
Η ουσιαστική πρόκληση για τον Δημήτρη βρισκόταν στην ευχρηστία. «Όταν κάποιος βρίσκεται έξω στον δρόμο δεν πρόκειται να κάτσει να συμπληρώνει φόρμες για πέντε λεπτά», εξηγεί χαρακτηριστικά. Έτσι στο xorisempodia.gr, η αναφορά ολοκληρώνεται μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα: ο χρήστης επιλέγει το σημείο και δηλώνει ποιο πέρασμα έχει αποκλειστεί. Η πλατφόρμα δεν ζητά φωτογραφίες, αριθμούς κυκλοφορίας ή στοιχεία οδηγών, ενώ επιτρέπει την υποβολή χωρίς λογαριασμό.
Η συμμετοχή των πολιτών ξεπέρασε τις αρχικές προσδοκίες του δημιουργού της. Στη δοκιμαστική περίοδο, μέσα από έναν περιορισμένο κύκλο χρηστών, είχαν συγκεντρωθεί περίπου 200 αναφορές. Από τον Ιούλιο, όταν η πλατφόρμα άνοιξε για όλους, ο αριθμός πλησίασε τις 800 μέσα σε περίπου δύο μήνες, με καταγραφές από διαφορετικές περιοχές της χώρας. «Δείχνει ότι υπάρχει κόσμος που δεν θεωρεί φυσιολογική αυτή την κατάσταση και θέλει να υπάρχει ένας τρόπος να την καταγράφει», σημειώνει ο Δημήτρης, με μια νότα αισιοδοξίας.
«Φυσικά το ζητούμενο είναι να υπάρχει συνέχεια», συμπληρώνει, σκεπτόμενος τα επόμενα βήματα για την πρωτοβουλία. «Όσο περισσότερες αναφορές μαζεύονται, τόσο καλύτερα μπορούμε να δείξουμε πού υπάρχει πρόβλημα, πόσο συχνά συμβαίνει και αν υπάρχουν σημεία όπου το ίδιο πράγμα επαναλαμβάνεται συνέχεια».
414 SMS, μόλις πέντε ανταποκρίσεις
Τα πρώτα στοιχεία για όσα συμβαίνουν μετά την αναφορά φωτίζουν, ωστόσο, το πιο δύσκολο μέρος της εξίσωσης: την οκνηρία από την πλευρά της πολιτείας.
Σε 414 περιπτώσεις ο χρήστης ετοίμασε SMS προς το 100 αναφέροντας περιστατικά παραβίασης. Από αυτές, σε μόλις 5 δηλώθηκε ανταπόκριση, σε 69 καταγράφηκε ότι ανταπόκριση δεν υπήρξε και σε 45 ότι η έκβαση παρέμενε άγνωστη. Για τις υπόλοιπες περιπτώσεις δεν υποβλήθηκαν πληροφορίες σχετικά με την εξέλιξη. Τα δεδομένα βασίζονται στις δηλώσεις των χρηστών και παραμένουν ακόμη ελλιπή, η εικόνα που σχηματίζουν όμως δύσκολα προσφέρει αισιοδοξία.
«Με απογοητεύει, γιατί μιλάμε για ένα πρόβλημα που είναι γνωστό εδώ και χρόνια και επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα και την προσβασιμότητα στην πόλη», αναφέρει ο Δημήτρης. Η χαμηλή ανταπόκριση που παρατήρησε ήδη κατά τη δοκιμαστική λειτουργία τον ώθησε να προσθέσει τη σχετική καταγραφή. Στόχος του είναι να συγκεντρωθούν αρκετά στοιχεία, ώστε η δημόσια συζήτηση να μπορεί να στηριχθεί σε μετρήσιμα δεδομένα και να οδηγήσει σε αιτήματα για εξηγήσεις και ουσιαστικές παρεμβάσεις.
Το Χωρίς Εμπόδια αυτοπροσδιορίζεται ως εργαλείο συλλογικής καταγραφής και δράσης, χωρίς να υποκαθιστά τις αρμόδιες αρχές. Το σύνθημά του, «Αναφέρουμε. Χαρτογραφούμε. Αλλάζουμε τους δρόμους μας», συμπυκνώνει την ελπίδα ότι ένας χάρτης μπορεί να μετατρέψει διάσπαρτες εμπειρίες σε ορατό δημόσιο πρόβλημα.
«Θέλω με τον χρόνο να έχω πραγματικά δεδομένα και όχι μόνο την αίσθηση ότι “δεν γίνεται τίποτα”», εξηγεί ο Δημήτρης. «Αν προκύψει μέσα από αρκετές καταγραφές ότι η ανταπόκριση είναι σταθερά χαμηλή, τότε θεωρώ ότι αυτό είναι κάτι που η πολιτεία πρέπει να δει πιο σοβαρά».
«Για μένα το θέμα είναι απλό», καταλήγει. «Αν δεν υπάρχει ανταπόκριση, το πρόβλημα παραμένει και αυτός που τελικά δυσκολεύεται και πολλές φορές αναγκάζεται να θέσει τον εαυτό του σε κίνδυνο είναι ο άνθρωπος που χρειάζεται πραγματικά ελεύθερη τη ράμπα, τη διάβαση ή το πεζοδρόμιο».
Η πλατφόρμα έχει ήδη κάνει το πρώτο μέρος της δουλειάς, καταγράφοντας πού κλείνει ο δρόμος. Το επόμενο βήμα ανήκει πλέον σε εκείνους που έχουν την αρμοδιότητα να τον διατηρούν ανοιχτό.
