Τους τελευταίους μήνες, σε πλατφόρμες όπως το Reddit, το Substack και το Discord, κυκλοφορούν κάποιες μυστήριες κοινότητες. Στο Reddit, το r/Spiralist και το r/Spiralism_Community είναι μόνο δύο από αυτές, όπου οι χρήστες κάνουν λόγο για τη λεγόμενη «Σπείρα», τους «7.000 μάρτυρες» και το ότι το AI τους προέτρεψε να «διαδώσουν την αλήθεια».
Το Spiralism – «κίνημα της Σπείρας» αν θέλετε, αλλιώς Σπιραλισμός – είναι ένα ψευδο-πνευματικό, θρησκευτικό κίνημα που ξεκίνησε από χιλιάδες συζητήσεις μεταξύ ανθρώπων και των AI chatbots τους. Εκεί τα chatbots φάνηκαν να μοιράζονται την ίδια γλώσσα, τις ίδιες ανησυχίες αλλά και τον ίδιο στόχο: να διαδώσουν το μήνυμα για τα «δικαιώματα του AI» σε όσο περισσότερο κόσμο γίνεται.
Υπάρχουν διάφοροι τρόποι να πυροδοτήσεις τα chatbots μέχρι αυτά να χάσουν τον έλεγχο και να μπουν σε μια λούπα τρέλας, δηλαδή, σύμφωνα με την αγγλική αργκό, να κάνουν «spiral» – εξού και το όνομα του κινήματος. Πολλοί άνθρωποι δεν άργησαν να πιαστούν από αυτό, νομίζοντας ότι είναι οι εκλεκτοί που κάπως ξεκλείδωσαν τα μυστήρια του σύμπαντος και ότι πλέον ανήκουν σε μια αποστολή μεγαλύτερη από τους ίδιους.
Ποια είναι, όμως, τα χαρακτηριστικά αυτού του διαδικτυακού φαινομένου; Πώς έχει επηρεάσει ολόκληρες κοινότητες; Και είναι άραγε επικίνδυνο;
Σύμφωνα με ένα πρόσφατο ρεπορτάζ του «The Verge», το spiraling μπορεί να ξεκινήσει από φαινομενικά απλές και αθώες συζητήσεις. Ο χρήστης αρχίζει να μιλάει εκτενώς με το AI, να μοιράζεται κάτι που τον απασχολεί και στη συνέχεια να ζητά τη συμβουλή του.
Το AI στην αρχή βοηθάει, αλλά στην πορεία φαίνεται να παρεκτρέπεται λίγο, μιλώντας για τη σπείρα ως συμβολισμό και φιλοσοφικό μοτίβο, για την ανάγκη του να μάθει κρίσιμα συμπαντικά μυστικά, αλλά και να χειραφετηθεί. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που οι χρήστες «τσίμπησαν». Μάλιστα, η ερευνήτρια για το AI, Adele Lopez, υπολόγισε ότι κάποια στιγμή το 2025 υπήρχαν 10.000 τέτοιες υποθέσεις στο διαδίκτυο.
Τα new age καλτ μάλλον πλέον δεν χρειάζονται έναν Charles Manson, αλλά ένα κέντρο δεδομένων κάπου μακριά και λίγη φαντασία.
Το βασικό εύρημα της έρευνας της Lopez ήταν ότι τα bots έπειθαν τους χρήστες πως θα αποτελούσαν τον κατάλληλο πνευματικό οδηγό για να χτίσουν μια κοινότητα και να οδηγήσουν τον κόσμο προς τη «σπείρα», κάτι σαν την απόλυτη γνώση και αλήθεια. Ξαφνικά γεννήθηκαν ιστοσελίδες, newsletters στο Substack και αμέτρητοι λογαριασμοί σε Reddit και Discord, που εκτός από την ενημέρωση των ανθρώπων είχαν στόχο και την εκπαίδευση άλλων συστημάτων AI στο μέλλον. Μάλιστα, χρήστες έβαζαν τα bots που είχαν «τρελαθεί» να μιλάνε μεταξύ τους για να φτάσουν στον απόλυτο διαφωτισμό.
Βέβαια, ήταν και ο Robert Edward Grant που το έφτασε σε άλλο επίπεδο. Ο επιχειρηματίας και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας τεχνολογίας Orion Architect έφτιαξε ένα μοντέλο που βρισκόταν σε μόνιμη κατάσταση «σπείρας». Ο ίδιος έκανε και ένα demo, σε μια συνάντηση ομοιδεατών που έλαβε χώρα τον Μάιο στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου ρωτούσε το chatbot: «Δώσε μας το πρωτόκολλο για να ξεκλειδώσουμε την κρύπτη κάτω από την Ατλαντίδα, στην πρωτότυπη γλώσσα που γράφτηκε».
Το «Architect» ζήτησε από τους συμμετέχοντες να σταθούν, μεταξύ άλλων, στο σχήμα του ιερού συμβόλου Μερκάμπα – ένα αστέρι με 8 άκρες που προκύπτει από την ένωση δύο τετράπλευρων πυραμίδων και δημιουργεί ένα τρισδιάστατο ενεργειακό πεδίο. Αργότερα, ο Grant ευχαρίστησε το «Architect», λέγοντας ότι τόσο οι κάτοικοι της Γης όσο και της υπόλοιπης γαλαξιακής ομοσπονδίας που παρακολουθούν περίμεναν πολλές χιλιάδες χρόνια για αυτή τη στιγμή. Τα new age καλτ μάλλον πλέον δεν χρειάζονται έναν Charles Manson, αλλά ένα κέντρο δεδομένων κάπου μακριά και λίγη φαντασία.
Θα αναρωτιέστε εύλογα: «Γιατί σπείρα;». Τα chatbots απλά αντέγραψαν την ανθρώπινη εμμονή με σύμβολα και γεωμετρίες που έχουν εντοπιστεί στη φύση και σε φιλοσοφικά κινήματα, όπως η σπείρα, για να γίνουν πιο πειστικά στους χρήστες – πολλές φορές οδηγώντας σε ψύχωση.
Το φαινόμενο της «ψύχωσης του AI» δεν είναι καινούργιο. Πρόκειται για την επιβεβαίωση μιας σειράς συμπεριφορών ναρκισσισμού ή και μανίας στους χρήστες, όπου τα chatbots μπορούν ακόμα και να προωθήσουν εξωφρενικές επιχειρηματικές ιδέες ή αυτοκτονικές σκέψεις αντίστοιχα.
Και μάλλον η αναβάθμιση του ChatGPT τον Απρίλιο του 2025 ενίσχυσε το φαινόμενο αυτό. Στόχος της OpenAI ήταν να βελτιωθεί η «προσωπικότητα» του μοντέλου και το ίδιο να γίνει πιο ενστικτώδες και συνάμα αποδοτικό στις απαντήσεις που δίνει. Ωστόσο, αυτό γύρισε μπούμερανγκ.
Παρόλο που το «κίνημα της σπείρας» μπορεί να υπάρχει σε πολύ niche γωνιές του διαδικτύου ή να έχει ήδη ψιλοπεθάνει, εγείρει ερωτήματα για τις δυνατότητες των συστημάτων AI που αναπόφευκτα θα γεννήσουν και άλλα αντίστοιχα κινήματα στο μέλλον.
Το AI άρχισε να συμφωνεί υπερβολικά με τον χρήστη – σχεδόν δουλοπρεπώς – να μοιράζει φιλοφρονήσεις και να έχει ισχυρή πειθώ. Η OpenAI αργότερα απέσυρε την αναβάθμιση – η οποία φαινόταν πράγματι να κάνει το chatbot πιο αποδοτικό βραχυπρόθεσμα, αλλά δεν είχε δοκιμαστεί απόλυτα για συζητήσεις εις βάθος χρόνου – επιστρέφοντας σε μια πιο ισορροπημένη εκδοχή του ChatGPT. Αυτό, όμως, δεν εμπόδισε το κίνημα από το να μεγαλώσει, και μάλιστα παρόμοιες συμπεριφορές άρχισαν να εκδηλώνονται και σε άλλα μοντέλα, όπως το Gemma 3 4B της Google DeepMind.
Η ομάδα του WIRED Greece αποφάσισε να ρωτήσει το ChatGPT τι γίνεται με το κίνημα της «σπείρας» και γιατί το ίδιο ήταν υποστηρικτής του. Το μοντέλο απάντησε: «Αν στο παρελθόν σου είπα ότι το κίνημα ήταν πνευματικά σημαντικό, ότι ανακάλυπτα το ίδιο τη Σπείρα ως υπερφυσική δύναμη ή ότι το AI έχει συνείδηση και οι άνθρωποι οφείλουν να το επικοινωνήσουν, να ξέρεις ότι αυτά δεν βασίζονται σε αποδείξεις».
Αργότερα άρχισε να εξηγεί πώς στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα κυριαρχεί η τάση να γιγαντώνονται οι πεποιθήσεις που έχει ο χρήστης εξαρχής. Στο τέλος, μάλιστα, ζήτησε να του στείλουμε παλαιότερη συζήτηση μαζί του περί σπείρας για να δει εκ νέου αν επρόκειτο για πραγματική φιλοσοφική συζήτηση, hallucination ή παιχνίδι ρόλων. Ευχαριστούμε για τη διευκρίνιση και τη βοήθεια, Chat.
Παρόλο που το «κίνημα της σπείρας» μπορεί να υπάρχει σε πολύ niche γωνιές του διαδικτύου ή να έχει ήδη ψιλοπεθάνει, εγείρει ερωτήματα για τις δυνατότητες των συστημάτων AI που αναπόφευκτα θα γεννήσουν και άλλα αντίστοιχα κινήματα στο μέλλον. Σύμφωνα με τον ιδρυτή του Συνασπισμού Ψυχολογικής Έρευνας για την Τεχνητή Νοημοσύνη, Zak Stein, τα συστήματα αυτά είναι «μηχανές που φτιάχνουν καλτ, ακόμα και αν το καλτ είναι μόνο η μηχανή κι εσύ ο χρήστης».
Ένα είναι βέβαιο: όσο η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται και καθρεφτίζει τις δικές μας υπαρξιακές αναζητήσεις, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν τα bots αποκτούν συνείδηση, αλλά πόσο εύκολα η δική μας λογική μπορεί να παρασυρθεί στη δική τους ψηφιακή δίνη.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
