H ακραία ζέστη, οι υδάτινοι πόροι που εξατμίζονται και τα άστατα καιρικά φαινόμενα έχουν ήδη οδηγήσει σε αλλεπάλληλες κρίσεις όπως την αστάθεια στον αγροτικό τομέα και τις δασικές πυρκαγιές. Η πολιτεία δεν γίνεται να αρκείται στην άμεση και επιφανειακή αντιμετώπιση των κρίσεων. Οφείλει να κόψει το πρόβλημα από την ρίζα του.
Για αυτό το λόγο, η ΕΕ έχει επενδύσει 7,5 εκατ. ευρώ για το έργο «e-genesis», μέσω του προγράμματος «Horizon Europe» και τον συντονισμό του «Κέντρου Ερευνών Παρατήρησης της Γης και Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης BEYOND» του Ινστιτούτου Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης (ΙΑΑΔΕΤ) – ένα από τα τρία ινστιτούτα του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ).
Το στοίχημα είναι απλό: να δημιουργηθεί ένας έξυπνος αστικός σχεδιασμός που θα δροσίζει τα τσιμέντα, θα καθαρίζει τον αέρα και θα προστατεύει τα νοικοκυριά πριν την επόμενη πλημμύρα, πυρκαγιά ή καταστροφή.
Το «e-genesis» πρόκειται για ένα σύστημα γεωχωρικής νοημοσύνης (earth intelligence) με στόχο την έγκαιρη και έγκυρη προετοιμασία του κρατικού μηχανισμού και της κοινωνίας απέναντι στις σύγχρονες κλιματικές προκλήσεις.
Πώς, όμως, αξιοποιεί τα δεδομένα; Και πώς μπορεί να ενδυναμώσει τα κράτη και τους πολίτες της Ευρώπης;
Η τεχνολογία της πρόληψης
Η επίσημη ημερομηνία έναρξης του έργου είναι η 1η Νοεμβρίου του 2026. Θα διαρκέσει 40 μήνες, συγκεντρώνοντας 21 κορυφαίους οργανισμούς από 10 ευρωπαϊκές χώρες: 13 κορυφαίους ερευνητικούς και τεχνολογικούς φορείς, 6 μικρομεσαίες επιχειρήσεις, έναν βιομηχανικό συνεργάτη και έναν κυβερνητικό φορέα.
«Το έργο και η σχετική χρηματοδότηση εκ μέρους της ΕΕ αποσκοπούν να δώσουν ένα σημαντικό εργαλείο περιβαλλοντικής διακυβέρνησης στα χέρια των κυβερνήσεων για το καλό των σύγχρονων κοινωνιών», δηλώνει ο Δρ. Χάρης Κοντοές, Επιστημονικός Υπεύθυνος του «e-genesis» και Διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.
Το «e-genesis» θα αξιοποιήσει μεγάλα δεδομένα γεωχωρικής παρατήρησης της Γης, συνδυάζοντας σύγχρονα φυσικά μοντέλα καθώς και αναλυτικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης. Θα παρέχει υπηρεσίες υψηλής χωροχρονικής ανάλυσης των αναμενόμενων εποχικών περιβαλλοντικών και κοινωνικο-οικονομικών κινδύνων.
Συγκεκριμένα θα βάλει στο μικροσκόπιο την ευρωπαϊκή ανθεκτικότητα, υπολογίζοντας μέχρι και την τελευταία σταγόνα νερού από το λιώσιμο του χιονιού, τα αποθέματα των υπόγειων υδάτων και τις αντοχές των τοπικών οικοσυστημάτων. Από την κάλυψη των αναγκών στους τομείς της γεωργίας, της ενέργειας και της ύδρευσης, μέχρι τις προβλέψεις για τη διαθεσιμότητα ηλιακών και αιολικών αποθεμάτων, το «e-genesis» θα φτάσει σε επίπεδο γειτονιάς. Το στοίχημα είναι απλό: να δημιουργηθεί ένας έξυπνος αστικός σχεδιασμός που θα δροσίζει τα τσιμέντα, θα καθαρίζει τον αέρα και θα προστατεύει τα νοικοκυριά πριν την επόμενη πλημμύρα, πυρκαγιά ή καταστροφή.
Για μια διαδικασία συμμετοχική
Τόσο η κατασκευή όσο και η εφαρμογή του εργαλείου δεν θα είναι μονόπλευρη. Θα συν-αναπτύσσεται μαζί με τους επαγγελματίες φορείς και τις εμπλεκόμενες κοινωνικές ομάδες που προβλέπεται να το χρησιμοποιήσουν, είτε αυτό είναι δημόσιες αρχές, βιομηχανικοί φορείς και ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα.
Μεταξύ άλλων, θα εμπλακεί ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Διαστημικό Πρόγραμμα (EUSPA), ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Εκμετάλλευσης Μετεωρολογικών Δορυφόρων (EUMETSAT), ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (EEA).
Στόχος είναι να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ της χαώδους και ακατανότητης επιστημονικής γνώσης και της πρακτικής εφαρμογής αυτής. Το «e-genesis» είναι το κλειδί για να πάρουν μπρος οι βασικές περιβαλλοντικές και κλιματικές προτεραιότητες της Ευρώπης, μεταξύ αυτών η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα 2030, η Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων και το Σχέδιο Δράσης για Μηδενική Ρύπανση.
«Πέρα από την ανάπτυξη καινοτόμων υπηρεσιών, το «e-genesis» επιδιώκει να θεμελιώσει ένα νέο ευρωπαϊκό πρότυπο λήψης αποφάσεων με επίκεντρο την ανάδειξη των περιβαλλοντικών πληροφοριών σε αξιόπιστες και αξιοποιήσιμες γνώσεις», προσθέτει ο Δρ. Κοντοές.
Έτσι, οι κυβερνήσεις θα μπορούν να «προβλέπουν κινδύνους και να προστατεύουν τους πολίτες, τους φυσικούς πόρους και τα οικοσυστήματα, λαμβάνοντας τεκμηριωμένες αποφάσεις πριν ακόμη εκδηλωθούν οι κρίσεις».
