Μπορεί σήμερα το πλάνο για το μέλλον της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας (ΠΑ) να περιλαμβάνει F-35, Rafale και F-16V, ωστόσο τις προηγούμενες δεκαετίες πολλοί ήταν οι τύποι μαχητικών που πέρασαν από τις τάξεις της. Παράλληλα, αρκετοί ήταν και εκείνοι που προσπάθησαν, αλλά δεν κατάφεραν να «απογειωθούν» με την ΠΑ.
Το παρελθόν και τα «what if»: Tornado, F-18, F-20
Η συζήτηση για την ισορροπία ισχύος στον αέρα παραμένει πάντα στην επικαιρότητα. Αφορμή στέκονται οι προσπάθειες της Τουρκίας να επιστρέψει στο πρόγραμμα του F-35 και να αναπτύξει το δικό της μαχητικό, το KAAN. Για την Ελλάδα, τα επόμενα βήματα είναι η αναβάθμιση όσο το δυνατόν μεγαλύτερου μέρους του στόλου των F-16 σε επίπεδο F-16V, καθώς και η προμήθεια του F-35 μέσα στα επόμενα χρόνια.
Ωστόσο, καθώς εξετάζονται τα επόμενα βήματα, αξίζει να δει κανείς, για ιστορικούς αλλά και διδακτικούς λόγους, τα αεροπορικά «what if». Πρόκειται για τα αεροσκάφη που η ελληνική Πολεμική Αεροπορία έφτασε κοντά στο να αποκτήσει, η προμήθεια των οποίων θα είχε οδηγήσει σε μια εντελώς διαφορετική ΠΑ.
Καθήκοντα «ξεναγού» στην ιστορία των εναλλακτικών επιλογών της Πολεμικής Αεροπορίας αναλαμβάνει ο Φαίδων Καραϊωσηφίδης, αεροναυπηγός και εκδότης στην «Πτήση» και το flight.com.gr. Όπως εξηγεί στο WIRED Greece, το πρώτο «what if» ανάγεται στη μακρινή εποχή της προμήθειας των F-4 Phantom. Τότε υπήρξε μια γαλλική απόπειρα από την Dassault να «καταρρίψει» την αμερικανική προσφορά με Mirage III – 5 σε ένα high-low mix.
Το Mirage III ήταν τεράστια εμπορική επιτυχία της Dassault, με πάνω από 1.400 αεροσκάφη να έχουν κατασκευαστεί. Είχε ήδη δοκιμαστεί με επιτυχία σε πολεμικές συγκρούσεις, όπως στον Πόλεμο των Έξι Ημερών και του Γιομ Κιπούρ με την ισραηλινή αεροπορία, αλλά και στις αναμετρήσεις Ινδίας-Πακιστάν. Η Ελλάδα κατέληξε τελικά στα Phantom, παραλαμβάνοντας τα πρώτα το 1974. Ωστόσο, η γαλλική επιμονή απέδωσε καρπούς χρόνια αργότερα, μετά τη μεταπολίτευση, όταν η Ελλάδα απέκτησε το εμβληματικό Mirage F-1. Έτσι εγκαινιάστηκε μια παράδοση που συνεχίστηκε με τα Mirage 2000EGM/BGM, τα Mirage 2000-5 και, πρόσφατα, τα Rafale.
Η Ελλάδα επιδιώκει να παραλάβει τα πρώτα της F-35 το 2029, νωρίτερα του αναμενομένου, και αυτό τη στιγμή που έχει ολοκληρωθεί η προμήθεια των Rafale και συνεχίζεται το πρόγραμμα αναβάθμισης 82 F-16 στην έκδοση F-16V.
Όπως σημειώνει ο κ. Καραϊωσηφίδης, εκείνη η γαλλική κρούση ήταν μια αυτόβουλη, «unsolicited» προσπάθεια εκ μέρους της Dassault. Η πρώτη επίσημη και μεγάλη «αερομαχία» προσφορών έλαβε χώρα τη δεκαετία του 1980, στη λεγόμενη «αγορά του αιώνα». Η τελική επιλογή της κυβέρνησης Παπανδρέου ήταν η αγορά 40 F-16 και 40 Mirage 2000EGM/BGM. Αποτέλεσμα αυτής της απόφασης ήταν η δημιουργία «δύο αεροποριών» μέσα στην ίδια την ΠΑ, όπως σχολιάζει ο εκδότης της «Πτήσης».
Στη μεγάλη αυτή αναμέτρηση -με τον διαγωνισμό να ξεκινά για 160 αεροπλάνα, να πέφτει στα 120 και να καταλήγει στα 40+40- το F-16 και το Mirage 2000 είχαν δυνατούς αντιπάλους. Ο πρώτος ήταν το Tornado, το οποίο τελικά απορρίφθηκε, καθώς η ελληνική κύρια απαίτηση αφορούσε αεροσκάφη πολλαπλών ρόλων, μεταξύ των οποίων η αεράμυνα, ενώ η συγκεκριμένη έκδοση του Tornado ήταν αεροσκάφος κρούσης. Ο δεύτερος ήταν το F-18 -και συγκεκριμένα η προτεινόμενη έκδοση F-18L για χρήση από βάσεις ξηράς.
To F-18 συνεχίζει να πετά και να παρέχει τις υπηρεσίες του σήμερα ως το F/A-18 Ηornet. Η έκδοση Super Hornet είναι ο κορμός της αεροπορίας του Ναυτικού των ΗΠΑ, ενώ το Σώμα Πεζοναυτών χρησιμοποιεί παλαιότερη έκδοση. Γενικά, θεωρείται ένα πολύ επιτυχημένο αεροσκάφος.
Όπως σημειώνει ο κ. Καραϊωσηφίδης, το F-18L είχε προωθηθεί από τη Northrop «για χώρες που θα ενδιαφέρονταν για αεροσκάφη για χρήση από χερσαίες βάσεις, όχι από αεροπλανοφόρα». «Αξίζει να πούμε ότι το F-18L είχε διαγωνιστεί και για την πολεμική αεροπορία του Ιράν επί Σάχη, όπου φάνηκε να επικρατεί έναντι του F-16A», συνεχίζει και προσθέτει πως «ανετράπη η απόφαση υπέρ του F-16 επειδή δόθηκε δυνατότητα υποκατασκευής και τελικά δεν έγινε τίποτα. Δοκιμάστηκε και από άλλες χώρες, μα οι πιο ουσιώδεις περιπτώσεις ήμασταν εμείς και το Ιράν. Το πρόγραμμα εν τέλει έπαψε να υπάρχει στα τέλη της δεκαετίας του 1980».
Ωστόσο, η «αγορά του αιώνα» περιελάμβανε και άλλη μία υποψηφιότητα. Όταν η Ελλάδα επέλεξε το F-16, η Northrop επανήλθε με μια αντιπρόταση, σύμφωνα με τον κ. Καραϊωσηφίδη: το F-20 Tigershark, προσφέροντας μάλιστα αποκλειστική παραγωγή στην Ελλάδα.
Για τους περισσότερους το F-20 είναι άγνωστο, καθώς επρόκειτο για ένα πρόγραμμα που δεν απέδωσε καρπούς. Ήταν ένα ελαφρύ μαχητικό, εξέλιξη του F-5, ενός αεροσκάφους που υπηρέτησε για χρόνια στην ΠΑ αφήνοντας πολύ καλές εντυπώσεις. Ο κ. Καραϊωσηφίδης εξηγεί πως πρόκειται για μια εντελώς διαφορετική φιλοσοφία: «Να πάρουμε το F-20 για να δημιουργήσουμε αεροπορία όγκου. Το κόστος ενός F-16 αντιστοιχούσε σε τρία F-20. Οι συζητήσεις ήταν για 200 αεροπλάνα, μια αεροπορία άλλου μεγέθους».
Η συγκεκριμένη προσέγγιση «καταρρίφθηκε» από τις διεθνείς εξελίξεις. «Οι Αμερικανοί πρότειναν για χώρες που δεν ήταν μέλη του ΝΑΤΟ μια έκδοση του F-16 με κινητήρα J-79 -τον κινητήρα των Phantom. Ο κινητήρας αυτός έκανε το F-16 πολύ πιο “νωθρό” σαν αεροσκάφος, η Βενεζουέλα ωστόσο το διαπραγματεύτηκε», εξηγεί ο κ. Καραϊωσηφίδης. «Το F-20 θα προτεινόταν ως εναλλακτική λύση σε χώρες που ήθελαν να αντικαταστήσουν το F-5. Όταν τελικά οι ΗΠΑ επέτρεψαν την πώληση F-16 ΝΑΤΟϊκών προδιαγραφών στη Βενεζουέλα, το πρόγραμμα του F-16 με J-79 “πέθανε” και συμπαρέσυρε αυτό του F-20».
Η επόμενη σελίδα: F-15 και Eurofighter
H επόμενη μεγάλη «αερομαχία» έλαβε χώρα στα τέλη της δεκαετίας του 1990, και ήταν αμιγώς αμερικανική: μεταξύ του F-16 νέας παρτίδας και του F-15.
«Η επιλογή του F-15 ήταν μελετημένη», σημειώνει ο εκδότης της «Πτήσης» και εξηγεί πως η Πολεμική Αεροπορία αναζητούσε τον διάδοχο του Phantom, υιοθετώντας μια φιλοσοφία αντίστοιχη με του Ισραήλ για συνδυασμό high-low mix. Το ενδιαφέρον αφορούσε αρχικά 40 αεροσκάφη F-15H, πρακτικά μια διθέσια παραλλαγή αεράμυνας του F-15D με δυνατότητες κρούσης, προσθέτει. Ήταν ένα βαρύτερο αεροσκάφος με πολύ μεγαλύτερη εμβέλεια από το F-16 και ισχυρές δυνατότητες deep strike.
Η αντιπρόταση του F-16 κρίθηκε ικανοποιητική χάρη στις σύμμορφες δεξαμενές, που του επέτρεπαν να επιχειρεί μέχρι την Κύπρο, όπως και το F-15. Η ΠΑ ήθελε το F-15, αλλά η απόφαση κρίθηκε στο κόστος: το δίλημμα ήταν ανάμεσα σε 36 F-15 ή 60 F-16. «Οπότε διαλέξαμε τα 60, για την ακρίβεια 50+10 option. Είχε επίσης τεθεί και ένα άλλο θέμα: Σχετικά με την αποδέσμευση του F-15 οι Αμερικανοί αρνήθηκαν και την αποδέσμευση κάποιων όπλων, ανάμεσα στα οποία και ένα που μας ενδιέφερε πολύ, το κατευθυνόμενο βλήμα μεγάλης εμβέλειας AGM-130, καθώς θεωρούσαν ότι ανέτρεπε σημαντικά την ισορροπία στην περιοχή», λέει ο κ. Καραϊωσηφίδης.
Όσον αφορά στο Eurofighter, το ζήτημα ανέκυψε μετά την τρίτη παρτίδα των F-16 στο πρόγραμμα Peace Xenia 3 (2001-2004). Στο τότε εξοπλιστικό πρόγραμμα (ΕΜΠΑΕ) τέθηκε θέμα αγοράς μαχητικού 4ης γενιάς, με τις συζητήσεις να προσανατολίζονται αποκλειστικά στο Eurofighter, λόγω και των στενών σχέσεων της κυβέρνησης Σημίτη με τη Γερμανία, όπως επισημαίνει ο κ. Καραϊωσηφίδης.
«Υπήρξε υπόσχεση/πρόθεση για 60 μαχητικά του τύπου, που μονογράφηκε από τον Άκη Τσοχατζόπουλο. Τελικά έμεινε στο χαρτί, ωστόσο αξίζει να πούμε ότι προέβλεπε συμμετοχή της Ελλάδας σαν 5ου εταίρου στο πρόγραμμα», προσθέτει ο εκδότης της «Πτήσης». Και εξηγεί πως πρακτικά αυτό που μπορούσε να γίνει ήταν να μπει η Ελλάδα στον ΝΑΤΟϊκό οργανισμό που στήριζε το πρόγραμμα, με υπόσχεση 5ης γραμμής (ήταν 4 τότε) στην Τανάγρα. «Το κόστος δεν προϋπολογίστηκε ποτέ, υπήρξε διαφωνία εσωτερική για το ύψος του προγράμματος, και οι Γάλλοι “φλέρταραν” ήδη με το Rafale, αν και χωρίς να γίνει πρόταση», προσθέτει.
«Κάπου εκεί η ιστορία έληξε μόνη της, και ήρθε μετά η συμφωνία για τα F-16 του Peace Xenia 4, 30+10 option για άλλα 10 αεροσκάφη, που κρίθηκε πολύ πιο προσιτή λύση, αν και δεν υλοποιήθηκε ποτέ η option, και προμηθευτήκαμε 30 αεροσκάφη. Η υπόθεση είχε τελειώσει με την αλλαγή κυβέρνησης και όταν ανέβηκε ο Καραμανλής άλλαξαν ριζικά τα εξοπλιστικά. Επίσης δεν πρέπει να παραβλέπουμε την οικονομική κατάσταση, καθώς η κρίση για τους εξοπλισμούς είχε αρχίσει από το 2005», σημειώνει.
Σχετικά με αναφορές που είχαν γίνει τότε περί πρότασης για αγορά ρωσικών Sukhoi, ο εκδότης της «Πτήσης» κάνει λόγο για μια «μη σοβαρή ιστορία». «Οι Ρώσοι ήρθαν με δική τους πρωτοβουλία, δεν το ζητήσαμε εμείς, δεν είχε ξαναγίνει κλασικός διαγωνισμός. Ας θυμόμαστε πως τότε οι κυβερνήσεις είχαν άλλες σχέσεις με τη Ρωσία. Θυμηθείτε για παράδειγμα την αγορά των TOR M1. Η πρόθεση για αεροπορικό εξοπλισμό ωστόσο δεν ήταν ρεαλιστική».
Κλείνοντας, ο κ. Καραϊωσηφίδης σχολιάζει πως η απόφαση Παπανδρέου στην «αγορά του αιώνα» για δύο πηγές αεροσκαφών είχε σαφώς πλεονεκτήματα, ωστόσο «μιλάμε για δύο παράλληλες αεροπορίες, και αυτό το πλήρωσε ακριβά η ΠΑ. Το κυριότερο “what if” θα ήταν η υιοθέτηση του F-15, αλλά οι αριθμοί λόγω υψηλού κόστους θα είχαν συμπιεστεί. Βεβαίως, μια ομοιογενής αεροπορία, με μόνο αμερικανικά αεροσκάφη, θα ήταν κάτι άλλο».
Το παρόν και το προσεχές μέλλον
Ερχόμενοι στο σήμερα, η τουρκική πλευρά εκφράζει «αισιοδοξία» για ενδεχόμενες θετικές εξελίξεις γύρω από το ζήτημα των F-35, των S-400, αλλά και την προμήθεια αμερικανικών κινητήρων F-110 για το εγχώριο μαχητικό KAAN. Ωστόσο, μέχρι στιγμής τα πράγματα παραμένουν σε επίπεδο προσδοκιών χωρίς ουσιαστικές εξελίξεις. Παράλληλα, παρά τις φήμες για άμεση απόκτηση Eurofighter Typhoon, το ευρωπαϊκό μαχητικό δεν έχει ενταχθεί ακόμα στην τουρκική αεροπορία.
Όσον αφορά στην αναβάθμιση του τουρκικού στόλου των F-16, παρά τις αρχικές εξαγγελίες, τα σχέδια φάνηκαν να «ψαλιδίζονται» αρκετά. Η εγχώρια βιομηχανία ανέλαβε η ίδια τον εκσυγχρονισμό των παλαιότερων αεροσκαφών του τύπου (πρόγραμμα ÖZGÜR), ενώ τα «παλαίμαχα» F-4 Phantom (Terminator) αναμένεται να συνεχίσουν να υπηρετούν ως το 2030. Βεβαίως, στην «άλλη πλευρά του λόφου», η Τουρκία συνεχίζει την πρόοδο στον χώρο των μη επανδρωμένων, επεκτείνοντας τις δυνατότητες μεγαλύτερων UAV όπως το Bayraktar Akinci (ακόμα και σε επίπεδο αέρος-αέρος) και επενδύοντας στο αεριωθούμενο UCAV (unmanned combat air vehicle) Kizilelma.
Την ίδια στιγμή στην Ελλάδα ο στόχος ήταν η παραλαβή των πρώτων F-35 το 2029, νωρίτερα του αναμενομένου, και αυτό τη στιγμή που έχει ολοκληρωθεί η προμήθεια των Rafale και συνεχίζεται το πρόγραμμα αναβάθμισης 82 F-16 στην έκδοση F-16V (και επιδιώκεται επίσης επέκτασή του). Τα F-35 προορίζονται να αντικαταστήσουν τα τελευταία ελληνικά F-4 Phantom, που πρόσφατα έκλεισαν 50 χρόνια υπηρεσίας στις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις. Επίσης, γίνονται συζητήσεις για το τι μέλλει γενέσθαι σχετικά με τα Mirage 2000-5 και αριθμό παλαιότερων F-16. Απώτερος στόχος, όπως έχει πει ο Έλληνας υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, είναι ένας στόλος 200 σύγχρονων μαχητικών 4,5 και 5ης γενεάς στην ελληνική Πολεμική Αεροπορία. Παράλληλα, η Ελλάδα κινείται για να καλύψει το κενό στα μη επανδρωμένα, κάνοντας σημαντικές ενέργειες στον τομέα, στο ευρύτερο πλαίσιο των προσπαθειών αναγέννησης της αμυντικής βιομηχανίας της χώρας.
