«Μέχρι σήμερα, προσπαθούσαμε να θεραπεύσουμε το σύμπτωμα χωρίς να βρούμε την αιτία. Βλέπαμε μια κήλη στη μέση, οπότε κάναμε έγχυση εκεί. Αλλά υπάρχει μια αιτία που δεν εξετάζαμε, και αυτό πρέπει να αλλάξει», λέει στο WIRED Greece η Ελένη Επισκόπου, αναισθησιολόγος και ειδικός στη διαχείριση πόνου.
«Στην Ελλάδα, όταν κάποιος ακούει “ιατρείο πόνου” φοβάται. Νομίζει ότι είναι το τελικό στάδιο, εκεί που θα πάει κάποιος όταν πεθαίνει», συμπληρώνει.
Η χώρα μας είναι ακόμη πίσω σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες στην αναγνώριση και την αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου, όπως ο πόνος στη μέση ή οι ημικρανίες. Μπορεί στην ελληνική επικράτεια να λειτουργούν 57 ιατρεία πόνου, τα περισσότερα, όμως, είναι υποστελεχωμένα και δεν έχουν επαρκή χρηματοδότηση.
«Όταν έχεις μπροστά σου έναν άνθρωπο που πονάει, πρέπει να είσαι και λίγο ψυχολόγος. Να καταλάβεις τη συναισθηματική του υπόσταση».
«Το ιατρείο πόνου δεν είναι μόνο “έρχεσαι, πονάς, σου γράφω μορφίνη και φεύγεις”. Για να διαχειριστείς έναν άνθρωπο που πονάει, πρέπει να έχεις τεράστιες γνώσεις», τονίζει η κ. Επισκόπου.
«Πρέπει να είσαι παθολόγος, ρευματολόγος, ακτινολόγος. Πρέπει να έχεις εμπειρία με τη διαχείριση φαρμάκων, βαθιά γνώση της τεχνολογίας καθώς και ηγετικές και επικοινωνιακές δεξιότητες για να μπορέσεις να κουβαλήσεις στις πλάτες σου μια ολόκληρη ομάδα».
Τι θα βρει κάποιος σε ένα ιατρείο πόνου; Τι ρόλο παίζει το ΑΙ και η τεχνολογία σε αυτά; Και πώς φαντάζεται η κ. Επισκόπου το μέλλον της διαχείρισης πόνου στην Ελλάδα;
Πέρα από την απλή συνταγογράφηση
Για την κ. Επισκόπου η συνταγογράφηση φαρμάκων είναι σημαντική αλλά ίσως το πιο σημαντικό είναι να βρεθεί η αιτία του προβλήματος. «Όταν έχεις μπροστά σου έναν άνθρωπο που πονάει, πρέπει να είσαι και λίγο ψυχολόγος. Να καταλάβεις τη συναισθηματική του υπόσταση».
Ας πάρουμε ως παράδειγμα τις γυναίκες που υποφέρουν από κεφαλαλγία. Ο συχνότερος τύπος κεφαλαλγίας οφείλεται συνήθως σε μυϊκή ένταση στον αυχένα, όπου υπάρχει ένα πλέγμα νεύρων που συνδέεται με το αυτόνομο νευρικό σύστημα.
Δεν πρόκειται για μια ανίατη ασθένεια που βρίσκεται στο τελικό της στάδιο, ούτε αφορά μόνο ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας. Πολλές φορές μπορεί να σχετίζεται με κάποιο γονίδιο, τον κύκλο ή τις ορμόνες μιας γυναίκας, αλλά και το στρες που μπορεί να βιώνει καθημερινά.
«Η προσέγγιση “πάρε αυτό το φάρμακο και θα περάσει” δεν αρκεί», τονίζει η κ. Επισκόπου. «Με τον γονιδιακό έλεγχο, μπορείς πια να δεις βιοδείκτες, να καταλάβεις τι έχει αλλάξει στο DNA και να βρεις μια εξατομικευμένη θεραπεία». Εκτός αυτού, η ψυχολογική υποστήριξη αλλά και ολιστικές προσεγγίσεις, όπως ασκήσεις, εξωτερική διέγερση ή διαλογισμός, μπορεί να φανούν χρήσιμες.
«Οι άνθρωποι λειτουργούν σαν τη μουσική. Όταν αλλάζει μια νότα, αλλάζει και αυτό που ακούς», εξηγεί. «Μπορεί για κάποιο λόγο, ένα ερέθισμα που κάποτε αισθανόσουν σαν χάδι, να το αισθάνεσαι τώρα σαν να σε τρίβουν με γυαλόχαρτο. Έχει αλλάξει η “συχνότητα”. Η αντίληψη του πόνου στον εγκέφαλό σου είναι τελείως διαφορετική».
Στόχος του γιατρού είναι να βρει τις συχνότητες που έχουν αλλάξει και να τις επαναφέρει στο φυσιολογικό είτε με ψυχολογική υποστήριξη, είτε με τη χορήγηση συγκεκριμένων βιταμινών, είτε με την αλλαγή του lifestyle. Ωστόσο, αυτά μπορεί να μην αρκούν για άτομα μεγάλης ηλικίας ή άτομα που υποφέρουν σε μεγάλο βαθμό από τον πόνο.
«Δεν είναι ότι δεν πρέπει ή ότι δεν θα χρησιμοποιήσεις καθόλου οπιούχα. Αλλά οφείλεις να το κάνεις με πολύ μεγάλη προσοχή και εξατομικευμένα»
Σε αυτές τις περιπτώσεις, δημιουργείται χώρος για τη νευροτροποποίηση, μια ελάχιστα επεμβατική θεραπεία που με τη χρήση εμφυτεύσιμων συσκευών στη σπονδυλική στήλη, διακόπτει τα σήματα του χρόνιου πόνου πριν φτάσουν στον εγκέφαλο.
Η κ. Επισκόπου περιγράφει πως η νευροτροποποίηση βοήθησε μια καρκινοπαθή, η οποία κατανάλωνε μεγάλες ποσότητες οπιούχων. Τα οπιούχα υπερπολώνουν την κυτταρική μεμβράνη στους νευρώνες, αναστέλλοντας αποτελεσματικά τη μετάδοση των νευρικών σημάτων πόνου. Ωστόσο, η μακροχρόνια κατανάλωσή τους πετυχαίνει το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα, κάνοντας τον ασθενή πιο ευαίσθητο στα ερεθίσματα και καθιστώντας τον πόνο χειρότερο.
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, δεν ήταν αντιληπτό ότι όταν τα οπιούχα δεν δρούσαν πια, έπρεπε να μειώσεις τη δόση τους αντί να την αυξήσεις. «Τώρα ευτυχώς έχει αλλάξει αυτή η αντίληψη. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι ότι δεν πρέπει ή ότι δεν θα χρησιμοποιήσεις καθόλου οπιούχα. Αλλά οφείλεις να το κάνεις με πολύ μεγάλη προσοχή και εξατομικευμένα», διευκρινίζει η κ. Επισκόπου.
pAIn
«To ΑΙ λειτουργεί σαν τον ανθρώπινο εγκέφαλο. Το τροφοδοτείς με δεδομένα και το δίκτυο πληροφοριών που έχει μεγαλώνει», περιγράφει η κ. Επισκόπου, η οποία τα τελευταία δύο χρόνια έχει ασχοληθεί εκτενώς με το AI.
Μεταξύ άλλων, συντόνισε μια ομιλία του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Αθηνών για τη σχέση μεταξύ υγείας και ΑΙ. Παράλληλα, έχει δουλέψει με την ομάδα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου που ασχολείται με την 3D βιοεκτύπωση οργάνων, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για μεταμοσχεύσεις.
«Πάντα υπάρχει φοβία για το άγνωστο. Το ΑΙ δεν είναι κάτι που πρέπει να φοβόμαστε. Δεν πάει να αντικαταστήσει τον γιατρό. Αν χρησιμοποιηθεί, όμως, σωστά, μπορεί να κάνει τη ζωή του γιατρού και των ασθενών πιο εύκολη. Και αυτό για μένα είναι μαγεία»
Ωστόσο, σκοπός της ήταν να φτιάξει το δικό της εργαλείο. «Πριν από έξι μήνες, άρχισα να φτιάχνω μια πλατφόρμα, χρησιμοποιώντας κώδικα», εξηγεί η κ. Επισκόπου, η οποία έχει αρχίσει να συνεργάζεται με μια ομάδα IT από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο για να την χτίσει.
Στόχος της πλατφόρμας είναι να αυτοματοποιήσει διαδικασίες που μπορούν να αποσυμφορήσουν το σύστημα υγείας, να μειώσουν τα κόστη και να φέρουν κοντά επαγγελματίες από διαφορετικές ειδικότητες με σκοπό την ανταλλαγή γνώσεων και καλών πρακτικών στον τομέα της διαχείρισης πόνου, πέρα από ένα μεμονωμένο συνέδριο ή ένα εργαστήριο.
«Πάντα υπάρχει φοβία για το άγνωστο. Το ΑΙ δεν είναι κάτι που πρέπει να φοβόμαστε. Δεν πάει να αντικαταστήσει τον γιατρό. Αν χρησιμοποιηθεί, όμως, σωστά, μπορεί να κάνει τη ζωή του γιατρού και των ασθενών πιο εύκολη. Και αυτό για μένα είναι μαγεία», δηλώνει η κ. Επισκόπου.
Το όραμα της κ. Επισκόπου είναι τόσο η Μεσόγειος όσο και η Ελλάδα να αποτελέσουν μια γέφυρα Δύσης και Ανατολής, έναν κόμβο διεπιστημονικής έρευνας και εκπαίδευσης.
«Η ιατρική ξεκίνησε στην Ελλάδα και στην Ελλάδα πρέπει να ξαναγυρίσει, τόσο λόγω της ιστορίας, όσο και της στρατηγικής γεωγραφικής θέσης της χώρας μας. Η Ελλάδα μπορεί να φέρει την αλλαγή, όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά σε όλο τον κόσμο», λέει πριν κλείσουμε το τηλέφωνο.
Η Ελένη Επισκόπου δούλευε για πολλά χρόνια ως αναισθησιολόγος στα επείγοντα του νοσοκομείου Metropolitan. Διαθέτει εξειδικευμένη γνώση στην παιδιατρική αναισθησία, με ιδιαίτερη εμπειρία στη διαχείριση παιδιών που είναι στο φάσμα του αυτισμού.
Μετά τη γέννηση του παιδιού της αποφάσισε να ασχοληθεί με τη διαχείριση πόνου. Ταξίδεψε σε πολλά μέρη της Ευρώπης, καταλήγοντας στο Παγκόσμιο Ινστιτούτο Πόνου στην Ουγγαρία, όπου πήρε το πρώτο της πτυχίο στη διαχείριση πόνου με τη χρήση υπερήχου, το 2019.
Το 2022, έλαβε και το δεύτερο πτυχίο της στη διαχείριση πόνου με τη χρήση επεμβατικών τεχνικών και αργότερα έγινε μόνιμο μέλος του διδακτικού προσωπικού, όπου διδάσκει μέχρι σήμερα. Τον Δεκέμβριο του 2025 ψηφίστηκε Πρόεδρος του Μεσογειακού τμήματος του Ινστιτούτου. Σήμερα, ευελπιστεί να κατοχυρώσει και μια διοικητική θέση στον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο για να βοηθήσει να αλλάξουν τα ιατρικά δεδομένα στη χώρα μας.
