Η Μαρία ζει και εργάζεται στο Ανν Άρμπορ του Μίσιγκαν. Όταν πέρυσι χρειάστηκε να εκδώσει ένα πληρεξούσιο για ορισμένες οικογενειακές υποθέσεις στην Ελλάδα, η διαδικασία δεν μπορούσε να ολοκληρωθεί από τον υπολογιστή ή το κινητό της. Χρειάστηκε να ταξιδέψει περίπου πέντε ώρες με το τρένο μέχρι το ελληνικό προξενείο του Σικάγο, και άλλες τόσες για να επιστρέψει. Ο λόγος: έπρεπε απλώς να αποδείξει ότι είναι πράγματι η Μαρία.
«Ήταν μια τεράστια ταλαιπωρία», λέει στο WIRED Greece.
Η εμπειρία της φωτίζει μια παράδοξη ρωγμή στον ψηφιακό μετασχηματισμό του ελληνικού κράτους. Στην Ελλάδα, οι πολίτες έχουν σήμερα πρόσβαση σε περισσότερες από 2.250 ψηφιακές υπηρεσίες μέσω του gov.gr. Για εκατομμύρια Έλληνες της Διασποράς, όμως, βασικές συναλλαγές εξακολουθούν να απαιτούν φυσική παρουσία στο πλησιέστερο προξενείο, το οποίο μπορεί να βρίσκεται σε άλλη πόλη ή ακόμη και σε άλλη πολιτεία.
Για εκατομμύρια Έλληνες της Διασποράς, βασικές συναλλαγές εξακολουθούν να απαιτούν φυσική παρουσία στο πλησιέστερο προξενείο, το οποίο μπορεί να βρίσκεται σε άλλη πόλη ή ακόμη και σε άλλη πολιτεία.
Ετσι λοιπόν, η απόκτηση ΑΦΜ, η καταχώρηση στοιχείων επικοινωνίας, ακόμη και η δήλωση ενός γάμου ή μιας γέννησης και η έκδοση πληρεξουσίου μπορούν να μετατραπούν σε μικρές αποστολές, όπως ταξίδια, άδειες από την εργασία, έξοδα και λίστες αναμονής.
Μια νέα έκθεση του Deon Policy Institute, με τίτλο Modernizing Consular Services for the Greek Diaspora, υποστηρίζει ότι το πραγματικό εμπόδιο είναι η απουσία ενός ασφαλούς τρόπου εξ αποστάσεως ταυτοποίησης. Το κράτος μπορεί να ψηφιοποιήσει μια διαδικασία· εάν όμως δεν μπορεί να γνωρίζει με επαρκή βεβαιότητα ποιος βρίσκεται στην άλλη πλευρά της οθόνης, η φυσική παρουσία επιστρέφει από την πίσω πόρτα.
Η λύση που προτείνουν ο Δημήτρης Πηλίτσης και η Nexus Apex Partners, που συντάσσουν την εν λόγω πρόταση, βασίζεται σε μια τεχνολογία ήδη γνώριμη σε όποιον έχει ανοίξει τραπεζικό λογαριασμό από το κινητό του: το λεγόμενο Πλαίσιο Εξ Αποστάσεως Ταυτοποίησης (Remote Identity Assurance Framework). Ο πολίτης ακουμπά το διαβατήριο ή την ηλεκτρονική ταυτότητά του στο τηλέφωνο, το οποίο διαβάζει μέσω NFC το ενσωματωμένο τσιπ. Στη συνέχεια, μια ζωντανή λήψη του προσώπου του συγκρίνεται με τη φωτογραφία του εγγράφου.
«Η τεχνολογία δεν είναι πρωτοποριακή, είναι η ίδια που χρησιμοποιεί κάθε ευρωπαϊκή τράπεζα για να ανοίξει λογαριασμό εξ αποστάσεως», εξηγεί ο Δημήτρης Πηλίτσης, συνιδρυτής του Deon Policy Institute. «Η σύγκριση γίνεται μόνο με το έγγραφο που κρατάει ο πολίτης: δεν υπάρχει αντιπαραβολή με βιομετρικό μητρώο, δεν δημιουργείται αρχείο, δεν κρατείται εικόνα. Είναι σχεδιασμός που βάζει πρώτη την ιδιωτικότητα του πολίτη».
Σύμφωνα με τον συνιδρυτή του Deon Policy Institute, «το πρότυπο υπάρχει ήδη, είναι το ETSI TS 119 461»,
Η έκθεση ισχυρίζεται πως ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε να περιορίσει κατά 24.000 έως 54.000 τον αριθμό των ετήσιων προξενικών ραντεβού μόνο για την καταχώριση στοιχείων επικοινωνίας. Παράλληλα, θα άνοιγε τον δρόμο για 150.000 έως 700.000 συνήθεις συναλλαγές τον χρόνο, τις οποίες οι πολίτες της Διασποράς σήμερα δυσκολεύονται ή αδυνατούν να πραγματοποιήσουν.
Η πρόταση δεν προβλέπει μια απότομη, καθολική μετάβαση στην εφαρμογή. Αντ’ αυτού, εισηγείται την επέκταση του πιλοτικού e-Proxenio αρχικά στην Αυστραλία και κατόπιν σε ένα προξενείο στις ΗΠΑ και ένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διεθνής εφαρμογή θα ακολουθούσε μόνο εφόσον το σύστημα πετύχαινε συγκεκριμένους στόχους, όπως ποσοστό επιτυχούς ταυτοποίησης από την πρώτη προσπάθεια άνω του 85%, χωρίς κάποια δημογραφική ομάδα να μένει πίσω.
«Καμία χώρα δεν το έκανε με ένα βήμα», σημειώνει ο Γρηγόρης Γρηγορίου, Legal Partner της Nexus Apex Partners, επικαλούμενος τα παραδείγματα άλλων χωρών. «Η Εσθονία ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2020 με πιλότο σε πέντε μόνο διπλωματικές αποστολές και τον επέκτεινε παντού δύο μήνες αργότερα, όταν είχε δει ότι δουλεύει. Η Γαλλία άνοιξε προσωρινά όλες τις πράξεις και μετά έκανε μόνιμο ένα και μόνο κανάλι, το πληρεξούσιο. Αυτό προτείνουμε και εμείς: επέκταση του πιλότου e-Proxenio στην Αυστραλία, έπειτα ένα προξενείο στις ΗΠΑ και ένα στην ΕΕ, και διεθνής επέκταση μόνο εφόσον περαστούν μετρήσιμα κατώφλια»
«Και κανένα υπάρχον κανάλι δεν καταργείται», συμπληρώνει. «Κανείς δεν χάνει το ραντεβού του. Απλώς οι περισσότεροι δεν θα το χρειάζονται».
Η έκθεση περιλαμβάνει και μικρότερες, περισσότερο πρακτικές παρεμβάσεις, όπως σαφείς οδηγούς ανά χώρα στο gov.gr, πλήρως δίγλωσσες υπηρεσίες, αποδοχή της ηλεκτρονικής επισημείωσης e-Apostille και φόρμες που αναγνωρίζουν σωστά τις διεθνείς διευθύνσεις και τους αριθμούς τηλεφώνου.
Δεν πρόκειται, με άλλα λόγια, για την εφεύρεση ενός ακόμη φιλόδοξου ψηφιακού συστήματος. Η πρόταση του Deon Institute αφορά τη σύνδεση τεχνολογιών που ήδη υπάρχουν, ώστε η ψηφιακή πύλη του ελληνικού κράτους να παραμένει πραγματικά ανοιχτή ακόμη και όταν ο πολίτης βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
