Μετρά πάνω από 850 χιλιάδες ακολούθους στο Χ. Οι αναρτήσεις του έχουν αναπαραχθεί εκατομμύρια φορές από αμερικανούς γερουσιαστές και αναλυτές των σοβαρότερων think tanks παγκοσμίως.
Το Clash Report είναι μια επιδραστική ειδησεογραφική πλατφόρμα news aggregation, που ισχυρίζεται πως εστιάζει με ουδέτερη ματιά σε εμπόλεμες ζώνες ανά τον κόσμο, μεταφέροντας αναλύσεις και εξελίξεις σε πραγματικό χρόνο.
Το Σάββατο, ωστόσο, αποκαλύφθηκε πως πίσω από την πλατφόρμα που παρουσιάζεται ως ανεξάρτητη βρίσκεται η τουρκική Monolog Medya. Πρόκειται για εταιρεία που διατηρεί στενή σχέση με το ίδιο το περιβάλλον του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
«Όταν οι πολιτικοί και δημοσιογράφοι της Δύσης μοιράζονται το Clash Report, ουσιαστικά ενισχύουν μια επιχείρηση επιρροής που σχετίζεται με τον Ερντογάν, μεταμφιεσμένη ως ιστότοπος έκτακτων ειδήσεων»
Η ίδια εταιρεία εδράζεται στην Κωνσταντινούπολη, και συνεργάζεται με το κρατικό φεστιβάλ τεχνολογίας της Τουρκίας, το οποίο διοργανώνεται από το Ίδρυμα T3 του Selçuk Bayraktar, γαμπρού του Ερντογάν και ιδιοκτήτη της Baykar, της κορυφαίας εταιρείας κατασκευής drones στην Τουρκία.
Την αποκάλυψη έκανε ο Eitan Fischberger, αμερικανός ερευνητής και αναλυτής, χρησιμοποιώντας ανοιχτά ψηφιακά εργαλεία. Ο Fischberger επισκέφθηκε τη δημόσια βάση δεδομένων του Apple App Store, όπου αναζήτησε την iOS εφαρμογή του Clash Report. Έτσι συνάντησε το νομικό όνομα πίσω από τον developer της εφαρμογής, το οποίο βρισκόταν σε κοινή θέα: MONOLOG MEDYA BİLİŞİM EĞİTİM REKLAM VE ORGANİZASYON LİMİTED ŞİRKΕΤİ.
Στην ίδια καταχώριση, η Apple εμφανίζει ότι ο συγκεκριμένος developer διαχειρίζεται συνολικά τρεις εφαρμογές: το Clash Report, το Clash Report Map και το GDH, ένα τουρκόφωνο μέσο που λειτουργεί ως η ευρύτερη δομή μέσα από την οποία τρέχει και το Clash Report. Η σύνδεση επιβεβαιώνεται και τεχνικά, καθώς στα δημόσια domain records του GDH εμφανίζεται υποτομέας με την ονομασία clashreport.gdh.digital, στοιχείο που δείχνει ότι το Clash Report αποτελεί λειτουργικά μέρος της ίδιας τουρκικής υποδομής.
«Όταν οι πολιτικοί και δημοσιογράφοι της Δύσης μοιράζονται το Clash Report, ουσιαστικά ενισχύουν μια επιχείρηση επιρροής που σχετίζεται με τον Ερντογάν, μεταμφιεσμένη ως ιστότοπος έκτακτων ειδήσεων», εξηγεί στο WIRED Greece ο ερευνητής.
Ένας λογαριασμός που εμφανίστηκε ξαφνικά
Το Clash Report πρωτοεμφανίστηκε ως λογαριασμός στο Χ, τότε Twitter, το 2015, αν και για χρόνια παρέμεινε πλήρως ανενεργός. Η πρώτη του ανάρτηση δημοσιεύθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2020 — τη νύχτα που η Τουρκία εξαπέλυσε την Operation Spring Shield, τη μαζική επιχείρηση με drones εναντίον δυνάμεων του συριακού καθεστώτος στο Ιντλίμπ. Μέσα σε μόλις 20 ώρες από το πρώτο tweet, ο λογαριασμός είχε ήδη συγκεντρώσει 49.200 ακολούθους.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, η πλατφόρμα δημοσίευσε τακτικά ειδήσεις και αναφορές από εμπόλεμες ζώνες, οι οποίες ανα περιπτώσεις περιείχαν νύξεις κατά των ΗΠΑ και του Ισραήλ, αλλά ενίοτε και αναφορές κατά της ίδιας της Ελλάδας. Με τον καιρό, εξελίχθηκε σε ξεχωριστή ιστοσελίδα και εφαρμογή, ενώ απέκτησε εκατοντάδες χιλιάδες ακολούθους στο Χ.
Ο Eitan ξεκίνησε να υποψιάζεται τις ρίζες πίσω από τον λογαριασμό όταν το X εισήγαγε για πρώτη φορά τη λειτουργία τοποθεσίας χρηστών. «Τότε παρατήρησα ότι το Clash Report άλλαξε διακριτικά την αναγραφόμενη τοποθεσία του από Τουρκία σε “Δυτική Ασία”», εξηγεί στο WIRED Greece. «Ήταν μια μικρή λεπτομέρεια, αλλά από αυτές που συνήθως κάτι υποδηλώνουν».
Πιο καθοριστικός παράγοντας για να αναζητήσει το σύστημα πίσω από την πλατφόρμα ήταν η συμπεριφορά του λογαριασμού μετά την έναρξη του αμερικανικού Operation Epic Fury. «Άρχισε να ενισχύει αφηγήματα ευθυγραμμισμένα με το Ιράν και έντονο αντι-αμερικανικό περιεχόμενο που συχνά ήταν αμφιβόλου ακριβείας», συμπληρώνει. «Σε εκείνο το σημείο έπαψε να μοιάζει με έναν απλώς πρόχειρο aggregator ειδήσεων και άρχισε να θυμίζει κάτι που λειτουργεί βάσει συγκεκριμένων κατευθύνσεων. Τότε αποφάσισα να εξετάσω σοβαρά την υποδομή που βρίσκεται από πίσω» καταλήγει ο Eitan.
Monolog Medya: πρόσωπα, δομές και διασυνδέσεις εξουσίας
Για να αποκαλύψει τις τουρκικές ρίζες πίσω από το Clash Report, ο ερευνητής δεν χρειάστηκε σχεδόν τίποτα πέρα από περιέργεια. «Δεν απαιτήθηκαν εξειδικευμένα εργαλεία, τίποτα που να μην μπορεί να αναπαράγει ένας ερευνητής με λίγους μήνες εμπειρίας», εξηγεί. «Όλες οι πληροφορίες ήταν δημόσια διαθέσιμες. Αυτό που χρειαζόταν ήταν υπομονή, πλοήγηση σε τουρκόφωνες πηγές και η διάθεση να αντιμετωπιστεί το Clash Report όχι ως ουδέτερο εργαλείο ενημέρωσης, αλλά ως αντικείμενο έρευνας».
Αναζητώντας την εφαρμογή του Clash Report στο Apple App Store, ο Eitan βρήκε τον μοναδικό αριθμό ταυτότητας της εφαρμογής, ο οποίος ήταν ο 6748907974. Από τη δημόσια βάση δεδομένων, κατάφερε να ταυτοποιήσει πως η εφαρμογή είχε δημιουργηθεί από την Monolog Medya, και έτσι ξεκίνησε να ξετυλίγει το κουβάρι της εταιρείας.
Η Monolog Medya είναι τουρκική εταιρεία περιορισμένης ευθύνης, με ιστοσελίδα στο monolog.com.tr και καταχώριση σε επαγγελματικό μητρώο με διεύθυνση στην Κωνσταντινούπολη. Παρουσιάζεται ως μια γενικού τύπου εταιρεία ψηφιακών μέσων και διαφήμισης. Η ιστοσελίδα της εταιρείας δεν έχει ενημερωθεί από το 2020–2021, ενώ και οι λογαριασμοί της στα social media παραμένουν ανενεργοί για περισσότερα από έξι χρόνια. Ακόμη και τα δηλωμένα email επικοινωνίας δεν λειτουργούν, επιστρέφοντας σφάλματα. Παρ’ όλα αυτά, το domain παραμένει ενεργό και η εταιρεία εξακολουθεί να εμφανίζεται στα αρχεία της Apple App Store ως επίσημος εκδότης της εφαρμογής Clash Report.
Πίσω από τη Monolog Medya βρίσκεται ένα πρόσωπο με σαφή διαδρομή στο τουρκικό μιντιακό οικοσύστημα. Σύμφωνα με τα εταιρικά μητρώα, ιδρυτής, βασικός μέτοχος και μοναδικός διαχειριστής της εταιρείας είναι ο Cüneyt Polat, ο οποίος διατηρεί τον έλεγχο από την ίδρυσή της το 2014. Ο Polat έχει διατελέσει Διευθυντής Ψηφιακών Μέσων στο TRT Haber, τον ενημερωτικό βραχίονα της κρατικής ραδιοτηλεόρασης της Τουρκίας, που τελεί υπό άμεσο κυβερνητικό έλεγχο.
Οι διασυνδέσεις της εταιρείας με τον κύκλο του Ερντογάν προκύπτουν επίσης μέσα από δύο διακριτούς θεσμούς που αποκάλυψε ο Eitan. Από τη μία, η Monolog Medya εμφανίζει ως πελάτη της το TÜRGEV, ίδρυμα που συνδέεται στενά με την οικογένεια Ερντογάν και στο οποίο συμμετέχουν ενεργά μέλη της, όπως η κόρη του Esra και ο γιος του Bilal. Από την άλλη, τεχνικά στοιχεία δείχνουν ότι η εταιρεία παρείχε υποδομή για το Teknofest, το μεγαλύτερο τεχνολογικό φεστιβάλ της Τουρκίας που διοργανώνεται από το Ίδρυμα T3 υπό την ηγεσία του Selçuk Bayraktar, του γαμπρού του Ερντογάν που αποτελεί κεντρική μορφή της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας.
Το διαφημιστικό αποτύπωμα του Clash Report ενισχύει την εικόνα αυτή. Στη σελίδα της πλατφόρμας Clash Report, μοναδικός διαφημιζόμενος αυτή την στιγμή είναι η Aselsan, η μεγαλύτερη εταιρεία αμυντικών ηλεκτρονικών ειδών της Τουρκίας, η οποία ανήκει κατά πλειοψηφία στο ίδρυμα των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων και συνδέεται θεσμικά με το κράτος.
«Η σχέση της Monolog Medya με τον πολιτικό κύκλο του Ερντογάν δεν περιορίζεται σε ένα μεμονωμένο στοιχείο», εξηγεί ο Eitan. «Διατρέχει δύο διαφορετικούς θεσμούς, με χρονική απόσταση μεταξύ τους. Μαζί, τα στοιχεία συγκλίνουν σε μια εταιρεία που δεν βρίσκεται απλώς κοντά στο κυβερνητικό περιβάλλον της Τουρκίας, αλλά φαίνεται να διατηρεί ενεργές σχέσεις με κομβικούς θεσμούς και πρόσωπά του».
«Οι επιχειρήσεις ξένης επιρροής είναι διάχυτες στα social media»
Τα τελευταία χρόνια, ο αγγλόφωνος βραχίονας της Monolog Medya ενημέρωνε εκατοντάδες χιλιάδες χρήστες, χωρίς να υπάρχει σαφής υποψία για τον συσχετισμό του με το περιβάλλον του Ερντογάν. Ο Eitan Fischberger εκτιμά ότι η υπόθεση έμεινε για καιρό στο σκοτάδι όχι επειδή τα στοιχεία ήταν κρυμμένα, αλλά επειδή το ίδιο το Clash Report ήταν «χρήσιμο» σε πολλούς.
Πολλοί δημοσιογράφοι και αναλυτές το επικαλούνταν για το ρεπορτάζ τους από εμπόλεμες ζώνες, λογαριασμοί το αναπαρήγαγαν για το κυνήγι των likes, και έτσι δημιουργήθηκε ένα σύστημα αλληλοεπιβεβαίωσης σε μια εποχή που οι πηγές σπάνια ελέγχονται σε βάθος.
«Υπάρχει ένα κυκλικό πρόβλημα επιβεβαίωσης στο οικοσύστημα OSINT στο X», σημειώνει, «που επιτρέπει σε λογαριασμούς να χτίζουν αξιοπιστία μεταξύ τους χωρίς πραγματική διερεύνηση».
Περιγράφει την υποδοχή της έρευνάς του ως «σε μεγάλο βαθμό θετική», τονίζοντας ότι τέτοιες αποκαλύψεις είναι σπάνιες. «Οι επιχειρήσεις ξένης επιρροής είναι διάχυτες στα social media, αλλά σπάνια έχουμε την ευκαιρία να τις ξεδιπλώσουμε πλήρως και σε πραγματικό χρόνο», αναφέρει. Όπως σημειώνει, όσο περισσότερο κατανοεί το κοινό τους μηχανισμούς αυτούς, τόσο πιο ανθεκτικό γίνεται απέναντι στη χειραγώγηση.
Η αντίδραση των υποστηρικτών και ακολούθων του Clash Report ήταν, όπως λέει, απολύτως προβλέψιμη. Εκτοξεύθηκαν κατηγορίες περί συμμετοχής του σε δίκτυα παραπληροφόρησης, προσωπικές επιθέσεις, ακόμη και απειλές, μαζί με προσπάθειες «θορύβου» για να χαθεί η ουσία της συζήτησης. Πιο ενδιαφέρουσα, όμως, ήταν η στάση του ίδιου του λογαριασμού του Clash Report.
Αν και αρχικά επιχείρησε να απαντήσει σε επιμέρους ευρήματα —όπως την απότομη αύξηση των πρώτων followers— μετά τη δημοσίευση της πλήρους έρευνας του Eitan που τεκμηριώνει τις σχέσεις με τη Monolog Medya και τουρκικούς φορείς, το Clash Report επέλεξε τη σιωπή.
«Δεν υπήρξε καμία απάντηση, καμία διάψευση, καμία αντίκρουση», σημειώνει ο ερευνητής. «Όταν δεν μπορείς να αμφισβητήσεις τα στοιχεία, τα αγνοείς και ελπίζεις να ξεχαστούν».
