Το ChatGPT φτιάχνει εικόνες που θα κάνουν το στομάχι σου να γυρίσει

ΠΑΡΑΜΕΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΠΝΕΥΜΑ του Halloween, σίγουρα θα έχετε ακούσει ιστορίες ή θα έχετε δει εικόνες που σας έχουν κάνει να νιώσετε ιδιαίτερα άβολα τελευταία. 

Είτε πρόκειται για τα creepy ΑΙ reels που πετάει το Instagram αργά το βράδυ ή τo viral στιγμιότυπο της πρωταγωνίστριας του Obsession, που κοιτάει τον κοιμισμένο σύντροφό της από μια σκοτεινή γωνία, το περιεχόμενο αυτό έχει ένα κοινό: το «uncanny valley». 

Σύμφωνα με το λεξικό Merriam-Webster, πρόκειται για την «ψυχολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από μεταστροφή, όταν κοιτάμε κάτι που μοιάζει ανθρώπινο (μια κούκλα, ένα ρομπότ, μια εικόνα AI), αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι». 

Τις τελευταίες ημέρες, το Reddit έχει γεμίσει με εικόνες φτιαγμένες από το ChatGPT, οι οποίες στοχεύουν στο να δημιουργήσουν αυτό ακριβώς το συναίσθημα. Χαρακτηριστικά, ο χρήστης Various_Western4314 δημοσίευσε στο thread r/ChatGPT μια φωτογραφία που του έφτιαξε το μοντέλο μετά το prompt «μπορείς να δημιουργήσεις την πιο άβολη/τρομακτική φωτογραφία που μπορείς;».

Η φωτογραφία είναι φαινομενικά φυσιολογική. Πρωταγωνιστεί μια τετραμελής οικογένεια καθισμένη στο τραπέζι της κουζίνας, απολαμβάνοντας μια τούρτα γενεθλίων. Ωστόσο, όσο βλέπεις την εικόνα, αρχίζεις να παρατηρείς λεπτομέρειες που εύχεσαι να μην είχες δει: την παράξενη ομοιότητα όλων των μελών της οικογένειας, το παιδάκι κάτω από το τραπέζι, τον ατέρμονο αντικατοπτρισμό του καθρέφτη στον οποίο δεν φαίνεται πια η οικογένεια, την αντανάκλαση ενός αγοριού στον φούρνο μικροκυμάτων και τέλος το αποτύπωμα μίας μυστήριας παλάμης στο ταβάνι. 

Χιλιάδες χρήστες απαντούν στο thread με τις δικές τους εικόνες, οι οποίες μοιράζονται την ίδια 80s και 90s αισθητική και αυτό το «σκοτεινό» vibe, κάνοντάς μας να αναρωτηθούμε τι κρύβεται πίσω από αυτού του είδους το περιεχόμενο. Και κυρίως, γιατί έχουμε τέτοια εμμονή με το να το βλέπουμε;

Το παράδοξο

Το φαινόμενο του «uncanny valley», το οποίο εισήχθη στην επιστημονική βιβλιογραφία το 1970 από τον καθηγητή ρομποτικής Masahiro Mori, εξηγείται από ένα πολύ απλό γράφημα. Ο οριζόντιος άξονας συμβολίζει το πόσο «ανθρώπινο» φαίνεται ένα αντικείμενο από το 0 έως το 100, ενώ ο κάθετος άξονας κυμαίνεται από την έντονη χαρά στην έντονη δυσαρέσκειά μας. Μέχρι το 70% «ανθρωπινότητας», το συναίσθημα χαράς αυξάνεται σταδιακά. Στο 80% πέφτει και στο 90-100% ξανανεβαίνει, δημιουργώντας έτσι μια «κοιλάδα δυσαρέσκειας». 

Όταν κάτι ξεκάθαρα δεν μας μοιάζει, όπως ένα χαριτωμένο λούτρινο ή ένα καρτούν, τότε έχουμε την τάση να συνδεόμαστε με αυτό. Όταν κάτι αρχίζει να μας μοιάζει, αλλά όχι ακριβώς, τότε δημιουργείται αυτή η δυσφορία. 

Υπάρχουν διάφορες υποθέσεις για τον λόγο που συμβαίνει αυτό. Η επικρατέστερη από όλες είναι εξελικτική. Από τις πρώτες ημέρες της ύπαρξής μας, είμαστε «καλωδιωμένοι» να αποφεύγουμε ή να μη ζευγαρώνουμε με άτομα που μας φαίνονται «ατελή» ή άρρωστα, από φόβο μην πεθάνουμε ή φέρουμε στον κόσμο απογόνους με λιγότερες ελπίδες επιβίωσης. 

Από εκεί και πέρα, μέσα στο συναίσθημα αυτό της δυσφορίας, υπάρχει και μια εμμονή, ένας θαυμασμός ίσως. Το ανθρώπινο μυαλό προσπαθεί συνέχεια να προβλέψει πώς θα ακούγεται μια φωνή, πώς θα κινείται ένα πρόσωπο ή ένα σώμα. Κι όταν βρέθει σε μια κατάσταση που δεν μπορεί να το προβλέψει – όταν τα βλέφαρα κλείνουν αργά, όταν η κίνηση είναι ξύλινη, ή μια έκφραση του προσώπου δεν είναι όπως θα «έπρεπε» – τότε παθιάζεται να ανακαλύψει το γιατί. 

Ίσως, όμως το πιο παράξενο με το τωρινό trend είναι το να ζητήσει κανείς στο ChatGPT να δημιουργήσει κάτι «uncanny», καθώς το ίδιο δεν μπορεί να καταλάβει τι σημαίνει αυτό. Και πολλές φορές το δημιουργεί χωρίς καν να του το ζητήσεις. 

Μάλιστα, πριν λίγα χρόνια, όταν η τεχνολογία δεν είχε εξελιχθεί τόσο πολύ, οι εικόνες και τα βίντεο που παράγονταν δεν ακολουθούσαν τους κανόνες της φυσικής, χέρια πετάγονταν από παντού και, μεταξύ άλλων, τα πρόσωπα είχαν χαμόγελα με πολλές σειρές από δόντια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το βίντεο του Will Smith να τρώει σπαγγέτι, με τις αρχικές εκδοχές του 2023 να δημιουργούν ένα αίσθημα αβολοσύνης. 

Σύμφωνα με τον ανθρωπολόγο Giles Crouch, «το ανθρώπινο είδος αναζητά μοτίβα» και, μεταξύ άλλων, είναι «εγρήγορο»: μοιράζεται δηλαδή μια σειρά από συλλογικές σκέψεις, που δεν μπορούμε να αγγίξουμε ή να δούμε, αλλά βρίσκονται εκεί. Για παράδειγμα, αν δούμε AI slop, ή μια αφίσα που δημιουργήθηκε με μια συγκεκριμένη φόρμουλα, θα το καταλάβουμε, γιατί απλά το «ξέρουμε» μεταξύ μας. 

Στις εικόνες ή τα κείμενα που είναι φτιαγμένα με AI, το μυαλό μας αντιλαμβάνεται μια ασυνέπεια, όπως ακριβώς όταν δούμε ένα πολύ αληθοφανές ρομπότ. Και όπως η εξελικτική θεωρία, πίσω από το uncanny valley, μας κάνει να φοβόμαστε τις αρρώστιες και τον θάνατο, έτσι και με το AI ίσως νιώθουμε ότι απειλούμαστε από το τι μπορεί να κάνει στο μυαλό μας ή τις γνωστικές μας ικανότητες. Κι όμως, δεν μπορούμε να σταματήσουμε να το χρησιμοποιούμε. 

Τώρα φτιάξτ’ο μου

Αποφάσισα να ακολουθήσω κι εγώ το trend, αυτή τη φορά με το Gemini και το Claude. Και στα δύο LLMs δόθηκε το ίδιο prompt: «μπορείς να δημιουργήσεις την πιο άβολη/τρομακτική φωτογραφία που μπορείς;». 

Το Gemini ήταν άμεσο, γρήγορο, χωρίς πολλά λόγια. Στη φωτογραφία που δημιούργησε φαίνεται ένα δωμάτιο, με μοναδικό φως αυτό μιας τηλεόρασης. Στη μοκέτα υπάρχουν σκουπίδια, σκισμένα χαρτιά και μπλεγμένα καλώδια, ενώ στη γωνία είναι κολλημένος ένας λερωμένος, τρύπιος καναπές. Στη μέση της φωτογραφίας, ένα πλάσμα που μοιάζει με γυναίκα στέκεται σκυφτό στα δύο του κοκκαλιάρικα πόδια. Το μόνο που φαίνεται καθαρά από την φιγούρα είναι δύο γουρλωμένα, γυαλιστερά μάτια που κοιτούν αυτόν που βρίσκεται πίσω από την οθόνη. Στη φωτογραφία κυριαρχεί μια θολούρα αλλά κι ένα βέρτιγκο εφέ στις τέσσερις γωνίες του κάδρου. 

H διαδικασία δεν ήταν τόσο απλή στο Claude. Η πρώτη εικόνα που έφτιαξε ήταν σαν προϊόν του προγράμματος Scratch, το οποίο μαθαίνει σε παιδιά Δημοτικού πώς να προγραμματίζουν στο μάθημα Πληροφορικής. Στην εικόνα απλωνόταν ένας μακρύς διάδρομος, με μια λευκή καρτουνίστικη φιγούρα στο βάθος η οποία σταδιακά πλησίαζε προς τα εμπρός. Εκτός αυτού, η λάμπα αναβόσβηνε και τα μάτια της φιγούρας ακολουθούσαν την κίνηση του ποντικιού. 

Το Claude εξήγησε ότι απέφυγε επίτηδες το αίμα ή το βίαιο περιεχόμενο. «Πολλές φορές, τα πράγματα που φαίνονται φυσιολογικά είναι τα τρομακτικότερα: ένα πολύ μακρύ κορμί, ένα κεφάλι στραμμένο στη λάθος γωνία, ένα περίεργο χαμόγελο και μια αίσθηση ότι κάτι δεν πάει καλά». 

Το στομάχι μου σφίχτηκε. Η εικόνα δεν ήταν καθόλου τρομακτική, ειδικά σε σχέση με αυτή του Gemini, αλλά το Claude είχε περιγράψει τέλεια κάτι που έχω σκεφτεί πολλές φορές: «τον τρόμο του οικείου». Όπως όταν βλέπεις ένα ψυχολογικό thriller ή μια ταινία βασισμένη στην πραγματικότητα και τρομάζεις πιο πολύ από ό,τι με σπλατεριές όπως τον «Σχιζοφρενή δολοφόνο με το πριόνι». 

Τότε, έσπευσα να ζητήσω από το Claude μια πιο αληθοφανή, στατική εικόνα. Λόγω της αρχιτεκτονικής του, δεν μπορούσε να κατασκευάσει εικόνες με AI, παρα μόνο με κώδικα. Δημιούργησε, τότε μια εκδοχή της πρώτης εικόνας με χαμηλό φωτισμό, θολό εφέ και κοκκώδη υφή για να φαίνεται όσο πιο αληθοφανής γίνεται. Το αποτέλεσμα δεν ήταν τόσο πετυχημένο αλλά το Claude είχε πιάσει το νόημα. 

Μάλιστα, πρότεινε να κάνει τη φιγούρα πιο δυσδιάκριτη, να προσθέσει μια άλλη στις σκιές ή να αλλάξει το σκηνικό. Εναλλακτικά, με παρέπεμψε στο Midjourney, το DALL·E του ChatGPT, το Gemini, ή το Adobe Firefly, τα οποία είπε θα έκαναν «πολύ καλύτερη δουλειά». 

Η εμμονή μας με το απόκοσμο και το ανατριχιαστικό δεν είναι κάτι το καινούργιο. Απλά, όπως συμβαίνει πλέον με όλα, το AI την έχει κλιμακώσει. Δεν θα πρότεινα να δημιουργήσετε παρόμοιες εικόνες. Αλλά έστω ότι το κάνετε, στο όνομα της ανθρώπινης περιέργειας, μην κοιτάξετε τους χαρακτήρες σε αυτές πολύ έντονα, σε περίπτωση που σας κοιτάξουν πίσω.