Για δύο χρόνια, η 2α Αυγούστου 2026 έμοιαζε με το μεγάλο regulatory switch της ευρωπαϊκής τεχνητής νοημοσύνης: την ημέρα κατά την οποία το μεγαλύτερο μέρος του φιλόδοξου AI Act θα περνούσε από τη θεωρία στην καθημερινή εφαρμογή.
Η ημερομηνία παραμένει κομβική, όμως τελικά θα φέρει λιγότερες υποχρεώσεις από όσες περίμεναν επιχειρήσεις, δημόσιοι οργανισμοί και προγραμματιστές. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επέλεξε να χωρίσει την εφαρμογή του κανονισμού σε δύο ταχύτητες.
Το AI Act αφήνει στα κράτη-μέλη περιθώριο να καθορίσουν τις κυρώσεις, ζητώντας να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές.
Οι κανόνες διαφάνειας ξεκινούν κανονικά από τις 2 Αυγούστου, εισάγοντας ένα νέο πλαίσιο σήμανσης για τα deepfakes, τα chatbots και το περιεχόμενο που παράγεται με τεχνητή νοημοσύνη. Το πιο σύνθετο καθεστώς για τα συστήματα «υψηλού κινδύνου» παίρνει παράταση.
Η αλλαγή περιλαμβάνεται στο Digital Omnibus on AI, το πακέτο τροποποιήσεων που εγκρίθηκε οριστικά από το Συμβούλιο στις 29 Ιουνίου 2026. Τι θα αρχίσει, λοιπόν, να ισχύει από τις 2 Αυγούστου και πού οφείλονται οι παρατάσεις;
Το AI θα πρέπει να συστήνεται
Στο επίκεντρο της νέας φάσης εφαρμογής βρίσκεται το άρθρο 50 του AI Act, το οποίο εισάγει συγκεκριμένες υποχρεώσεις διαφάνειας για τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Πρώτη και σημαντικότερη είναι η ενημέρωση του χρήστη όταν αλληλεπιδρά με ένα σύστημα AI. Όταν κάποιος συνομιλεί με ένα chatbot ή έναν ψηφιακό βοηθό, θα πρέπει να γνωρίζει ότι απέναντί του βρίσκεται μηχανή, εκτός από τις περιπτώσεις όπου αυτό προκύπτει ήδη ξεκάθαρα από το περιβάλλον χρήσης.
Αντίστοιχα, εικόνες, βίντεο και ηχητικά αρχεία που έχουν δημιουργηθεί ή παραποιηθεί με AI και μπορούν να εκληφθούν ως αυθεντικά θα πρέπει να φέρουν σαφή ένδειξη. Οι υποχρεώσεις καλύπτουν επίσης συστήματα αναγνώρισης συναισθημάτων και βιομετρικής κατηγοριοποίησης. Όσοι τα χρησιμοποιούν οφείλουν να ενημερώνουν τα πρόσωπα που εκτίθενται στη λειτουργία τους.
Παράλληλα, οι πάροχοι εργαλείων παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης, όπως η Anthropic, η OpenAI και η Google, καλούνται να ενσωματώνουν μηχανικά αναγνώσιμες ενδείξεις στο συνθετικό περιεχόμενο. Πρόκειται για ένα είδος ψηφιακού αποτυπώματος ή αόρατου watermark, το οποίο θα επιτρέπει σε άλλες πλατφόρμες και συστήματα να αναγνωρίζουν την προέλευσή του.
Για εργαλεία που θα κυκλοφορήσουν στην ευρωπαϊκή αγορά μετά τις 2 Αυγούστου, η υποχρέωση ξεκινά άμεσα. Για όσα βρίσκονται ήδη σε χρήση, όπως το Claude, το ChatGPT και το Gemini, οι εταιρείες αποκτούν περιθώριο έως τις 2 Δεκεμβρίου 2026 για να προσαρμοστούν.
Η Ελλάδα ανεβάζει τις ποινές
Παράλληλα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, η Ελλάδα προχωρά στη διαμόρφωση του εθνικού μηχανισμού εφαρμογής του AI Act. Σε προσθήκη που κατατέθηκε στο σχετικό νομοσχέδιο προβλέπονται ποινικές κυρώσεις για την αφαίρεση των ορατών ενδείξεων από deepfakes, την εξάλειψη των αόρατων ψηφιακών υδατογραφημάτων ή την παρέμβαση σε ένα σύστημα, ώστε να σταματήσει να επισημαίνει σωστά το περιεχόμενο που παράγει.
Το σχέδιο προβλέπει χρηματική ποινή και φυλάκιση, εφόσον άλλη διάταξη δεν ορίζει αυστηρότερη τιμωρία.
Η επιλογή αυτή τοποθετεί την Ελλάδα στην αυστηρότερη πλευρά της ευρωπαϊκής εφαρμογής. Το AI Act αφήνει στα κράτη-μέλη περιθώριο να καθορίσουν τις κυρώσεις, ζητώντας να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές. Χώρες όπως η Ιρλανδία και η Ισπανία κινούνται κυρίως προς διοικητικά πρόστιμα, ενώ η γερμανική προσέγγιση εμφανίζεται ηπιότερη ως προς τις παραβάσεις διαφάνειας.
Οι βαριοί κανόνες περιμένουν
Οι μεγαλύτερες καθυστερήσεις αφορούν τα συστήματα υψηλού κινδύνου. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται εργαλεία AI που χρησιμοποιούνται για την επιλογή εργαζομένων, την αξιολόγηση πιστοληπτικής ικανότητας, την εκπαίδευση, την αστυνόμευση, τον έλεγχο των συνόρων και τη λειτουργία κρίσιμων υποδομών.
Το ρυθμιστικό πλαίσιο για αυτές τις κατηγορίες επρόκειτο αρχικά να εφαρμοστεί από τον Αύγουστο του 2026. Τελικά, τα συγκεκριμένα συστήματα θα υπαχθούν στο πλήρες καθεστώς συμμόρφωσης στις 2 Δεκεμβρίου 2027.
Για συστήματα AI που ενσωματώνονται σε προϊόντα τα οποία καλύπτονται ήδη από την ευρωπαϊκή νομοθεσία ασφάλειας, όπως ιατροτεχνολογικά προϊόντα, μηχανήματα και άλλες κατηγορίες εξοπλισμού, η ημερομηνία μεταφέρεται ακόμη αργότερα, στις 2 Αυγούστου 2028.
Η παράταση προέκυψε επειδή οι τεχνικές προϋποθέσεις εφαρμογής έμειναν πίσω από το πολιτικό χρονοδιάγραμμα. Τα εναρμονισμένα ευρωπαϊκά πρότυπα, οι διαδικασίες αξιολόγησης συμμόρφωσης και αρκετά από τα εργαλεία που χρειάζονται οι επιχειρήσεις για να αποδείξουν ότι τηρούν τον νόμο δεν είχαν ολοκληρωθεί εγκαίρως. Παράλληλα, αρκετά κράτη-μέλη καθυστέρησαν να ορίσουν τις αρμόδιες εθνικές αρχές.
Ποιος έφτιαξε αυτό που βλέπουμε;
Το AI Act μπαίνει τελικά στην καθημερινότητα μέσα από το πιο ορατό και πολιτικά φορτισμένο πεδίο του: την απόδειξη της αυθεντικότητας. Από τον Αύγουστο, το ερώτημα «δημιουργήθηκε από άνθρωπο ή από μηχανή;» αποκτά νομική, τεχνική και εμπορική σημασία.
Η αναβολή των κανόνων υψηλού κινδύνου προσφέρει χρόνο για τη δημιουργία προτύπων που μπορούν πράγματι να εφαρμοστούν. Ταυτόχρονα, δοκιμάζει την αξιοπιστία του ευρωπαϊκού μοντέλου ρύθμισης, την ώρα που η τεχνολογία εξελίσσεται πολύ ταχύτερα από τους θεσμούς που επιχειρούν να την ελέγξουν.
Η επιτυχία του AI Act θα κριθεί λιγότερο από την αυστηρότητα των διατυπώσεών του και περισσότερο από το αν οι ενδείξεις, τα watermarks και οι μηχανισμοί ελέγχου θα επιβιώσουν στο πραγματικό διαδίκτυο: ένα περιβάλλον όπου κάθε σήμανση μπορεί να αφαιρεθεί, κάθε εικόνα να ανακυκλωθεί και κάθε νέο μοντέλο να αλλάξει ξανά τους κανόνες του παιχνιδιού.
