Το συμβάν της 4ης Ιανουαρίου 2026 με την παρεμβολή «θορύβου» στις συχνότητες του FIR Αθηνών αποτέλεσε σοκ για τη χώρα, ακόμα και χωρίς να υπάρξουν θάνατοι, τραυματισμοί ή απώλεια υλικού. Αν και αποδόθηκε σε τεχνικό πρόβλημα, πυροδότησε έντονες συζητήσεις σχετικά με το πόσο ευάλωτη είναι η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ) τόσο σε βλάβες όσο και σε ενδεχόμενες ενέργειες δολιοφθοράς ή υβριδικές επιθέσεις. Έκτοτε έχουν περάσει μήνες, και το ερώτημα είναι αν και τι έχει αλλάξει προκειμένου να μη σημειωθούν αντίστοιχα περιστατικά στο μέλλον -ειδικά δεδομένης της καλοκαιρινής περιόδου.
Το WIRED Greece ανασυνθέτει όσα συνέβησαν εκείνο το πρωινό, εξετάζει τις τεχνικές και διοικητικές αδυναμίες που επέτρεψαν σε μία βλάβη να λάβει τόσο μεγάλη έκταση και καταγράφει όσα μεσολάβησαν τους μήνες που ακολούθησαν. Μέσα από το πόρισμα της διερεύνησης, τις αποφάσεις των αρμόδιων φορέων και την αξιολόγηση των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας, επιχειρεί να απαντήσει σε τρία βασικά ερωτήματα: τι ακριβώς προκάλεσε το μπλακ άουτ; Ποια μέτρα έχουν ήδη ληφθεί; Και τι απομένει να γίνει ώστε ένα αντίστοιχο περιστατικό να μην επαναληφθεί, ή να μην αποκτήσει ξανά τέτοια έκταση.
Το πρωί της 4ης Ιανουαρίου, λίγο πριν τις 9:00, η ΥΠΑ είχε αντιμετωπίσει πρόβλημα υπό τη μορφή συνεχούς παρεμβολής «θορύβου» στην ακρόαση των συχνοτήτων. Σύμφωνα με την υπηρεσία, η αρχική διερεύνηση έδειξε πως η παρεμβολή αυτή προερχόταν από ακούσιες εκπομπές σήματος των πομπών.
Επηρεάστηκαν ταυτόχρονα πολλές συχνότητες που εξυπηρετούν το FIR Αθηνών, ενώ υπήρξε και δυσλειτουργία στις γραμμές τηλεφωνικής διασύνδεσης και στα κυκλώματα δεδομένων HELLASCOM -σημειώνεται πως από το μπλακάουτ δεν επηρεάστηκε η Πολεμική Αεροπορία. Τόσο τα πρωτεύοντα όσο και τα δευτερεύοντα (εφεδρικά- backup) συστήματα επικοινωνίας φωνής (VCS) και πομποδεκτών ήταν σε λειτουργία όσο κράτησε το περιστατικό, μα η παρεμβολή «θορύβου» μπλόκαρε τις συχνότητες.
«Στα καλά νέα είναι ότι κάποια πράγματα προχωράνε. Στα κακά είναι ότι κάποια βασικά έργα, όπως η προμήθεια του συστήματος ραντάρ, δεν έχουν προχωρήσει».
Ακολούθησε μεγάλη κινητοποίηση της ΥΠΑ και των αρμόδιων φορέων, με τον Έλεγχο Εναέριας Κυκλοφορίας να προχωρά αρχικά σε εκκένωση του FIR Αθηνών, η επιχειρησιακή λειτουργία του οποίου άρχισε να αποκαθίσταται σταδιακά το μεσημέρι, μετά τις 12:00.
Ακολούθησαν εκτενείς έρευνες και εργασίες αποκατάστασης τόσο στο δίκτυο της ΥΠΑ και τα συστήματα του Κέντρου Ελέγχου Περιοχής Αθηνών (ΚΕΠΑΘΜ-Κέντρα Ελέγχου Περιοχής Αθηνών-Μακεδονίας), όσο και στις τηλεπικοινωνιακές υποδομές του παρόχου (ΟΤΕ). Ηλεκτρονικοί της ΥΠΑ κινητοποιήθηκαν σε όλους τους αναμεταβιβαστικούς σταθμούς, ενώ απογειώθηκε και ειδικά εξοπλισμένο αεροσκάφος για διερεύνηση από αέρος. Εν τέλει, το πρόβλημα εντοπίστηκε σε τηλεπικοινωνιακές υποδομές, χωρίς να υπάρχουν στοιχεία κυβερνοεπίθεσης. Οι συχνότητες και τα συστήματα τηλεφωνικών γραμμών επιχειρησιακής επικοινωνίας είχαν επανέλθει σε πλήρη λειτουργία από τις 17.00.
Σε ανακοίνωση της ΥΠΑ στις 6 Ιανουαρίου σημειωνόταν ότι βρισκόταν σε εξέλιξη ήδη ο εκσυγχρονισμός συστημάτων σχετικών με το συμβάν, και συγκεκριμένα η προμήθεια νέων συστημάτων πομποδεκτών και συστημάτων VCS/RCS (Voice Communication System) – αναλυτικότερα, προμήθεια 495 νέων πομποδεκτών VHF VoIP, με την παράδοση των πρώτων συστημάτων να αναμένεται μέσα στους πρώτους μήνες του 2026 και νέο VCS/RCS για το ΚΕΠΑΘΜ.
Σημειώνεται πως την ίδια ημέρα ανακοίνωση εξέδωσε η Ένωση Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας Ελλάδος (ΕΕΕΚΕ), όπου κατηγορούσε τη διοίκηση της ΥΠΑ πως στις ανακοινώσεις της δεν έκανε αναφορά για την «υπεράνθρωπη προσπάθεια των ελεγκρών εναέριας κυκλοφορίας και για το ότι κατάφεραν να διαχειριστούν μια πρωτοφανή κατάσταση με υποδειγματικό τρόπο και να φροντίσουν ώστε όλες οι πτήσεις να προσγειωθούν ασφαλώς, εργαζόμενοι κάτω από αντίξοες συνθήκες και εκτεθειμένοι σε αστοχίες των ξεπερασμένων συστημάτων».
Παράλληλα, σε προηγούμενο δελτίο Τύπου τόνιζε πως «εδώ και χρόνια αναδεικνύει την παλαιότητα του εξοπλισμού επιτήρησης και επικοινωνιών και απαιτεί την αντικατάστασή του με σύγχρονο εξοπλισμό που να πληροί τις απαιτήσεις των ευρωπαϊκών κανονισμών», κάνοντας λόγο για «απαρχαιωμένα, ευάλωτα και ανεπαρκώς συντηρημένα συστήματα επικοινωνίας» και μια κατάσταση που «δεν προέκυψε αιφνιδιαστικά, είναι προαναγγελθείσα».
Στο πόρισμα της επιτροπής διερεύνησης του περιστατικού γινόταν λόγος για «εκτεταμένη και για πρώτη φορά σε τέτοια έκταση» διαταραχή στις υπηρεσίες επικοινωνιών, με κατάληψη/μπλοκάρισμα συχνοτήτων (έντονος συνεχής θόρυβος) και ταυτόχρονες δυσλειτουργίες σε τηλεπικοινωνιακά κυκλώματα και επιμέρους ζεύξεις δεδομένων, με την επαναφορά να λαμβάνει χώρα λίγο πριν τις 17.00, μετά από «εκούσια ενέργεια του τηλεπικοινωνιακού παρόχου».
Κατά την επιτροπή, το συμβάν οφειλόταν σε ψηφιακό θόρυβο που προκλήθηκε λόγω αποσυγχρονισμού σε «πλειάδα ετερογενών διατάξεων/διεπαφών που καταλήγουν στις εγκαταστάσεις των ΚΕΠΑΘΜ». Παράλληλα, τονιζόταν πως το υφιστάμενο σύστημα επικοινωνιών φωνής της ΥΠΑ και κρίσιμες τηλεπικοινωνιακές υποδομές που χρησιμοποιούνται για την υποστήριξή της «βασίζονται σε παρωχημένη τεχνολογία (SDH – Synchronous Digital Hierarchy) που είναι εκτός υποστήριξης από τον κατασκευαστή, χωρίς δυνατότητα παροχής ουσιαστικών εγγυήσεων λειτουργίας». Δεν προέκυψαν ενδείξεις κυβερνοεπίθεσης ή εξωγενούς κακόβουλης παρεμβολής.
Η επιτροπή, με συνδρομή της Eurocontrol, εισηγήθηκε ως προτεραιότητες την επίσπευση της μετάβασης σε τεχνολογία VoIP, με ολοκλήρωση διαδικασιών προμήθειας-εγκατάστασης και θέσης σε επιχειρησιακή λειτουργία του νέου συστήματος VCS/RCS και των 495 νέων πομποδεκτών, θεσμοθέτηση σταθερού κοινού μηχανισμού άμεσης απόκρισης ΥΠΑ–ΟΤΕ και τυποποιημένων διαδικασιών κρίσεων με δοκιμές/εκπαίδευση υπό εποπτεία ΑΠΑ, ενίσχυση με τηλεμετρία/ τηλεχειρισμό και δυνατότητα εκτέλεσης από άκρο σε άκρο διαγνωστικών ελέγχων στα κομβικά σημεία, ενίσχυση εποπτείας ραδιοφάσματος από την ΕΕΤΤ για έγκαιρο εντοπισμό παρεμβολών/ ανωμαλιών, καθώς και μετεγκατάσταση των εγκαταστάσεων του ΚΕΠΑΘΜ σε καταλληλότερο περιβάλλον.
Η ΕΕΕΚΕ είχε δηλώσει πως το πόρισμα δικαίωνε πλήρως «τις καταγγελίες της για τον απαρχαιωμένο εξοπλισμό που χρησιμοποιείται στον Έλεγχο Εναέριας Κυκλοφορίας», ενώ έκανε λόγο, μεταξύ άλλων, για «διοικητικό αλαλούμ» και «πολύωρη καθυστέρηση στη διάγνωση της αιτίας».
Ως υποδομή- «κλειδί» της όλης υπόθεσης θεωρείται το σύστημα VCRS (σύστημα επικοινωνιών και καταγραφής φωνής, Voice Communication & Recording System). Αποτελεί κρίσιμη υποδομή για τη λειτουργία των υπηρεσιών ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, καθώς χρησιμοποιείται για την επικοινωνία και καταγραφή των συνομιλιών μεταξύ ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας και αεροσκαφών.
Στις 16 Μαρτίου υπεγράφη σύμβαση δωρεάς ύψους 3,8 εκατ. ευρώ (χωρίς ΦΠΑ) για την προμήθεια και εγκατάσταση συστήματος VCRS (που έχει συμβασιοποιηθεί ήδη) για τις ανάγκες των Κέντρων Ελέγχου Περιοχής Αθηνών και Μακεδονίας της ΥΠΑ.
Η δαπάνη για την προμήθεια καλύπτεται εξ ολοκλήρου μέσω της δωρεάς από φορείς του αεροπορικού τομέα, και συγκεκριμένα από τις εταιρείες Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών, Fraport Περιφερειακά Αεροδρόμια της Ελλάδας A, Fraport Περιφερειακά Αεροδρόμια της Ελλάδας B, ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, Aegean Airlines και Sky Express.
Επίσης, σημειώνεται πως στις 2 Μαρτίου υπεγράφη συμφωνία τεχνικής υποστήριξης της Ελλάδας σε θέματα αεροναυτιλίας ανάμεσα στην Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας (ΑΠ.Α) και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Ασφάλεια της Αεροναυτιλίας (Eurocontrol), που αφορά στην παροχή στοχευμένης τεχνικής υποστήριξης προς τη χώρα και εντάσσεται στο πλαίσιο εθνικού action plan για τον μετασχηματισμό και εκσυγχρονισμό του ελληνικού συστήματος διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας και υπηρεσιών αεροναυτιλίας, που έχει καταρτιστεί από το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών σε συνεργασία με τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς Eurocontrol, DG MOVE και EASA.
Σε ευρύτερο πλαίσιο, στις 4 Ιουνίου ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, Χρίστος Δήμας, παρουσίασε, στο πλαίσιο του Φόρουμ της Αεροπορικής Ακαδημίας Ελλάδος («Ελληνικό FIR: Παρούσα Κατάσταση και Προοπτικές») το σύνολο των δράσεων που πραγματοποιούνται με σκοπό τον εκσυγχρονισμό της αεροναυτιλίας. Το σχέδιο δράσης περιλαμβάνει 364 δράσεις οργανωμένες σε επτά πυλώνες με χρονοδιάγραμμα ως το 2028. «Σήμερα βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη η μεγαλύτερη αναβάθμιση συστημάτων αεροναυτιλίας που έχει γίνει ποτέ στη χώρα, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 220 εκατομμυρίων ευρώ» είχε δηλώσει σχετικά.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει εγκατάσταση νέων ψηφιακών συστημάτων επικοινωνίας και νέων ραντάρ Mode S, την εφαρμογή της Πλοήγησης Βάσει Απόδοσης σε 31 αεροδρόμια, και το νέο κεντρικό σύστημα διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας TopSky ATC One. Επίσης, ο υπουργός δήλωσε πως προχωρούν στοχευμένες προσλήψεις νέων ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας, ηλεκτρονικών και εξειδικευμένου προσωπικού, με στόχο την ενίσχυση της ΥΠΑ σε επίπεδο θεσμικής λειτουργίας και ανθρώπινου δυναμικού.
Η εικόνα που προκύπτει όσον αφορά στη βελτίωση της κατάστασης και την αποφυγή τέτοιων περιστατικών είναι πως σίγουρα υπάρχει δραστηριοποίηση. Σύμφωνα με αξιόπιστες πληροφορίες, η ΥΠΑ εμφανίζεται προετοιμασμένη τεχνικά και επιχειρησιακά, καθώς λαμβάνονται μέτρα που έπρεπε να ληφθούν ώστε να αποφεύγονται τέτοια φαινόμενα και υπάρχει συνεργασία με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Τα συστήματα αναβαθμίζονται και γίνονται ενέργειες για τη θωράκιση της υποδομής, καθώς και ενίσχυση και αναβάθμιση στα εφεδρικά συστήματα -για την ακρίβεια, βάσει των συγκεκριμένων πληροφοριών η εφεδρεία επεκτείνεται σημαντικά, ενώ επίσης το θέμα του νέου συστήματος VCRS εμφανίζεται να «παίρνει τον δρόμο του»- μάλιστα, χαρακτηρίζεται ως «τελευταία λέξη της τεχνολογίας».
Μιλώντας στο WIRED Greece η Όλγα Τόκη, αντιπρόεδρος Β’ της ΕΕΕΚΕ, αξιολογεί τα βήματα που έχουν γίνει ως τώρα: «Αυτή τη στιγμή υπάρχει το action plan, που εποπτεύεται και από την Κομισιόν. Από όσο γνωρίζουμε, κάθε Τρίτη ο υπουργός καλεί την ΥΠΑ για να συζητούν το πώς προχωρά το σχέδιο, που αφορά στην ολική αναδιαμόρφωση της ΥΠΑ, τον εκσυγχρονισμό του εξοπλισμού κτλ. Οπότε γίνεται αυτή η προσπάθεια από το υπουργείο, και κάποια projects έχουν ξεκολλήσει, όπως αυτό του VCRS για το ΚΕΠΑΘΜ -αυτό προχωρά, μάλιστα έχει αρχίσει ήδη η εγκατάσταση και πιθανολογείται ότι θα είναι διαθέσιμο επιχειρησιακά πριν την επόμενη θερινή σεζόν».
Η κ. Τόκη υποδεικνύει επίσης ότι πρόοδος σημειώνεται και στα αντίστοιχα VCRS και στα περιφερειακά αεροδρόμια, όπου «ενώ η εγκατάσταση είχε κολλήσει, ο υπουργός έκανε κάποιες έκτακτες συσκέψεις και ζήτησε επίσπευση διαδικασιών- οπότε κάπως προχωρούν και στα περιφερειακά, σε κάποια έχει αρχίσει η εγκατάσταση και σε κάποια καθόλου».
Ωστόσο, σύμφωνα με την αντιπρόεδρο της ΕΕΕΚΕ, δεν είναι όλα «ρόδινα»: «Κολλημένη παραμένει η μετεγκατάσταση της Προσέγγισης Αθηνών, που είναι να φύγει από το Ελληνικό και να πάει στο ισόγειο του Πύργου Ελέγχου του “Ελ. Βενιζέλος”. Το project αυτό φαίνεται να έχει κολλήσει τον τελευταίο καιρό…ακόμη, αυτή τη στιγμή δεν έχουμε υπογραφή σύμβασης για το νέο σύστημα ραντάρ: Έχουν προκύψει διάφορα γραφειοκρατικά προβλήματα…εμείς, σαν ελεγκτές, θέλουμε να υπάρξει διαφάνεια στον τρόπο προμήθειας αυτού του συστήματος. Είχε ανατεθεί στη γαλλική Thales, ωστόσο διαμαρτυρήθηκε η ιταλική Leonardo. Έχει γίνει ενδοϋπηρεσιακή ΕΔΕ στην ΥΠΑ, μα δεν μας έχει κοινοποιηθεί το πόρισμα- θα είχε ενδιαφέρον να δούμε τι λέει» σχολιάζει σχετικά.
Όσον αφορά στους πομποδέκτες, το συγκεκριμένο θέμα προχωρά, αν και με βραδείς ρυθμούς: «Έχουμε παραλάβει μερικούς και έχουμε εγκαταστήσει κάποιους, απλώς η παραλαβή είναι αργή και η εγκατάσταση ακόμα πιο αργή» αναφέρει η κ. Τόκη, συμπληρώνοντας ακόμη πως υπάρχουν και άλλα ενδοϋπηρεσιακά ζητήματα, όπως πχ το ότι «εδώ και χρόνια δεν έχουμε νέες κάσκες/headsets… υποτίθεται θα προχωρήσει, μα έχουν προσληφθεί πολλοί νέοι που δεν έχουν καν δική τους κάσκα και τη μοιράζονται με άλλους».
Συνοψίζοντας, η αντιπρόεδρος της ΕΕΕΚΕ αναφέρει πως «στα καλά νέα είναι ότι κάποια πράγματα προχωράνε. Στα κακά είναι ότι κάποια βασικά έργα, όπως η προμήθεια του συστήματος ραντάρ, δεν έχουν προχωρήσει». Ωστόσο, όπως τονίζει, όσον αφορά στο περιστατικό του Ιανουαρίου, έχουν γίνει διεργασίες στην ΥΠΑ, ώστε να αποφευχθεί κάτι τέτοιο ξανά, και ακόμα και «αν τυχόν ξανασυμβεί, να μην έχει τέτοια έκταση».
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
