Το 2019, ήταν απλώς μια σελίδα στο Facebook που μοιραζόταν περίεργα facts γεωγραφίας. Σήμερα, το ΠΟΛΥ ΚΟΥΛ είναι ένα ολόκληρο οικοσύστημα γνώσης: από ένα curated βιβλιοπωλείο και best-seller βιβλία, μέχρι custom περιοδικά, επιτραπέζια και sold-out game nights.
Με σχεδόν 200 χιλιάδες followers στο Instagram και το προσωπικό της TikTok να αγγίζει τις 250 χιλιάδες, η Σμαράγδα Αλεξανδρή κατάφερε το αδιανόητο: να πάρει το πιο «βαρετό» μάθημα του σχολείου και να το μετατρέψει σε pop τάση. Αν και δηλώνει millennial που λατρεύει τους boomer διαλόγους του Facebook, πλέον ηγείται μιας ομάδας 14 ατόμων, τρέχει ένα «παράλογο» αλλά πετυχημένο επιχειρηματικό μοντέλο και μεταλαμπαδεύει γνώση στη νέα γενιά, και όχι μόνο.
Η Σμαράγδα μίλησε στο WIRED Greece για το πώς έχτισε το ΠΟΛΥ ΚΟΥΛ «ανάποδα», για το short-form περιεχόμενο και για την ανάγκη μας, τελικά, για την υπενθύμιση ότι στον κόσμο «δεν είναι όλα φρικτά».
– Πώς θα περιέγραφες τον λογαριασμό σου σε κάποιον που δεν έχει έρθει ποτέ σε επαφή με αυτόν;
Πλέον είναι πολλά τα accounts. Είναι λίγο ιδιάζουσα περίπτωση η δική μας, γιατί υπάρχω εγώ, πλέον σαν ξεχωριστή οντότητα, με το δικό μου προφίλ, αλλά είναι και το «Η γεωγραφία είναι πολύ κουλ», όπου είμαστε πολλοί άνθρωποι.
Εμείς έχουμε μια λόξα. Πιστεύουμε ότι αν αυξηθεί το επίπεδο των γενικών γνώσεων του μέσου ανθρώπου, θα δούμε ουσιαστική αλλαγή. Ο πυρήνας της πίστης αυτής είναι ότι πάρα πολλά από τα κακά που συμβαίνουν στον κόσμο, δεν προέρχονται από κακή πρόθεση, αλλά από εγκληματική άγνοια σε πολύ βασικά πράγματα.
Το προφίλ είναι σαν να έχεις κάποιο super nerdy, ξαδερφάκι, φιλαράκι, που σου στέλνει τα intrusive thoughts του. Μιλάμε για πάνω από 15.000 δημοσιεύσεις γνώσεων που έχουν δημιουργηθεί και έχουν διανεμηθεί στο ελληνικό κοινό και όλα είναι στο πλαίσιο του «ποιος σε ρώτησε;».
– Θυμάσαι την πρώτη στιγμή που συνειδητοποίησες ότι αυτό πάει κάπου;
Από την πολλή αρχή, όταν η σελίδα «Η γεωγραφία είναι πολύ κουλ» ήταν στο Facebook, το 2019. Υπήρχε μια ανοδική πορεία εξαρχής. Ήξερα ότι υπήρχε potential, αλλά δεν είχα ιδέα ακόμα τι με ενδιαφέρει ή ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος να αξιοποιήσω τη σελίδα.
Υπήρχαν δημοσιεύσεις που μπορεί απλά να τις έβλεπαν οι άνθρωποι, να πατούσαν ένα like και να συνέχιζαν τη ζωή τους, αλλά κάθε δημοσίευση ήταν κι ένα forum, μια κοινότητα που διαφέρει από το να υπάρχει απλά ένας άνθρωπος με μια ντουντούκα και να λέει πράγματα. Μπορεί να έγραφα τρεις πληροφορίες για τη Ταϊλάνδη και στα σχόλια ένας αναγνώστης να μάθαινε 15 φορές περισσότερα πράγματα, από άτομα που έχουν πάει, με δικές τους φωτογραφίες, φαγητά. Οπότε αυτό ήταν κάτι που παρατήρησα από την αρχή και είπα «οκ, εδώ τώρα κάτι θα παίξει».
– Πιστεύεις ότι στο short-form φορμά του περιεχομένου σου κρύβεται το μέλλον της εκπαίδευσης ή υπονομεύεται η σοβαρή μάθηση, όπως ισχυρίζονται κάποιοι;
Λοιπόν, αυτούς που ρίχνουν σε κάτι το βάρος του να λύσει όλα τα προβλήματα της ανθρωπότητας και δεν μπορούν να καταλάβουν ότι κάθε εγχείρημα είναι απλά ένα λιθαράκι, εγώ, προσωπικά, δεν τους καταλαβαίνω. Μακάρι αυτή την ενέργεια να την διοχέτευαν στα σωστά μέρη. Προφανώς δεν έχω την ψευδαίσθηση ότι αυτό που κάνουμε είναι ακριβώς εκπαίδευση με την αυστηρή έννοια. Εμείς το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να τσιγκλάμε τους ανθρώπους να πουν «ρε συ, κοίτα να δεις πόσα πράγματα δεν ξέρω και πόσα ενδιαφέροντα πράγματα υπάρχουν». Αυτό που έχει μεγάλη αξία για εμάς, είναι το καθημερινό ερέθισμα. Να δει κάποιος διαφορετικά αντικείμενα που μπορεί να τα θεωρούσε βαρετά, να δει με άλλο μάτι την ιστορία. Ελπίζουμε ότι από τους χίλιους ανθρώπους, ο ένας ενδεχομένως να επηρεαστεί σε βαθύτερο επίπεδο και να δει μια ουσιαστικότερη αλλαγή στη ζωή του.
Και αυτό που εγώ προσωπικά απολαμβάνω περισσότερο από όλα είναι ότι υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι που έχουν «ξε-φοβηθεί» την non-fiction ανάγνωση. Είναι εκατοντάδες τα άτομα που μέσα σε αυτά τα χρόνια έχουν έρθει και μου έχουν πει οτι δεν διάβαζαν βιβλία και τώρα έχουν ξεκινήσει. Δεν μπορώ να πω ότι το προκαλέσαμε εμείς όλο αυτό, απλά όσο μπορούμε, πρήζουμε καθημερινά σε κάθε πλατφόρμα, μήπως κάτι λίγο αλλάξει.
Προφανώς, υπήρχαν πολλοί δημιουργοί εκπαιδευτικού περιεχομένου, στην Ελλάδα, πριν από εμάς. Απλά η γεωγραφία βρίσκεται σε ένα πολύ sweet spot μεταξύ του niche ενδιαφέροντος και ενός πράγματος που τους «ψιλοψήνει» όλους. Το τι υπάρχει πάνω στον πλανήτη μας μπορεί να ενδιαφέρει από ένα δεκάχρονο στο TikTok, μέχρι μία 75χρονη συνταξιούχο που χαζεύει στο Facebook.
Επίσης, μια πρωτεύουσα, ένα σημείο, μια έννοια, σημαίνουν πολλά διαφορετικά πράγματα. Όταν σκέφτεσαι, ας πούμε, πανηγυρτζίδικη μουσική, δεν σκέφτεσαι μόνο την ίδια τη μουσική, αλλά το κοινό της, το τρίπτυχο λούνα παρκ-σουβλάκι-μπίρα. Υπό αυτή την έννοια λοιπόν, η γεωγραφία συνδέεται με άλλα πράγματα στην Ελλάδα πλέον. Και τι εννοώ με αυτό. Η γεωγραφία για κάποιο λόγο είχε πάντα τη ρετσινιά του πιο βαρετού μαθήματος στο σχολείο, ήταν το αντίθετο του κουλ. Είχαμε μια πολύ στερεοτυπική εικόνα στο κεφάλι μας για κάποιον που ήξερε όλες τις πρωτεύουσες – το τυπικό σπασικλάκι της τάξης, που ήταν λίγο κοινωνικά αδέξιο.
Θέλω να πιστεύω, ότι τα τελευταία 5-6 χρόνια, χάρη και στο «ΠΟΛΥ ΚΟΥΛ» η γεωγραφία δεν είναι πια αυτό το «νερντουλίστικο» πράγμα. Μου λένε «καλά, πώς γίνεται να θυμάσαι όλες τις χώρες και όλες τις σημαίες;». «Ας μην κοροϊδευόμαστε, ξέρεις 200 στίχους απέξω από τραγούδια του Μιχάλη Χατζηγιάννη, δεν μπορείς να μάθεις 200 χώρες;
– Πώς ήταν η μετάβαση από ένα ψηφιακό brand σε φυσικά προϊόντα, ειδικά, σε μια αγορά που ο κόσμος είναι πολύ βολεμένος με το να καταναλώνει περιεχόμενο δωρεάν και online;
Εμείς νιώθουμε, μέχρι τώρα, ότι τα έχουμε κάνει όλα «ψιλοανάποδα». Από το γεγονός ότι η φάση ξεκίνησε από το Facebook, όταν όλοι λέγαν «μα καλά, το Facebook πεθαίνει», μέχρι του ότι αποφασίσαμε, τώρα, να βγάλουμε έντυπο περιοδικό. Υπάρχουν κάποιες ποιότητες στο απτό, στο «από κοντά», που προσωπικά τα θέλω.
Με το που είδα πόσο ψήνεται ο κόσμος στο Facebook, έφτιαξα και άλλες σελίδες, όπως «Τα ζώα είναι πολύ κουλ άτομα» και «Οι εφευρέσεις είναι πολύ κουλ». Είναι μη ενεργές αυτή τη στιγμή, αλλά πέρασαν μια χρυσή εποχή. Θέλω να τις ξανανεργοποιήσουμε, αλλά, αυτή τη στιγμή, δεν έχουμε τη δυνατότητα. Μετά το Facebook, φτιάξαμε και το Instagram. Τον πρώτο χρόνο, δεν υπήρχε καθόλου χρηματοδότηση, ούτε κάποιος σκοπός. Το έκανα παράλληλα με την full-time δουλειά μου.
Αργότερα άρχισα να προωθώ και βιβλία. Από μόνη μου έλεγα «διάβασα αυτό, μου άρεσε το τάδε, σας το προτείνω». Οπότε το μυρίστηκαν αυτό διάφοροι εκδοτικοί οίκοι, ήρθαν σε επαφή και αρχίσαμε να κάνουμε κάποιες προωθήσεις. Από αυτές τις πρώτες επικοινωνίες, προέκυψε και η συζήτηση να δημιουργήσουμε δικά μας βιβλία. Ο κόσμος, άλλωστε, μας έλεγε «όλα αυτά που γράφετε για τις χώρες, βάλτε τα σε μια σειρά, να τα έχουμε όλα μαζεμένα». Οπότε ακούσαμε τον κόσμο και φτιάξαμε το «Γεωγραφία για εντελώς αγεωγράφητους» και τα δύο πρώτα βιβλία δραστηριοτήτων. Το «Γεωγραφία για εντελώς αγεωγράφητους» είναι ένα βιβλίο για παγκόσμια γεωγραφία, που τα πιάνει όλα από την αρχή, χωρίς να υποθέτει ότι κάτι είναι αυτονόητο. Είναι επεξηγηματικό αλλά και αστείο γιατί, ας πούμε, μιλάει για τις κλιματικές ζώνες σαν να είναι οι Pussycat Dolls.
Όλο το επιχειρηματικό κομμάτι, όμως, ξεκίνησε έναν χρόνο μετά την κυκλοφορία των πρώτων μας βιβλίων. Βρέθηκα εγώ ξαφνικά, 25 χρονών πιπίνι, με ένα budget που ήταν ναι μεν μικρό, αλλά αρκετά μεγάλο για να ξεκινήσεις κάτι. Έτσι, περίπου το 2021 φτιάξαμε το conceptual βιβλιοπωλείο μας, το οποίο δεν είναι σαν τα άλλα βιβλιοπωλεία. Όταν είχα ξεκινήσει, είχα πάθει μανία να καταλάβω πράγματα, έμπαινα απλά στο internet και στα τυφλά πατούσα «Ιστορία της Αφρικής». Μου έβγαζε τυχαία βιβλία, σε διαφορετικά βιβλιοπωλεία, σε διαφορετικές εκδόσεις. Και κάπως σκέφτηκα «τι ωραία που θα ήταν να υπάρχει ένα μέρος με μαζεμένα κάποια βιβλία», ένας curated κατάλογος με βιβλία γνώσεων, που να ξέρω ότι δεν θα λένε βλακείες, και θα είναι γραμμένα με κατανοητό τρόπο.
Σήμερα το βιβλιοπωλείο είναι παραδόξως ο βασικός μηχανισμός που μας επιτρέπει να υπάρχουμε και μας φέρνει λεφτά κάθε μήνα. Ξεκινήσαμε με 15 τίτλους, τώρα έχουμε πάνω από 500 από όλους τους μεγάλους εκδοτικούς οίκους: Διόπτρα, Μεταίχμιο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης και άλλους. Έπειτα, ξεκινήσαμε να πειραματιζόμαστε. Αρχίσαμε να κάνουμε pop-ups με βιβλία, τύπου «δεν θα μας γλιτώσετε από πουθενά. Για καφέ θα είστε, εμείς θα είμαστε δίπλα με πάγκο και θα έχουμε βιβλία ιστορίας».
Παράλληλα, εγώ σκεφτόμουν πώς θα μπορούσαμε να βοηθήσουμε κάποιον να χτίσει τη συνήθεια της ανάγνωσης. Και εκεί ήρθε η ιδέα για το «ΠΟΛΥ ΚΟΥΛ περιοδικό γνώσεων», που είναι συνδρομητικό και πολυθεματικό – μιλάει για τη μουσική, τα ζώα, το διάστημα. Το περιοδικό είναι η πρώτη μας αυτοέκδοση. Όλα μας τα βιβλία, είναι ναι μεν δικά μας, αλλά στην πραγματικότητα είναι προϊόντα της Διόπτρας. Το περιοδικό είναι απόλυτα δικό μας. Μόνοι μας αναλαμβάνουμε την παραγωγή, την εικονογράφηση, τα πάντα.
Έπειτα, θέλαμε να φτιάξουμε κάτι πέραν του βιβλίου, γιατί δεν είναι όλοι του διαβάσματος. Θέλαμε να καταφέρουμε να ψήσουμε και τους βιβλιοφοβικούς, που ναι μεν μας αγαπάνε, αλλά δεν θα πάνε να διαβάσουν το «Ιστορία του αραβικού κόσμου». Οπότε, δημιουργήσαμε το επιτραπέζιό μας, το «ΠΟΛΥ ΚΟΥΛ παιχνίδι ερωτήσεων», το οποίο έχει 600 ερωτήσεις γεωγραφίας. Είναι το πιο friendly επιτραπέζιο για άσχετους, γιατί δεν χρειάζεται να ξέρεις τη σωστή απάντηση για να πάρεις τον πόντο, αλλά να πέσεις πιο κοντά στο «πόσα αστέρια έχει αυτή η σημαία» ή «με πόσες χώρες συνορεύει αυτή η χώρα». Έχουμε βγάλει και δύο expansion packs.
Ταυτόχρονα, ξεκινήσαμε να κάνουμε και εκδηλώσεις, συγκεκριμένα game nights γεωγραφίας. Μοιράζουμε φύλλα απαντήσεων, οι παίκτες γράφουν εκεί τις απαντήσεις τους, λέω εγώ ενδιάμεσα facts, κατεβαίνω στο κοινό. Έχει πάρα πολλή πλάκα αλλά και πέραση. Ανακοινώνουμε ημερομηνίες και είναι όλοι σε φάση «ναι, πάμε να μάθουμε για τα ποτάμια!». Και το αγαπάω αυτό.
Ωστόσο, μια έκδοση περιοδικού μπορεί να είναι ένα ξεχωριστό business, το βιβλιοπωλείο επίσης, το ίδιο και η διοργάνωση εκδηλώσεων. Εμείς τα κάνουμε όλα αυτά, κάτω από την ίδια ομπρέλα. Αν το σκεφτείς, το «ΠΟΛΥ ΚΟΥΛ» είναι παράλογο επιχειρηματικά, με 4-5 διαφορετικές πηγές εισοδήματος που σιγοντάρουν η μια την άλλη. Το θέμα των χρημάτων είναι επίσης κάτι που με ανησυχεί. Στο τέλος του μήνα, χρειάζεται να πληρωθεί μια ομάδα 14 ατόμων. Το οποίο είναι πολύ τρομακτικό, ειδικά αν δεν έχεις λεφτά στην άκρη ή πλάτες. Αλλά κάπως τα καταφέρνουμε. The impact is impacting, οπότε δεν γκρινιάζω και πολύ.
– Ποιες αντιδράσεις του κόσμου έχεις ξεχωρίσει;
Για μένα το πιο συγκινητικό είναι τα παιδιά. Είχαμε ένα game night στη Λάρισα και είχε ανέβει στη σκηνή ένα κοριτσάκι 10-11 χρονών, το οποίο ήξερε τα πάντα. Μιλάμε για αστέρι. Και τη ρωτάω «πότε πρόλαβες εσύ, μικρό παιδί, να τα μάθεις όλα αυτά;» και μου λέει «από τα βιβλία σας». Και σκέφτηκα «εντάξει, θα πεθάνω τώρα. Τι θες, να σου γράψω; Όλη μου την περιουσία; Θα στη γράψω».
– Ποια είναι η αγαπημένη σου πλατφόρμα να δημιουργείς περιεχόμενο, ποιά για να χαζεύεις και αν αύριο εξαφανίζονταν όλα τα social media, ποιά θα σου έλειπε πιο πολύ;
Εγώ είμαι millennial. Το σπίτι μου είναι το Facebook. Κουλ, ξε-κουλ, δεν με νοιάζει. Το Instagram ήρθε αργότερα στη ζωή μου και δεν ήταν έτσι όπως το ξέρεις τώρα. Δεν υπήρχαν καν τα stories. Το TikTok άργησε ακόμα παραπάνω. Είχα άρνηση να μπω, μου φαινόταν πάρα πολύ χαοτικό.
Ωστόσο, το TikTok έχει γίνει το αγαπημένο μου μέσο και για να καταναλώνω αλλά και να δημιουργώ. Τόσα χρόνια απλά έγραφα, δεν είχα φωνή. Ήμουν σαν σκυλί δεμένο και ξαφνικά μπόρεσα να κάνω video, το οποίο μ’ αρέσει πάρα πολύ σαν φορμά. Και χαίρομαι επίσης, γιατί είναι η μόνη πλατφόρμα που μου δίνει πρόσβαση σε ένα νεότερο κοινό. Επίσης έχει το πιο ευκολονόητο περιβάλλον επεξεργασίας. Εγώ video editing έχω μάθει να κάνω μέσα από το TikTok.
Αυτό, όμως, που θα μου έλειπε πιο πολύ αν εξαφανιζόταν είναι το Facebook. Είναι κάτι πολύ οικείο για μένα. Οριακά οικογενειακό. Είναι ο μόνος χώρος στον οποίο μπορώ να αλληλεπιδρώ με boomers, πράγμα που απολαμβάνω τρομερά. Είναι το πιο σκληρό και συνάμα το πιο γλυκό από όλα τα δημογραφικά γκρουπ. Ένας boomer θα είναι αμετανόητα ειλικρινής με κάτι. Μπορεί να μου γράψει κάποια κυρία «Σμαράγδα πάχυνες, αγάπη μου», αλλά θα πει «αγάπη μου».
Επίσης, είμαι σε όλα τα groups: «Και οι χωρισμένοι έχουν ψυχή», «Συντροφικότητα», «Ερπετά και Αμφίβια Ελλάδας & Κύπρου», όπου ανεβάζει ένας μια αράχνη και ζητάει αναγνώριση και μπαίνουν όλοι από κάτω και ξεκινούν έναν διάλογο. Μπορεί κάποιος να τους θεωρήσει βαρεμένους αλλά δεν θα το βρεις πουθενά αλλού αυτό και είναι υπέροχο.
– Ποια είναι τα επόμενα βήματα;
Θα ήθελα να εστιάσουμε λίγο σε αυτά που ήδη έχουμε. Έχουμε ένα βιβλιοπωλείο, ας το ξεσκίσουμε στην προώθηση. Έχουμε ένα περιοδικό, ας το σπρώξουμε όσο γίνεται. Ας μην πάμε στο αμέσως επόμενο πράγμα. Μετά από μια περίοδο μανιακού χτισίματος είμαστε σε μια φάση που θέλουμε να χτίσουμε πιο ισχυρά θεμέλια, να φέρουμε στα ίσα το επιχειρηματικό κομμάτι, να είμαστε πιο ψύχραιμοι στις διαδικασίες μας.
Για το τι επιφυλάσσει το μέλλον, το μόνο σίγουρο είναι ότι θέλουμε να έχουμε περισσότερη φυσική παρουσία. Είναι διαφορετικό το δέσιμο που έχεις με τους ανθρώπους από κοντά. Θέλω περισσότερα pop-ups με βιβλία, περισσότερα events, περισσότερη παρουσία σε φεστιβάλ. Και αυτό έχει ήδη αρχίσει και γίνεται και είναι πανέμορφο.
Μέσα στο 2026 κάναμε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα, από όπου πέρασαν πάνω από 10.000 παιδιά. Θέλουμε να συνεχίζουμε να το κάνουμε αυτό. Πολλοί μας λένε «σας αγαπάω γιατί μαθαίνω πράγματα», αλλά πίστεψέ με, ακόμα περισσότεροι λενε «σας αγαπάω γιατί μου δίνετε μια ανάσα, ότι δεν είναι όλα φρικτά», το οποίο είναι ίσως και το πιο σημαντικό να ακούς.
