Η Iwona Biernat δεν ανήκει στο κλασικό προφίλ ενός “Brussels policy figure”. Προέρχεται από μια απομακρυσμένη ορεινή περιοχή μεταξύ Πολωνίας και Σλοβακίας αλλά μετακόμισε στο Λονδίνο για νομικά. Σήμερα κινείται ανάμεσα στο venture capital και την ευρωπαϊκή πολιτική ατζέντα της τεχνολογίας, ως COO του Project Europe, ενός fund που επενδύει σε startups σε ολόκληρη την ήπειρο. Το τελευταίο διάστημα είναι μια από τους 10 της ομάδας του EU Inc., μιας από τις πιο φιλόδοξες προσπάθειες για την ευρωπαϊκή startup σκηνή.
Η ίδια περιγράφει την εμπειρία της επένδυσης σε ευρωπαϊκά startups ως μια συνεχόμενη διαπραγμάτευση με 27 διαφορετικά νομικά συστήματα. «Έχω επενδύσει σε πάνω από δέκα χώρες και κάθε φορά είναι σαν να ξεκινάς από το μηδέν».
Η ιστορία του project, όπως τη θυμάται, ξεκίνησε από ένα θυμωμένο LinkedIn post του Andreas Klinger, γνωστό από το οικοσύστημα του Product Hunt, που έγινε viral καθώς άγγιξε ένα κοινό σημείο έντασης: την απουσία ενιαίου εταιρικού πλαισίου στην Ευρώπη.
«Δεν ήταν κάποιο μεγάλο white paper», λέει η Biernat. «Ήταν περισσότερο μια έκρηξη. Αλλά αυτό ακριβώς χρειαζόταν για να ξεκινήσει η συζήτηση».
Το post έγινε viral. Μέσα σε μία εβδομάδα, χιλιάδες άνθρωποι υπέγραψαν την αίτηση. «Μπήκα σε αυτή τη διαδικασία επειδή είχα εμπειρία στο χώρο πραγματοποιώντας εκατοντάδες συναλλαγές venture capital και είχα διαμορφώσει παγκόσμιες επενδυτικές στρατηγικές από την Ασία και την Ευρώπη μέχρι την Αμερική. Και πάντα το ίδιο ζήτημα επανερχόταν: η Ευρώπη είναι το πιο δύσκολο μέρος για να επενδύσεις. Πριν το Brexit, πολλές εταιρείες επέλεγαν να ιδρύσουν εταιρεία στο Ηνωμένο Βασίλειο ή απλώς κατέληγαν στο Delaware των ΗΠΑ.»
Το Delaware επανέρχεται συνεχώς στη συζήτηση. Στις ΗΠΑ, λειτουργεί ως ένα de facto “default” για startups: γρήγορη ίδρυση, προβλέψιμο δίκαιο, εξειδικευμένα δικαστήρια εταιρικών υποθέσεων. Ένα οικοσύστημα όπου οι κανόνες είναι γνωστοί εκ των προτέρων.
Η ίδια περιγράφει την εμπειρία της επένδυσης σε ευρωπαϊκά startups ως μια συνεχόμενη διαπραγμάτευση με 27 διαφορετικά νομικά συστήματα. «Έχω επενδύσει σε πάνω από δέκα χώρες και κάθε φορά είναι σαν να ξεκινάς από το μηδέν», σημειώνει. Όπως μας εξήγησε, για παράδειγμα, στη Γερμανία, για να ιδρύσεις μια εταιρεία χρειάζονται συμβολαιογράφοι και 3 έως 6 εβδομάδες, ενώ πρέπει να πας και αυτοπροσώπως για ραντεβού. Αντίθετα, σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο ή οι ΗΠΑ, μπορείς να το κάνεις ψηφιακά, γρήγορα και οικονομικά, από περίπου £20 στο Ηνωμένο Βασίλειο μέχρι περίπου $500 στις ΗΠΑ.»
Μια «Schengen στιγμή» για τις startups
«Η ιδέα ξεκίνησε ως ευρωπαικό petition (= υπόμνημα), έλαβε χιλιάδες υπογραφές και στήριξη από venture capitalists και μεγάλες εταιρείες σε όλη την Ευρώπη». Από τους CEO των MistralAI, Y Combinator, Klarna και Eleven Labs, μεταξύ άλλων, και άλλους 26,000 υποστηρικτές. Η δυναμική που έλαβε το κίνημα ήταν εντυπωσιακή. Η Ursula von den Layen αναφέρθηκε στην ιδέα στο Davos ενώ η ομάδα προσκαλέστηκε στην Κομισιόν.
Από εκείνο το σημείο, το EU Inc. άρχισε να παίρνει μορφή: μια “28η δικαιοδοσία”, ένα ενιαίο νομικό πλαίσιο που θα επέτρεπε σε μια startup να ιδρύεται μία φορά και να λειτουργεί σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς να επαναλαμβάνει τη διαδικασία σε κάθε χώρα. Ή όπως αναφέρει η Biernat, μια ευρωπαϊκή “Schengen στιγμή” για τις startups. Όπως η Συνθήκη Σένγκεν αφαίρεσε τα σύνορα για τους ανθρώπους, έτσι και ένα αντίστοιχο πλαίσιο θα αφαιρούσε τα νομικά σύνορα για τις εταιρείες.
Στην αρχική του εκδοχή, το όραμα ήταν καθαρό: ένα ενιαίο εταιρικό δίκαιο από την ίδρυση μέχρι την έξοδο (exit), με κοινή ερμηνεία και, ιδανικά, έναν κεντρικό δικαστικό μηχανισμό. «Αυτό θα ήταν το ιδανικό», παραδέχεται.
Η πραγματικότητα όμως των Βρυξελλών κινήθηκε διαφορετικά. Η πρόταση της Κομισιόν, όπως εξηγεί η Biernat, δεν δημιούργησε ένα ενιαίο στρώμα πάνω από τα εθνικά συστήματα, αλλά ένα υβρίδιο. «Καταλήγεις να έχεις 27 παραλλαγές του ίδιου πράγματος. Και χωρίς κοινό δικαστήριο, η ερμηνεία θα διαφέρει από χώρα σε χώρα». Παρόλα αυτά, μέσα στις λεπτομέρειες της νομοθεσίας, η ομάδα εντόπισε κάτι που θεωρεί κρίσιμο: την κατοχύρωση της αρχής της μη διάκρισης. Ένα σημείο που, αν εφαρμοστεί σωστά, θα μπορούσε να επιτρέψει σε μια εταιρεία να διατηρεί το νομικό της καθεστώς χωρίς να πιέζεται να “μεταναστεύει” κάθε φορά που δραστηριοποιείται σε άλλο κράτος.
«Αυτό θα μπορούσε να είναι το Delaware moment της Ευρώπης», λέει η Biernat. «Δεν αντιγράφουμε τις ΗΠΑ, αλλά επιτέλους αποκτούμε προβλεψιμότητα».
Η Βiernat ταξιδεύει συχνά στις Βρυξέλλες όπου η διαδικασία έχει μπει σε φάση έντονης διαπραγμάτευσης: τροπολογίες, επιτροπές, πιέσεις από κράτη-μέλη, συνδικάτα και νομικά επαγγέλματα. Οι ανησυχίες είναι υπαρκτές, από τα εργασιακά δικαιώματα μέχρι το αν θα δημιουργηθεί νέο γραφειοκρατικό επίπεδο αντί για απλοποίηση. Η διαδικασία κινείται ιστορικά γρήγορα, όπως μας λέει. Μέχρι τέλος του 2026, πιστεύει ότι θα έχει ολοκληρωθεί.
«Δεν έχουμε 20 χρόνια, έχουμε 5 με 10»
Η συζήτηση, όμως, αγγίζει ένα βαθύτερο και πολύ επίκαιρο κομμάτι της ευρωπαικής πραγματικότητας. Για την ίδια, το διακύβευμα είναι η ευρωπαϊκή αυτονομία σε μια εποχή που η τεχνολογία, και ειδικά η τεχνητή νοημοσύνη, εξελίσσεται με ρυθμούς που δεν αφήνουν περιθώρια καθυστέρησης.
«Νομίζαμε ότι έχουμε 10 με 20 χρόνια για να προσαρμοστούμε», λέει. «Τώρα μιλάμε για 5 έως 10. Αν δεν χτίζουμε εδώ, απλώς θα εξαρτόμαστε από άλλους». Αναφέρεται και στην πρόσφατη συνέντευξη του Klinger με την Judith Dada, μια από τις επιδραστικότερες φωνές γύρω από το ΑΙ. Μίλησε για την Ευρώπη του 2031 και πως θα εξελιχθούν τα πράγματα εάν η Ευρώπη δε δράσει γύρω από το ΑΙ άμεσα. «Δεν έχουμε την πολυτέλεια να είμαστε αργοί. Το ερώτημα δεν είναι αν θα αλλάξουμε, είναι αν θα προλάβουμε».
Ελλάδα: «Υπάρχει κάτι πολύ ζωντανό που χτίζεται»
Όταν η συζήτηση για το EU Inc. έφτασε στην Ελλάδα, η Biernat ήταν ενθουσιασμένη από την ενέργεια του ελληνικού startup οικοσυστήματος. Πρόσφατα η ομάδα επισκέφτηκε και μίλησε στα Παναθήναια, ενώ συναντήθηκε και με τον Έλληνα πρωθυπουργό στο πλαίσιο μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής περιοδείας του κινήματος.
Είναι πολύ σημαντικό να δημιουργηθεί μια ευρωπαϊκή νοοτροπία που να σέβεται τις αξίες μας, αλλά ταυτόχρονα να επιτρέπει τη δημιουργία εταιρειών, επιχειρήσεων, και να αποδέχεται περισσότερο το ρίσκο και την αποτυχία.
Εκεί, για πρώτη φορά όπως λέει, ήρθε τόσο κοντά με ανθρώπους της ίδιας της ομάδας του EU Inc, έναν πυρήνα περίπου δέκα ατόμων που για πάνω από έναν χρόνο δούλευαν σχεδόν αποκλειστικά εξ αποστάσεως. «Eίδα πρώτη φορά ανθρώπους της ομάδας που μέχρι τότε μιλούσαμε μόνο μέσω Whatsapp», σημειώνει. «Και αυτό από μόνο του έλεγε πολλά για το πόσο οργανικά έχει χτιστεί όλο αυτό αν σκεφτείς ότι όλο γίνεται εθελοντικά, επενδύοντας τον χρόνο μας».
Αυτό που της άρεσε πολύ στην Ελλάδα είναι ότι οι άνθρωποι έχουν τεράστιο πάθος, ειδικά όσοι έφυγαν, κατάφεραν να χτίσουν επιτυχημένες εταιρείες στο εξωτερικό και ξαναγύρισαν για να μοιραστούν τη γνώση. Αναφέρεται και στον Lars Rasmussen (Google Maps) που τα τελευταία χρόνια βρίσκεται και επενδύει στην Ελλάδα. «Χρειαζόμαστε περισσότερους τέτοιους ανθρώπους. Το βλέπω αυτό και στην Πολωνία. Αν καταφέρουμε να φέρουμε πίσω αυτούς τους επιχειρηματίες, ακόμη κι αν χτίζουν εκτός ΕΕ, ώστε να επιστρέφει αξία, να ενισχύουν το οικοσύστημα και να δείχνουν τι είναι δυνατό, τότε αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό.»
Φεύγοντας από την Ελλάδα, ένιωσε πραγματική ενέργεια και ενθουσιασμό. «Ειλικρινά, δεν είχα ποτέ σκεφτεί την Ελλάδα ως “τον προορισμό”, αλλά έφυγα από εκεί με την αίσθηση ότι υπάρχει κάτι πολύ ζωντανό που χτίζεται.»
Αναφέρει επίσης ότι θα πρέπει να ενθαρρύνουμε λίγο περισσότερο το ρίσκο. «Πιστεύω βαθιά ότι ο καπιταλισμός, όταν λειτουργεί σωστά, είναι κάτι καλό. Xρειαζόμαστε μια ισορροπία ανάμεσα σε κοινωνικές και καπιταλιστικές αρχές, αλλά αυτή τη στιγμή δεν ενθαρρύνουμε αρκετά το ρίσκο ούτε δημιουργούμε το περιβάλλον όπου οι άνθρωποι θέλουν να το αναλάβουν. Είναι πολύ σημαντικό να δημιουργηθεί μια ευρωπαϊκή νοοτροπία που να σέβεται τις αξίες μας, αλλά ταυτόχρονα να επιτρέπει τη δημιουργία εταιρειών, επιχειρήσεων, και να αποδέχεται περισσότερο το ρίσκο και την αποτυχία. Δεν λέω να αντιγράψουμε τις ΗΠΑ, αυτό δεν είναι το ζητούμενο. Μπορούμε να έχουμε τη δική μας ταυτότητα. Αλλά χρειαζόμαστε ένα καλύτερο περιβάλλον για επιχειρηματίες και επενδυτές.»
