Η ανατομία του ελληνικού καλοκαιριού

Είναι πρωί. Ιούλιος, ζέστη. Φασαρία, ταξί, βαλίτσες, τουρίστες που ψάχνονται. Κοιτάς το ρολόι, έχεις ώρα να πάρεις έναν καφέ. Κοιτάς, Πύλη 3 λέει το εισιτήριο. Έχεις μπόλικο περπάτημα. Ο Πειραιάς σφύζει από ζωή, εσύ μισοαγχωμένος να μη χάσεις το πλοίο, αλλά να μην πας και πολύ νωρίς και βάλεις τσάμπα ώρα στο ταξίδι. Μπαίνεις, χαμός. Στο φουλ ο κλιματισμός μέσα, βρίσκεις λίγο σκιά έξω και κάθεσαι, σε λίγο φτάνει και η παρέα. Το πλοίο κάνει αυτό το ενοχλητικό μισοκούνημα του λιμανιού και εσύ περιμένεις. Και έρχεται η στιγμή, το πλοίο φεύγει. Σε 15 λεπτά έχει βγει απ’το λιμάνι, σε βαράει ο αέρας, βλέπεις τα κύματα που κάνει το καράβι όπως σκίζει τη θάλασσα. Μύρισε διακοπές, χαμογελάς και χαλαρώνεις. 

21,6 εκατομμύρια φορές ένιωσε κάποιος αυτό το συναίσθημα στην Ελλάδα τη σεζόν του 2025 (Μάρτιος-Νοέμβριος). Τόσες ήταν οι συνολικές επιβιβάσεις στην ελληνική ακτοπλοΐα. Ο Πειραιάς στο κέντρο του χάρτη των δρομολογίων (Σχήμα 1) κινεί τα νήματα, αλλά το καλοκαίρι ζωντανεύουν και πολλά άλλα λιμάνια: Ηγουμενίτσα, Ηράκλειο, Κυλλήνη, αλλά και στις Κυκλάδες το island-hopping (μετακινήσεις από νησί σε νησί). 

Η σεζόν ξυπνά με τα Σαββατοκύριακα της άνοιξης, κάνει ένα μικρό μπαμ το Πάσχα, και τον Αύγουστο τα δίνει όλα.  Η πορεία στο χρόνο φαίνεται στο Σχήμα 2 με το Αττική↔νησιά στο 45% του συνόλου, λοιπή νησιωτική στο 39%, πορθμεία 11% και λοιπά 5%.

Παρόλο που η σεζόν έχει μία σταθερή αύξηση από τον Ιούνιο ως τον Αύγουστο και μετά πτώση, υπάρχουν τρία σημεία ενδιαφέροντος. Το πρώτο είναι τα σαββατοκύριακα στην Αττική, η οποία κάθε Παρασκευή και Σάββατο αδειάζει προς το Αιγαίο, και ξαναγεμίζει Κυριακή και Δευτέρα. Σημαντικό ρόλο σε αυτό παίζουν και τα νησιά-προάστια: Αίγινα, Αγκίστρι, Ύδρα τα οποία έχουν μια μίνι-σεζόν κάθε σαββατοκύριακο (Σχήματα 3 και 4).

Χαμός γίνεται και Πάσχα και Δεκαπενταύγουστο (Σχήμα 5). Αν και αναμενόμενα και τα δύο, έχουν ενδιαφέρον. Πρώτον για το Πάσχα φεύγουν πάνω από 100 χιλιάδες με τα πλοία. Δεύτερον, άλλες ~80 χιλιάδες φεύγουν και έρχονται μέσα στην εβδομάδα του Δεκαπενταύγουστου, πέρα από όσους κάνουν ήδη τις διακοπές τους εκείνη την περίοδο. 

Μέσα στη σεζόν το island-hopping δεν είναι απλά το παλιό «πάμε σε ένα-δυο νησάκια». Ο τουρισμός των Κυκλάδων βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ξένους τουρίστες οι οποίοι φτάνουν στην Ελλάδα αεροπορικώς και βλέπουν αρκετά νησιά των Κυκλάδων. Αυτές οι ενδοκυκλαδικές μετακινήσεις είναι κυρίως χαρακτηριστικό του Ιουλίου και του Αυγούστου, με τη σύνδεση Μύκονος-Πάρος-Σαντορίνη να παίρνει φωτιά (Σχήμα 6). 

Μάλιστα, κεντρικό ρόλο παίζει και το αεροδρόμιο της Σαντορίνης, με κόσμο να έρχεται από τον Πειραιά (πιθανόν μετά από 1-2 μέρες στην Αθήνα), να βλέπει μερικά νησιά και μετά να πετάει ξανά από Σαντορίνη. Χαρακτηριστικά, ενώ η Μύκονος «μαζεύει» κόσμο από τον Πειραιά, ο κόσμος αυτός δεν γυρνάει αεροπορικώς, αλλά συνεχίζει το ταξίδι του, συχνά προς τη Σαντορίνη. Εκεί οι μετρημένες είσοδοι είναι πολύ περισσότερες από τις εξόδους (κατά 40 χιλιάδες περίπου), καθώς η επιστροφή γίνεται αεροπορικώς (Σχήμα 7). 

Ποια νησιά, όμως, δέχονται την μεγαλύτερη τουριστική πίεση; To Σχήμα 8 δείχνει το peak της σεζόν. Ο χάρτης δεν ξαφνιάζει: μετρώντας τον τουρισμό που έρχεται με το πλοίο ανά μόνιμο κάτοικο, φωτίζονται κόκκινες οι Κυκλάδες, αλλά και Θάσος, Κύθηρα, και μικρά νησιά όπως Γαύδος, Ψέριμος, κτλ. Μεγάλα νησιά όπως η Κρήτη και η Ρόδος κοκκινίζουν λιγότερο λόγω του μεγάλου μόνιμου πληθυσμού, όπως και λόγω του ότι μεγάλο κομμάτι των τουριστών πετάνε εκεί (όπως και στη Μυτιλήνη) και δεν φτάνουν με πλοία. 

Πόσο μεγάλη είναι όμως η σεζόν; Το Σχήμα 9 δείχνει τους μήνες όπου ο θαλάσσιος τουρισμός παραμένει πάνω από το 50% των ντόπιων. Σαντορίνη, Μύκονος και Πάρος μένουν ψηλά και μετά την 1η Οκτώβρη. Η Θάσος από την άλλη, παρόλο που στην κορυφή της σεζόν γεμίζει περισσότερο από την Πάρο αναλογικά, έχει μικρή σεζόν. Αντίστοιχα η Νάξος και η Άνδρος, με εξαίρεση τη «μίνι-σεζόν» του Πάσχα. 

Τέλος, σημαντικό κομμάτι της επιβάρυνσης είναι και τα αυτοκίνητα. Κατά μέσο όρο, γύρω στο 21% των επιβιβάσεων γίνονται με αυτοκίνητο, με το ποσοστό λίγο ψηλότερο εκτός σεζόν. Οι διαφορές όμως σε κάθε νησί είναι πολύ μεγάλες (Σχήμα 10).  Στις Κυκλάδες, π.χ., οι περισσότεροι πάνε χωρίς αυτοκίνητα, ενώ στην Κεφαλονιά και τη Θάσο οι περισσότεροι πάνε με αμάξι. 

Η φετινή σεζόν φτάνει τώρα στο απόγειό της. Όπως αναλύσαμε, όμως, η εμπειρία είναι πολύ διαφορετική σε κάθε μέρος. Κάποια νησιά πιάνουν κόκκινο, άλλα γεμίζουν αμάξια. Σε κάποια η σεζόν θα τελειώσει λίγο μετά την κορύφωση, ενώ σε άλλα θα κρατήσει για μήνες ακόμα.