Στις 9 Δεκεμβρίου του 2025, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, ανέτρεψε τη χρήση της γραμματοσειράς Calibri στις επίσημες επικοινωνίες του υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ. Αντ ’αυτής προέκρινε την πρώην προεπιλεγμένη Times New Roman, ορίζοντας το νέο μέγεθος σε 14 αντί για 15.
Ίσως ο Ρούμπιο νοσταλγούσε την Times New Roman. Ίσως και να ήθελε να «εκδικηθεί» τον προκάτοχό του, Άντονι Μπλίνκεν, που την ανέτρεψε υπέρ της Calibri το 2023, για να κάνει τις επικοινωνίες πιο προσβάσιμες σε άτομα με αναπηρία όρασης και με γνώμονα τα προγράμματα DEI (Diversity, Equality, Inclusion – Διαφορετικότητα, Ισότητα, Συμπερίληψη). Άλλωστε, η κυβέρνηση Τραμπ, από την αρχή της δεύτερης θητείας της, μάχεται σθεναρά έναντι των πρωτοβουλιών DEI, με αποτέλεσμα τον Ιανουάριο του 2026 να απειλείται και η χρηματοδότηση σε σχολεία και πανεπιστήμια που τολμούν να κάνουν λόγο για την ισότητα και τη συμπεριληπτικότητα.
Ακριβώς επειδή η γραμματοσειρές έχουν πολιτικούς συσχετισμούς, η επιλογή τους στις πολιτικές καμπάνιες είναι στρατηγική.
Ωστόσο, γυρνώντας στο σήμερα, αντιλαμβανόμαστε ότι η απόφαση του Ρούμπιο δεν έγινε με κριτήριο την ευκολία χρήσης ή την αγάπη του για την ιστορία της τυπογραφίας. Σε επίσημο memo του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών, ο Ρούμπιο δήλωσε ρητά ότι η μετάβαση στην Times New Roman έγινε για να «αποκατασταθεί η ευπρέπεια και ο επαγγελματισμός στα γραπτά κείμενα του υπουργείου Εξωτερικών, και για να καταργηθεί ακόμα ένα σπάταλο πρόγραμμα DEI», αποδίδοντας στη γραμματοσειρά μια ξεκάθαρη πολιτική έκφανση.
Άραγε υπήρχε πάντα αυτή η πολιτική διάσταση στην τυπογραφία, ή βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια νέα σημειωτική πραγματικότητα;
Η ανατομία μιας γραμματοσειράς
Για να αποδομήσουμε όμως τον «αγώνα των γραμματοσειρών», πρέπει να ξεκαθαριστεί ότι η γραμματοσειρά (font) και η, ας την πούμε, τυπογραφική κατηγορία (typeface) είναι ελαφρώς διαφορετικοί όροι. Το typeface αναφέρεται σε μια γενικότερη κατηγορία που εμπεριέχει διαφορετικές γραμματοσειρές, που με τη σειρά τους ακολουθούν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.
Η στρογγυλή και καθαρή Calibri δημιουργήθηκε το 2007 απο τον Δανό τυπογράφο Λούκας ντε Γκρουτ και ανήκει στο sans serif typeface – κατηγορία που δεν χαρακτηρίζεται από μικρές διακοσμητικές λεπτομέρειες στις άκρες των χαρακτήρων και των αριθμών, μαζί με τη Helvetica, την Arial και την Open Sans. Γι’ αυτό ακριβώς είναι και πιο εύκολη να διαβαστεί και να επεξεργαστεί σε οθόνη υπολογιστή.
Η Times New Roman, μαζί με την Cambria και την Garamond, πρωτοστατεί στο serif typeface, μια πιο στακάτη και βαριά κατηγορία, που οριακά θυμίζει μεσαιωνικά χειρόγραφα μοναχών. Αναπόφευκτα, το 2007, η Times New Roman έμελλε να παραδώσει τα σκήπτρα της default γραμματοσειράς του Microsoft Office στο νέο «κουλ παιδί της γειτονιάς», την Calibri.
Tι ψηφίζει η γραμματοσειρά σου;
Οι γραμματοσειρές, ωστόσο, δεν είναι μόνο στιλ, ομορφιά ή αισθητική. Νέα ανάλυση της Σάνον Ζένερ, επίκουρης καθηγήτριας στο πρόγραμμα οπτικής επικοινωνίας (Communication Design) στο Πανεπιστήμιο Έλον της Βόρειας Καρολίνας των ΗΠΑ, έδειξε ότι, για τους Αμερικανούς, η τυπογραφία έχει και πολιτική χροιά και διαμορφώνει τις αντιλήψεις των πολιτών πριν καν διαβάσουν το περιεχόμενο ενός κειμένου.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το δίπολο Ρεπουμπλικάνος-Δημοκρατικός είναι τόσο ιδεολογικό όσο και συμπεριφορικό. Οι Ρεπουμπλικανοί έχουν συνήθως μια πιο δομημένη και αδιάλλακτη στάση, προάγοντας τις αξίες, την τάξη και την παράδοση. Οι Δημοκρατικοί ανταποκρίνονται καλύτερα στην αλλαγή, δίνοντας ευκαιρία στην πρόοδο και την επαναστατική σκέψη. Βάσει αυτής της παραδοχής, οι πολίτες αντιλαμβάνονται τις τυπογραφικές κατηγορίες και τις γραμματοσειρές με ιδεολογικό τρόπο, με τις sans serif να θεωρούνται πιο ελευθεριακές και πιο προσιτές από τις serif.
Ακριβώς επειδή οι γραμματοσειρές έχουν πολιτικούς συσχετισμούς, η επιλογή τους στις πολιτικές καμπάνιες είναι στρατηγική. Ας πάρουμε για παράδειγμα τον Μπαράκ Ομπάμα – ίσως τον πρώτο υποψήφιο πρόεδρο που προβλήθηκε σε τόσο μεγάλο βαθμό, ως «brand προς κατανάλωση». Από την πρώτη του κιόλας προεδρική εκστρατεία, το 2008, ο πρώην Αμερικανός πρόεδρος κατέστη άρρηκτα συνδεδεμένος με τη γεωμετρική sans serif γραμματοσειρά Gotham.
Η Gotham έχει εμπνευστεί από το οικοσύστημα της Νέας Υόρκης, συγκεκριμένα τις πινακίδες στον κεντρικό σταθμό υπεραστικών λεωφορείων στο Μανχάταν, εκπέμποντας μια απλότητα, μια αστικότητα και το πνεύμα των γειτονιών των χειρονακτών. Η χρήση της στην καμπάνια του Ομπάμα ήταν συνειδητή – στόχευε στο να επικοινωνήσει το όραμα μια πολυπολιτισμικής Αμερικής, που σέβεται τον απλό άνθρωπο και την εργατική τάξη, μέσα στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο.
Έτσι, η Gotham εισήγαγε τον Ομπάμα στο αμερικανικό κοινό, ως ένα οικείο πρόσωπο που μπορούσε να εμπιστευτεί, παρόλο που δεν ήταν τόσο γνωστός στην αμερικανική πολιτική σκηνή όσο ο βασικός του αντίπαλός, Τζον Μακέιν.
Όταν οι γραμματοσειρές κατεβαίνουν στις εκλογές
Στα χρόνια που ακολούθησαν, πολλοί υποψήφιοι ακολούθησαν το παράδειγμα του Ομπάμα, ωστόσο οι προεδρικές εκλογές του 2016 έδωσαν μια άλλη διάσταση στην πολιτική τυπογραφία της γραμματοσειράς, όπως αυτή αποτυπώνεται στην οπτική ταυτότητα του Ντόναλντ Τραμπ και της Χίλαρι Κλίντον. Εδώ συναντάμε το φαινόμενο της «τυπογραφίας του πολίτη», όπου τα εικαστικά και τα λογότυπα μιας καμπάνιας φαίνεται να είναι εσκεμμένα εύκολα επεξεργάσιμα για να δοθεί χώρος στους πολίτες να συμμετάσχουν στον πολιτικό διάλογο.
Πολύ χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η γραμματοσειρά Tiny Hands από το Buzzfeed, που αναπτύχθηκε από τον γραφικό χαρακτήρα του Τραμπ και που ταυτόχρονα ειρωνευόταν την εμμονή του με το μέγεθος των χεριών του και κατ’ επέκταση τη «μάτσο» πολιτική του. Αφετέρου, το Hillary Bold, που σχεδιάστηκε από τον Ρικ Γούλφ και κατέστη δημοφιλές από τη Washington Post, απέρρεε από το διάσημο «H» λογότυπο της καμπάνιας της Χίλαρι.
Από τη μία, το Tiny Hands font χρησιμοποιούνταν για να χλευάσει και να «βάλει λόγια» στον Τραμπ. Από την άλλη, ή αναπαραγωγή του Hillary Bold αποτέλεσε δείγμα αλληλεγγύης και ταύτισης με την υποψήφια πρόεδρο. Kαι στις δύο περιπτώσεις, η εμπορική ταυτότητα των πολιτικών προσώπων άρχισε να «εκδημοκρατίζεται» και οι πολίτες κλήθηκαν να συνδιαμορφώσουν τα πολιτικά αφηγήματα.
Σε αυτή τη συμβίωση πολίτη-πολιτικού αφηγήματος, επίσης παρατηρούμε ότι τα τυπογραφικά μοτίβα χρησιμοποιούνται και κατά περίπτωση, ώστε να έχουν απήχηση σε ένα συγκεκριμένο κοινό. Σύμφωνα με μια έρευνα του Conversation, η καμπάνια του Κρις Χερστ, υποψηφίου στις εκλογές του 2017, για τη Βουλή των Αντιπροσώπων της πολιτείας της Βιρτζίνια, διέφερε από περιοχή σε περιοχή. Ενώ μια πινακίδα στον αυτοκινητοδρομο που διασχίζει την επαρχιακή νοτιοδυτική Βιρτζίνια φαίνεται να ήταν γραμμένη στη serif, Times New Roman ή Garamond, αντίστοιχο πανό στην πιο αστική και ελευθεριακή πόλη Μπλάκσμπουργκ ήταν γραμμένο στη sans serif, Helvetica.
Η κατανάλωση και αναπαραγωγή των τυπογραφικών μοτίβων στην πολιτική επικοινωνία, όχι μόνο φαίνεται να επηρεάζει το πώς ερμηνεύουν οι πολίτες το πολιτικό μήνυμα, αλλά έχει και τη δύναμη να πυροδοτήσει τον διάλογο ή να δημιουργήσει πόλωση ανάμεσα σε διαφορετικά κοινά, ακριβώς με τον τρόπο που πολώνει το ίδιο το πολιτικό πρόσωπο ή το κόμμα που εκπροσωπεί.
Μαμντάνι, οπτική ταυτότητα και memes
Μιλώντας για πολιτική επικοινωνία σήμερα, ο νεοεκλεγείς δήμαρχος της Νέας Υόρκης, Ζοχράν Μαμντάνι, λαμβάνει περίοπτη θέση. Δεν είναι μόνο ο νεότερος αλλά είναι και ο πρώτος μουσουλμάνος δήμαρχος που εξελέγη ποτέ στην ιστορία της πόλης.
Και παρότι η νίκη του οφείλεται εν μέρει και στη δημοφιλή πολιτική του ατζέντα για μειωμένα ενοίκια, επιδοτούμενα ΜΜΜ και προσιτά τρόφιμα για οικογένειες χαμηλού εισοδήματος, πιθανότατα θα είχε μείνει στην αφάνεια χωρίς τη σαγηνευτική επικοινωνιακή του στρατηγική και τα ζωηρά, πολύχρωμα εικαστικά που την κοσμούν.
Επιμελημένη από τη δημιουργική κολεκτίβα Forge Design, με έδρα της τη Φιλαδέλφεια, και τον γραφίστα Ανίς Μπουπάθι, η μοναδική γραμματοσειρα του Μαμντάνι οριακά μας παραπέμπει σε ταμπέλα μαγαζιού. Mε μπλε και κίτρινους τόνους, μας ταξιδεύει στους δρόμους της Νέας Υόρκης, στις καντίνες με το βρώμικο, στα κίτρινα ταξί, αλλά μας παραπέμπει και στην ινδική καταγωγή του Μαμντάνι, σκιαγραφώντας μια πόλη πολυπολιτισμική, ανθρωποκεντρική, που δεν κοιμάται. Το brand του Μαμντάνι ξεφεύγει από τα κλασικά, χιλιοφορεμένα μοτίβα του κόκκινου και των αστεριών, όπως είδαμε στην καμπάνια του βασικού του πολιτικού αντιπάλου, Άντριου Κουόμο.
Η τυπογραφία του Μαμντάνι εντάσσεται σε μια ευρύτερα επιτυχημένη οπτική ταυτότητα, με πρωταγωνιστή επίσης τα vertical video σε πλατφόρμες σαν το TikTok, όπου σε συνδυασμό με τις συχνές δημοσιεύσεις και την παιχνιδιάρικη γλώσσα έχουν δημιουργήσει ενα fandom, υπέρ του Μαμντάνι και κατά του Τραμπ.
Συνεπώς, η πρόσφατη πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στην Calibri μπορεί να ερμηνευτεί ως παράδειγμα ήπιας ισχύος. Το γεγονός ότι θεωρούν την Calibri υπερβολικά «woke», ή τελος πάντων πιο φιλελεύθερη, ενώ ακόμα και ο Λούκας ντε Γκρούτ δήλωσε ότι απλά αποσκοπούσε σε κάτι πιο φιλικό και ανθρώπινο δημιουργώντας τη γραμματοσειρά, σημαίνει ότι μιλάμε πια για έναν «πόλεμο αξιών». Σε αυτό το σημείο ταιριάζει, ίσως, να πούμε «δείξε μου τη γραμματοσειρά σου, να σου πω ποιος είσαι».
