Τα τελευταία χρόνια, τα δάση, τα αμπέλια, οι ελαιώνες και οι οπωρώνες σε όλο τον κόσμο απειλούνται. Όχι μόνο από την κλιματική αλλαγή, αλλά και από έναν αδίστακτο, μικροσκοπικό εχθρό που συνδέεται με αυτή: τα παράσιτα και τους παθογόνους οργανισμούς. Σύμφωνα με την Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO), κάθε χρόνο περίπου το 40% των καλλιεργειών χάνεται εξαιτίας αυτών των παρασίτων και ασθενειών.
Αυτό επηρεάζει αρνητικά όχι μόνο την εύρυθμη και βιώσιμη παραγωγή τροφίμων, αλλά και τη βιοποικιλότητα. Μέχρι σήμερα, η Ευρώπη εφάρμοζε αποσπασματικές πρακτικές, χωρίς να διαθέτει ένα ενιαίο συντονιστικό πλαίσιο.
Τον Μάιο του 2026, οι ομάδες των FORSAID και STELLA πραγματοποίησαν κοινή έρευνα πεδίου στην Εύβοια, χρησιμοποιώντας drones για τον εντοπισμό του μύκητα Ceratocystis platani, ο οποίος προκαλεί τη θανατηφόρα ασθένεια του μεταχρωματικού έλκους των πλατάνων.
Για τη συνολική αντιμετώπιση του προβλήματος σε όλο το εύρος της παραγωγικής αλυσίδας, το Horizon Europe – το βασικό χρηματοδοτικό πρόγραμμα της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία – διέθεσε €778 εκατομμύρια στη βιοοικονομία και τη γεωργία για την περίοδο 2026-2027.
Σήμερα, τρία από τα έργα που επωφελήθηκαν από τη χρηματοδότηση αυτή – το FORSAID, το CERBERUS και το STELLA – ένωσαν τις δυνάμεις τους για να δημιουργήσουν έναν μηχανισμό έγκαιρης προειδοποίησης για την υγεία των φυτών και των καλλιεργειών σε όλη την ευρωπαϊκή επικράτεια.
Ποιες είναι οι τρεις αυτές πρωτοβουλίες; Και τι περιλαμβάνει το ενιαίο δίκτυο πρόληψης που υπόσχονται;
Η αποστολή των εμπλεκόμενων πρωτοβουλιών συνοψίζεται σε ένα κοινό πλαίσιο δράσης. Το FORSAID επικεντρώνεται στα δάση της Ευρώπης, με σκοπό την ανάπτυξη ενός ενιαίου μηχανισμού για τον εντοπισμό, την παρακολούθηση και την αντιμετώπιση των 10 βασικών «εισβολέων»: από τον σκολύτη και το «σκαθάρι της μουριάς» μέχρι την «κάμπια των πεύκων».
Το FORSAID σκοπεύει να το πετύχει αυτό μέσω της συνεργασίας 17 φορέων από 10 χώρες, τοποθετώντας την τεχνητή νοημοσύνη και τις ψηφιακές τεχνολογίες στον πυρήνα της στρατηγικής του. Το έργο θα διαρκέσει μέχρι τον Φεβρουάριο του 2028.
Το CERBERUS Project εστιάζει στην προστασία των καλλιεργειών της Μεσογείου, επιστρατεύοντας εργαλεία τηλεπισκόπησης, συλλογής δορυφορικών δεδομένων, αυτοματοποίησης και τεχνητής νοημοσύνης. Παράλληλα, δημιουργεί χάρτες επικινδυνότητας και προτείνει την ιδανική ποσότητα και χρονική στιγμή για τη χρήση φυτοφαρμάκων, συμβάλλοντας τόσο στη μείωση της χρήσης τους όσο και στην αποτελεσματική προστασία των καλλιεργειών.
Σκοπός είναι να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα στους ευρωπαϊκούς στόχους για μείωση των φυτοφαρμάκων και τις πιεστικές ανάγκες που προκύπτουν στις περιοχές που έχουν επηρεαστεί πιο πολύ από την κλιματική αλλαγή. Το CERBERUS Project βασίζεται στη συνεργασία 13 φορέων από 4 χώρες και θα διαρκέσει μέχρι τον Δεκέμβριο του 2027.
Τέλος, το STELLA Project έχει αναπτύξει μια ψηφιακή πλατφόρμα έγκαιρης προειδοποίησης και εντοπισμού παρασίτων, αξιοποιώντας επίσης AI και δορυφορικά δεδομένα για να αποτρέψει την ανεξέλεγκτη εξάπλωση επιδημιών. Το συγκεκριμένο έργο υποστηρίζεται από 14 partners σε 7 χώρες, εστιάζοντας στην Ευρώπη αλλά και τη Νέα Ζηλανδία, με διάρκεια έως τον Δεκέμβριο του 2027.
Η πρώτη προσπάθεια συνεργασίας έγινε τον Ιούνιο του 2025, όταν διδακτορικοί φοιτητές και μεταδιδακτορικοί ερευνητές και από τις τρεις πρωτοβουλίες συναντήθηκαν για να ανταλλάξουν γνώσεις και πρακτικές γύρω από την παρακολούθηση και διαχείριση παρασίτων, αλλά και τον ρόλο της «επιστήμης των πολιτών» και της επικοινωνίας του κινδύνου σε αυτό.
Στόχος ήταν αυτές οι γνώσεις και πρακτικές να μη μείνουν στο ράφι ή στα σκονισμένα πρακτικά ενός συνεδρίου αλλά να δοκιμαστούν στην πράξη. Μάλιστα, τον Μάιο του 2026, οι ομάδες των FORSAID και STELLA πραγματοποίησαν κοινή έρευνα πεδίου στην Εύβοια, χρησιμοποιώντας drones για τον εντοπισμό του μύκητα Ceratocystis platani, ο οποίος προκαλεί τη θανατηφόρα ασθένεια του μεταχρωματικού έλκους των πλατάνων.
Ο συγκεκριμένος μύκητας απειλεί δέντρα τόσο στη φύση όσο και σε αστικά περιβάλλοντα, ενώ έχει ήδη καταγραφεί στην Ελλάδα, την Αλβανία, την Τουρκία, την Ιταλία, τη Γαλλίακαι την Ελβετία. Τα πλατάνια της Εύβοιας αποτελούν μόνο την αρχή. Η μεθοδολογική και αναλυτική σύγκλιση των δύο έργων μάλλον δείχνει ότι τα ψηφιακά τους εργαλεία μπορούν να κλιμακωθούν εύκολα και σε άλλα είδη χλωρίδας.
Και αυτός είναι και ο στόχος της νέας συνεργασίας: η ενίσχυση των επιτόπιων ελέγχων με δεδομένα και αλγόριθμους για τη δημιουργία μιας κοινής «ασπίδας» φυτοπροστασίας. Συνδυάζοντας την εξειδίκευση του FORSAID στα δασικά οικοσυστήματα, του CERBERUS στη μεσογειακή γεωργία και του STELLA στη διασυνοριακή ψηφιακή επιτήρηση, η Ευρώπη αποκτά για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο σύστημα προστασίας απέναντι στις απειλές της κλιματικής αλλαγής. Μένει να δούμε πόσο πετυχημένο θα είναι.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
