Στο πρώτο flagship event του WIRED Greece, «AUTONOMY», ο Ελληνοαμερικανός καθηγητής διοίκησης επιχειρήσεων John Katsos, κορυφαία φωνή στην επιχειρηματική ηθική και υποψήφιος για το Νόμπελ Ειρήνης το 2024, έβαλε στο επίκεντρο μια παράδοξη αλλά κρίσιμη ιδέα: ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να λειτουργούν ως παράγοντες ειρήνης μέσα σε συνθήκες πολέμου.
Ο καθηγητής κατέρριψε παγιωμένους μύθους για τη σχέση του επιχειρείν με τον πόλεμο και την ειρήνη, αναλύοντας παράλληλα τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη στη νέα εποχή αστάθειας.
Το μήνυμά του προς χώρες όπως η Ελλάδα ήταν σαφές. Η ανάπτυξη ενός αμυντικού οικοσυστήματος απαιτεί στενή αλλά ρεαλιστική σχέση με το κράτος, και ανθρώπους που όχι μόνο έχουν τεχνική επάρκεια, αλλά και ευθυγραμμισμένες αξίες.
Ο Katsos, μέσα από 15 χρόνια έρευνας σε εμπόλεμες ζώνες όπως ο Λίβανος, η Συρία, το Ιράκ και η Ουκρανία, ανέδειξε ένα βαθύ παράδοξο. Οι πιο επιτυχημένες επιχειρήσεις σε εμπόλεμες ζώνες, τόνισε, είναι εκείνες που χτίζουν ενεργά την ειρήνη.
Όπως εξήγησε, η συμβολή στην ειρήνη δεν αφορά «μεγάλες φιλανθρωπικές επιταγές» για λόγους εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και μάρκετινγκ. Στην πραγματικότητα, είπε, οι πιο αποτελεσματικές εταιρείες είναι εκείνες που κάνουν τη «βαρετή» αλλά κρίσιμη δουλειά. Εκείνες που κρατούν τους εργαζομένους τους ασφαλείς, συνεχίζουν να τους πληρώνουν σε συνθήκες κατάρρευσης και επενδύουν στη λειτουργική σταθερότητα.
Τα περιθώρια κέρδους σε περίοδο ειρήνης
«Η ειρήνη δεν χτίζεται με μεγάλα checks, αλλά με καθημερινές επιχειρησιακές αποφάσεις», ήταν το συμπέρασμα που ανέδειξε ο καθηγητής.
Στις μελέτες του, ένα μοτίβο επανέρχεται διαρκώς, το οποίο δείχνει πως οι πιο ανθεκτικές εταιρείες δεν είναι αυτές με τα μεγαλύτερα κεφάλαια, αλλά εκείνες με τις βαθύτερες κοινωνικές σχέσεις. Φέρνοντας ως παράδειγμα τη Συρία, εξήγησε πως επιχειρήσεις κατάφεραν να λειτουργούν ταυτόχρονα σε περιοχές υπό διαφορετικό έλεγχο – κυβερνητικό ή ανταρτών – χάρη στις σχέσεις εμπιστοσύνης με τοπικές κοινότητες.
Το δεύτερο μεγάλο σημείο της συζήτησης αφορούσε το κατά πόσο οι επιχειρήσεις επωφελούνται από τον πόλεμο. Ο Katsos ήταν κατηγορηματικός. «Τα περιθώρια κέρδους είναι πάντα υψηλότερα στην ειρήνη», σημείωσε. Ακόμη και για τις αμυντικές βιομηχανίες, ο πόλεμος συχνά σημαίνει κρατικό έλεγχο και χαμηλότερα margins, ενώ η καινοτομία και η ανάπτυξη νέων συστημάτων ευνοούνται σε περιόδους σταθερότητας.
Το μήνυμα για την Ευρώπη και την Ελλάδα
Στρέφοντας το βλέμμα στην Ευρώπη, ο Katsos υπογράμμισε ότι η αμυντική ενίσχυση δεν είναι απλώς οικονομικό ή στρατηγικό ζήτημα, αλλά πρωτίστως πολιτικό. Οι αποφάσεις για το πού και πώς θα κατανεμηθούν οι πόροι είναι βαθιά συνδεδεμένες με διαφορετικές αντιλήψεις για τις απειλές που αντιμετωπίζει μια χώρα.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στο ζήτημα της ηθικής στην αμυντική τεχνολογία, ειδικά στην εποχή του «dual use». Όπως τόνισε, ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι νομικός αλλά εταιρικός. Οι ίδιες οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι ξεκάθαρες για το πώς και πού μπορεί να χρησιμοποιηθούν τα προϊόντα τους, καθώς και για το πώς αυτό επηρεάζει εργαζομένους και καταναλωτές.
Τέλος, αναφερόμενος στις γεωπολιτικές εξελίξεις και την αυξανόμενη κατηγοριοποίηση εταιρειών ως «state-linked», προειδοποίησε ότι η πρόσβαση σε αγορές μπορεί να αλλάξει απότομα, επηρεάζοντας ακόμα και αμιγώς εμπορικές επιχειρήσεις.
Το μήνυμά του προς χώρες όπως η Ελλάδα ήταν σαφές. Η ανάπτυξη ενός αμυντικού οικοσυστήματος απαιτεί στενή αλλά ρεαλιστική σχέση με το κράτος, και ανθρώπους που όχι μόνο έχουν τεχνική επάρκεια, αλλά και ευθυγραμμισμένες αξίες.
