Τον Μάρτιο του 2020, καθώς η Ελλάδα έμπαινε στο πρώτο lockdown, εκατομμύρια πολίτες γνώρισαν για πρώτη φορά το gov.gr. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, η ψηφιακή υπεύθυνη δήλωση έγινε σύμβολο μιας νέας σχέσης με το κράτος με λιγότερα γκισέ, λιγότερη χαρτούρα, και περισσότερα κλικ.
Πίσω από αυτή την αλλαγή, δεν βρισκόταν απλώς μια τεχνολογική αναβάθμιση, ούτε μια έκτακτη απάντηση στις ανάγκες της πανδημίας όπως νομίζουν πολλοί – άλλωστε ο ψηφιακός μετασχηματισμός βρισκόταν στα σκαριά από το 2019. Το gov.gr ήταν η υλοποίηση μιας συγκεκριμένης φιλοσοφίας για το πώς αλλάζει ένα κράτος, μιας φιλοσοφίας που είχε διαμορφωθεί χρόνια νωρίτερα στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Έξι χρόνια μετά την κυκλοφορία του, το gov.gr έχει αποκτήσει χιλιάδες υπηρεσίες, εκατομμύρια χρήστες και πλέον βλέπει προς την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
Η έμπνευση για το gov.gr προήλθε από το βιβλίο «Digital Transformation at Scale: Why the Strategy Is Delivery», γραμμένο από τους πρωταγωνιστές του Government Digital Service (GDS), της ομάδας δηλαδή που δημιούργησε το GOV.UK και θεωρείται μέχρι σήμερα σημείο αναφοράς για τον ψηφιακό μετασχηματισμό του Δημοσίου διεθνώς.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης έχει αναφερθεί επανειλημμένα στο βιβλίο, το οποίο περιγράφει πώς το GDS του Ηνωμένου Βασιλείου κατάφερε να μεταμορφώσει το κάποτε δαιδαλώδες βρετανικό Δημόσιο.
Σε περσινή συζήτησή του στην Οξφόρδη με τον Pepper Culpepper, καθηγητή του Blavatnik School of Government, είχε αναφερθεί ρητά σε αυτό ως πηγή έμπνευσης για τον ελληνικό μετασχηματισμό, και είχε συνοψίσει τη φιλοσοφία του εγχειρήματος ως εξής: «οφείλεις να βρεις το σωστό KPI, να θέσεις τη σωστή ερώτηση και μετά να σχεδιάσεις ανάποδα τις λειτουργίες ώστε να το πετύχεις».
Έξι χρόνια μετά την έναρξη λειτουργίας της πλατφόρμας, και με αφορμή τη σχετική κυβερνητική εκδήλωση, τα αποτελέσματα είναι πλέον γνωστά. Λιγότερο γνωστή είναι η ιστορία των ιδεών που κρύβονται πίσω από αυτήν.
Το στοίχημα της μίας πλατφόρμας
Το βιβλίο που ενέπνευσε το gov.gr θεωρείται από πολλούς το μανιφέστο του σύγχρονου ψηφιακού μετασχηματισμού του Δημοσίου.
Γραμμένο από τους Andrew Greenway, Ben Terrett, Mike Bracken και Tom Loosemore, τους ανθρώπους που σχεδίασαν και υλοποίησαν τον μετασχηματισμό του βρετανικού κράτους, περιγράφει πώς μια μικρή ομάδα κατάφερε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί μια ολόκληρη δημόσια διοίκηση. Η επιτυχία του βρετανικού μοντέλου επηρέασε κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο, και το βιβλίο βρίσκεται στα ράφια των σχεδιαστών ψηφιακής πολιτικής, από την Αυστραλία μέχρι τις Ηνωμένες Πολιτείες επί προεδρίας Ομπάμα.
Η βασική του ιδέα είναι ότι οι πολίτες δεν ενδιαφέρονται για τα εσωτερικά οργανωτικά διαγράμματα του κράτους, αλλά θέλουν απλώς να ολοκληρώσουν μια διαδικασία γρήγορα και χωρίς τριβές. Ο χρήστης -δηλαδή ο πολίτης- πρέπει να είναι στο επίκεντρο αυτού του επανασχεδιασμού.
Μπορεί να ακούγεται απλό σαν σκέψη, ωστόσο, όπως ισχυρίζονται οι συγγραφείς, έρχεται σε μετωπική σύγκρουση με τη φύση του Δημοσίου, που συχνά έχει σχεδιαστεί ώστε να συντηρεί τεράστιες γραφειοκρατικές διαδικασίες.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ομάδα του GDS ξεκίνησε καταργώντας 1.882 διαφορετικές κυβερνητικές ιστοσελίδες και αντικαθιστώντας τες με μία ενιαία πύλη, το GOV.UK. Η φιλοσοφία ήταν η δημιουργία μιας εισόδου και μιας και μοναδικής εμπειρίας χρήστη για όλες τις κρατικές υπηρεσίες.
Η λογική αυτή μεταφέρθηκε και στην Ελλάδα. Αντί να δημιουργηθεί μία κρατική ιστοσελίδα για κάθε υπηρεσία, ο στόχος ήταν να συγκεντρωθούν σταδιακά εκατοντάδες δημόσιες υπηρεσίες, αρμοδιότητες και πληροφοριακά συστήματα κάτω από μια κοινή ομπρέλα.
Παράλληλα, η ομάδα του gov.gr ακολούθησε και τη δεύτερη αρχή που προερχόταν από το βρετανικό παράδειγμα: ο χρήστης προηγείται της γραφειοκρατίας. Η ερώτηση λοιπόν δεν ήταν ποια υπηρεσία ανήκει σε ποιο υπουργείο, αλλά πώς ο πολίτης μπορεί να ολοκληρώσει τη δουλειά του με τα λιγότερα δυνατά βήματα. Συχνά αυτό απαιτούσε όχι μόνο νέα τεχνολογία αλλά και απλούστευση του ίδιου του νομικού και διοικητικού πλαισίου.
Το εγχείρημα αυτό, φυσικά, μόνο εύκολο δεν ήταν. Μάλιστα, πηγές από υπουργεία περιγράφουν ότι τα πρώτα στάδια συνάντησαν σημαντικές αντιστάσεις, καθώς κάθε φορέας είχε τις δικές του διαδικασίες, τεχνολογικές υποδομές και προτεραιότητες. Η πανδημία, ωστόσο, λειτούργησε ως επιταχυντής: αυτό που μέχρι τότε παρουσιαζόταν ως μεταρρυθμιστική φιλοδοξία μετατράπηκε ξαφνικά σε λειτουργική ανάγκη.
Τα νούμερα της ψηφιοποίησης και τα επόμενα βήματα
Έξι χρόνια μετά, ο απολογισμός που παρουσιάστηκε στην επετειακή εκδήλωση του Ιουνίου 2026 δείχνει πώς έχει εξελιχθεί η ψηφιακή υποδομή μέσα σε αυτό το διάστημα.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, πάνω από 9 εκατομμύρια πολίτες έχουν χρησιμοποιήσει την πύλη, στην οποία φιλοξενούνται πλέον 2.257 ψηφιακές υπηρεσίες (από το Gov.gr Wallet μέχρι την ψηφιακή μεταβίβαση ακινήτων). Έχουν εκδοθεί ψηφιακά 431 εκατομμύρια έγγραφα και ο χρόνος ολοκλήρωσης των διαδικασιών έχει μειωθεί έως και 97%.
Το επόμενο βήμα, σύμφωνα με την κυβέρνηση, είναι το Ενιαίο CRM του Δημοσίου, μια ενιαία υποδομή όπου κάθε αίτημα, από το gov.gr, τα ΚΕΠ ή τηλέφωνο, θα παρακολουθείται σε ένα κοινό περιβάλλον.
Η επιτυχία του gov.gr έχει και τους επικριτές της. Ορισμένοι θεωρούν πως λόγω της επιτυχίας του gov.gr, το κράτος άρχισε να λανσάρει όλο και περισσότερες πλατφόρμες και microsites για επιμέρους υπηρεσίες, από επιδοτήσεις και αδειοδοτήσεις μέχρι ειδικά πληροφοριακά συστήματα και ειδικούς σκοπούς. Για ορισμένους, αυτή η τάση κινδυνεύει να επαναφέρει έναν βαθμό ψηφιακού κατακερματισμού, δημιουργώντας ένα νέο σύνολο ιστοσελίδων που ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει και να αναζητά.
Η εξέλιξη της πλατφόρμας κινείται πλέον με ορίζοντα το 2030, αλλάζοντας το μοντέλο λειτουργίας. Το επόμενο βήμα, σύμφωνα με την κυβέρνηση, είναι το Ενιαίο CRM του Δημοσίου, μια ενιαία υποδομή όπου κάθε αίτημα, από το gov.gr, τα ΚΕΠ ή τηλέφωνο, θα παρακολουθείται σε ένα κοινό περιβάλλον.
Ταυτόχρονα, μπαίνει στην καθημερινότητα και η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης. Μετά το λανσάρισμα του ψηφιακού βοηθού, μέσω της πρόσφατης συνεργασίας με την ElevenLabs που δημοσίευσε πρώτο το WIRED Greece, το gov.gr θα αποκτήσει text-to-speech AI δυνατότητες, επιτρέποντας στους πολίτες να συνομιλούν με την πύλη με φυσική φωνή.
Έξι χρόνια μετά την κυκλοφορία του, το gov.gr έχει αποκτήσει χιλιάδες υπηρεσίες, εκατομμύρια χρήστες και πλέον βλέπει προς την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Το βασικό του στοίχημα, όμως, και βασικό συστατικό της όποιας μελλοντικής του επιτυχίας, παραμένουν ίδια με εκείνα που περιέγραφε το βιβλίο που το ενέπνευσε: η στρατηγική είναι η υλοποίηση.
