«Κάθε καλοκαίρι όταν πιάνει μια πυρκαγιά, η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από το τι είχε συμβεί σε αυτό τον Δήμο, αν είχαν καθαριστεί τα οικόπεδα, πού είναι το κράτος, πού είναι οι Αρχές», λέει στο WIRED Greece o Θανάσης Τρομπούκης, δημοσιογράφος δεδομένων και δημιουργός του FireWatch. «Ήθελα να προσπαθήσω με όσα διαθέσιμα στοιχεία υπάρχουν να δώσω απάντηση σε αυτό το ερώτημα».
Το FireWatch, το εργαλείο που δημιούργησε, είναι μια ανεξάρτητη, αυτοχρηματοδοτούμενη πλατφόρμα που παρακολουθεί τις πυρκαγιές, καθώς και τις συμβάσεις που συνάπτουν δημόσιοι φορείς με αντικείμενο την πυροπροστασία.
Το FireWatch μπορεί να τρέχει μόνο του επ’άπειρον. Ενημερώνεται αυτόματα κάθε μια ώρα και όσο μπαίνουμε βαθύτερα στους καλοκαιρινούς μήνες, το διάστημα αυτό θα μικρύνει.
Μέσα από το εργαλείο, ο χρήστης μπορεί, για παράδειγμα, πατώντας στον δήμο Αγρινίου, να δει βασικά δεδομένα για την περιοχή: πόσους κατοίκους έχει, πόσο πυκνοκατοικημένη είναι, αν διαθέτει υδροφόρες, πόσα χρήματα έχει λάβει από τους κεντρικούς αυτοτελείς πόρους για έργα πυροπροστασίας, αλλά και —σε ορισμένες περιπτώσεις— πού κατευθύνθηκαν αυτά τα κονδύλια.
«Η πρώτη φορά που σκέφτηκα να φτιάξω ένα τέτοιο εργαλείο ήταν το καλοκαίρι του 2021, όταν είχαν πιάσει οι μεγάλες πυρκαγιές στην Εύβοια», εξηγεί ο Θανάσης, ο οποίος θέλησε να φτιάξει την πλατφόρμα τόσο για τους ευαισθητοποιημένους πολίτες, όσο και για τους δημοσιογράφους που θέλουν να κάνουν μια πιο εμπεριστατωμένη έρευνα για τους αναγνώστες τους.
«Όλοι προσπαθούσαμε να καταλάβουμε τι συνέβη. Δεν είχαμε καθόλου πληροφορίες για το πόσο προετοιμασμένοι ήταν οι δήμοι να αντιμετωπίσουν ένα τέτοιο φαινόμενο» συμπληρώνει.
It’s all about the data
Ο Θανάσης συνέλεξε πληθώρα δεδομένων για να φτιάξει αυτό που βλέπουμε σήμερα στις οθόνες μας. Για τα ενεργά αλλά και ιστορικά συμβάντα πυρκαγιών, άντλησε πληροφορίες από το site της πυροσβεστικής και το Copernicus, το οποίο προσφέρει μια δορυφορική εκτίμηση τον καμένων εκτάσεων.
Για τις δημόσιες συμβάσεις, συμβουλεύτηκε το ηλεκτρονικό μητρώο δημοσίων συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ), όπου όλοι οι δημόσιοι φορείς υποχρεούνται να αναρτήσουν οποιαδήποτε σύμβαση άνω των 2.500 ευρώ, αλλά και το Γενικό Εμπορικό Μητρώο (ΓΕΜΗ), το οποίο συνδέει τη κάθε σύμβαση με την εταιρεία που την ανέλαβε. Για το προφίλ του κάθε δήμου ξεχωριστά, χρησιμοποίησε και τους Δείκτες Ο.Τ.Α, όπου μπορεί κανείς να δει πόσα πυροσβεστικά έχει ο κάθε δήμος, μεταξύ άλλων.
«Πριν από μερικά χρόνια αυτό το project δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Πλέον έχουμε όλο και περισσότερα ανοιχτά δεδομένα, αλλά παραμένουν διάσπαρτα», εξηγεί ο Θανάσης. Όπως λέει, μέχρι πρόσφατα το ΚΗΜΔΗΣ δεν διέθετε ανοιχτό API — δηλαδή έναν μηχανισμό που να επιτρέπει την αυτοματοποιημένη πρόσβαση και αξιοποίηση των δεδομένων του. Παρότι υπήρχε θεωρητικά η δυνατότητα scraping, δηλαδή η συλλογή μη δομημένων δεδομένων από την πλατφόρμα και η μεταφορά τους σε επεξεργάσιμη μορφή, η διαδικασία ήταν εξαιρετικά δύσκολη.
«Μόλις δημοσιέυτηκε από το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης το νέο data.gov.gr που θα έχει 9.000 σύνολα δεδομένων, οπότε αυτό θα είναι μεγάλη υπόθεση», συμπληρώνει χαμογελώντας.
Χτίζοντας το εργαλείο, τούβλο-τούβλο
Ο Θανάσης χρειάστηκε τρεις μήνες για να αναπτύξει το FireWatch. Σκοπός του ήταν να δημιουργήσει μια δυναμική, ενιαία βάση δεδομένων όπου θα μπορεί δυνητικά να προσθέσει και άλλες βάσεις και να τις συνδέει μεταξύ τους. Έτσι έφτιαξε μια σχεσιακή βάση στο σύστημα διαχείρισης, PostgreSQL, την οποία έπειτα ανέβασε στο Supabase, μια πλατφόρμα που παρέχει στους προγραμματιστές όλα τα απαραίτητα backend εργαλεία για τη δημιουργία μιας εφαρμογής.
Στη διαδρομή, ο Θανάσης συνάντησε διάφορες δυσκολίες, ειδικά σε ό,τι είχε να κάνει με τις συμβάσεις. Το CPV (Common Procurement Vocabulary) είναι ο κωδικός αντικειμένου μιας σύμβασης εργασίας και χρησιμοποιείται σε όλη την Ευρώπη για άμεση αναζήτηση και σύγκριση. Η Ελλάδα, ωστόσο, για ακόμη μια φορά αποτελεί εξαίρεση σε αυτό. «Κάθε δήμος χρησιμοποιούσε διαφορετικούς κωδικούς. Μερικές φορές εντόπισα διαφορετικούς κωδικούς για την ίδια εργασία», λέει αγανακτισμένος.
«Από τις 30.000 συμβάσεις, θα κρατήσω με σιγουριά 5.500-5.800 συμβάσεις που αφορούν την πυροπροστασία, αλλά ακόμα και τώρα μου ξεφεύγουν αρκετές. Δεν υπάρχει τρόπος να τις κατηγοριοποιήσω» εξηγεί.
Επιπλέον, το εργαλείο καταγράφει μόνο τις συμβάσεις που ανατίθενται σε ιδιώτες. Αυτό σημαίνει ότι, αν στον χάρτη της Ελλάδας φαίνεται πως μόνο το 50% των δήμων έχουν ενεργές συμβάσεις, δεν προκύπτει απαραίτητα ότι οι υπόλοιποι δεν έχουν προχωρήσει σε εργασίες πυροπροστασίας· ενδέχεται να αξιοποίησαν ίδιο προσωπικό ή άλλα διαθέσιμα μέσα.
Όσον αφορά το frontend, ο Θανάσης χρησιμοποίησε εργαλεία AI, συγκεκριμένα το Codex, το οποίο μάλιστα παραδέχεται πως του έσβησε τη βάση δεδομένων τρεις φορές. «Δεν μπορείς να στηριχτείς τυφλά πάνω στο Codex, αλλά αν δεν υπήρχε, δεν θα μπορούσα να ολοκληρώσω το εργαλείο», εξηγεί. «Το AI από μόνο του δεν είναι καλό ή κακό, είναι ουδέτερο. Οι άνθρωποι που το χρησιμοποιούν του αποδίδουν αξία».
Το FireWatch μπορεί να τρέχει μόνο του επ’άπειρον. Ενημερώνεται αυτόματα κάθε μια ώρα ενώ όσο μπαίνουμε βαθύτερα στους καλοκαιρινούς μήνες, το διάστημα αυτό θα μικρύνει. «Ο μόνος λόγος που μπαίνω εγώ κάθε μέρα είναι για να ενημερωθώ ο ίδιος για τις πυρκαγιές ή να προσαρμόσω μια λειτουργικότητα που θα με βολεύει καλύτερα. Αξιοποιώ το εργαλείο ως χρήστης», μας περιγράφει ο Θανάσης.
Από τα δεδομένα στη δράση
«Η αντίδραση του κοινού ήταν πολύ πιο ενθουσιώδης από ό,τι περίμενα, γιατί δεν έκανα κάτι. Δεν είμαι ενεργός στα social media, ποστάρω συνήθως τον σκύλο μου», λέει αναφερόμενος στη γκριζόλευκη Φιόνα, το bobtail του. «Παρ’ όλα αυτά μπαίνει κάθε μέρα κόσμος και το βλέπει. Δεν είναι ότι έχει πυρκαγιές αυτή τη στιγμή αλλά υπάρχει ενδιαφέρον. Είχα πολλά friend requests λόγω αυτού».
Μελλοντικά, ο Θανάσης θα ήθελε ο καθένας να μπορεί να ενημερώσει την εφαρμογή, αν δει κάποια πυρκαγιά, είτε με την προσθήκη τηλεφώνων του Δήμου, ή σχολίων, ή τη δυνατότητα αποστολής φωτογραφιών, δημιουργώντας έτσι μια κοινότητα με ενεργούς πολίτες.
Πέρα από την θερμή υποδοχή, αυτό που έχει σημασία για τον Θανάση είναι να φτιάξει ένα δυναμικό και εύχρηστο εργαλείο. «Όταν κάνεις μία ανάλυση δεδομένων υπάρχει πάντοτε ο κίνδυνος να είναι τόσο τεχνικό το θέμα που δεν θα είναι κατανοητό. Δεν ξέρω αν είναι εύκολο για κάποιον που δεν είναι δημοσιογράφος να μπει στο Firewatch. Ελπίζω να είναι», εξηγεί, κάνοντας έκκληση στον κόσμο να του δώσει feedback.
Μελλοντικά, ο Θανάσης θα ήθελε ο καθένας να μπορεί να ενημερώσει την εφαρμογή, αν δει κάποια πυρκαγιά, είτε με την προσθήκη τηλεφώνων του Δήμου, ή σχολίων, ή τη δυνατότητα αποστολής φωτογραφιών, δημιουργώντας έτσι μια κοινότητα με ενεργούς πολίτες. Για το αν σκοπεύει να προσθέσει κάποιο χαρακτηριστικό πρόβλεψης πιθανών πυρκαγιών, ο Θανάσης είναι πιο αρνητικός. «Ως δημοσιογράφος, οτιδήποτε δεν είναι 100% βέβαιο, μου δημιουργεί μια τρομερή ανασφάλεια», γελάει.
«Για μένα υπάρχει ένα πολύ σοβαρό learning curve, αναπτύσσοντας το εργαλείο. Σε κάθε περίπτωση, θέλω να προωθήσω αυτό που λέμε agency, όχι απλά την παθητική κατανάλωση πληροφορίας», λεει στο τέλος της κουβέντας μας.
