«Μπαμπάααα, από πού έρχεται η βροχή;»
«Το ’χω», λέω από μέσα μου, «κύκλος του νερού».
Μπορεί για να λύσω μηχανική Γ’ Λυκείου να χρειάζομαι λίγο ξεσκόνισμα, αλλά τα βασικά της προηγούμενής μου ζωής (ως φυσικός) ευτυχώς δεν ξεχνιούνται. Ξεκινάω την εξήγηση, πρέπει, όμως, να προσέξεις να μην πεις κάτι που δεν ισχύει, γιατί το παιδί θυμάται πάντα αυτό που του έχεις εξηγήσει. Πρέπει και να το πεις με τρόπο που θα το καταλάβει. Πάνω απ’ όλα, πρέπει να μην πλατειάσεις, αλλιώς θα δεις τα μάτια του να φεύγουν από πάνω σου, τα χέρια να ξεκινάνε ένα δεξιά-αριστερά, και το κεφάλι να γέρνει σε κάτι πιο ενδιαφέρον.
«Μπαμπάααα, πώς είναι οι σεισμοί, δεν έχω νιώσει ποτέ. Και γιατί υπάρχουν;»
Είχε γίνει παλιά ένας μικρός στην Καλαμάτα αλλά δεν τον είχαμε ακούσει. Σκέφτομαι «οκ, τεκτονικές πλάκες, μάγμα, ζεστός πυρήνας… ωχ». Πολύ γρήγορα γίνεται εμφανές ότι θα την έχανα. Οπότε κάνω αυτό που κάνω για τα πάντα όλη μέρα: βγάζω το ChatGPT και το ρωτάω πώς να το εξηγήσω. Με βγάζει ασπροπρόσωπο. Η μικρή, με το μεγάλο αυτό χαμόγελο της ευχαρίστησης φεύγει, χοροπηδάει πάνω σε κάτι σκαλοπάτια, και γυρνάει και μου πιάνει το χέρι.
Το παιδί μου θα ζήσει σε έναν κόσμο που η τεχνητή νοημοσύνη θα υπάρχει παντού. Δε θα είναι μια εφαρμογή που θα μπαίνεις αν θες να ρωτήσεις κάτι. όπως τώρα. Θα είναι το σύστημα πίσω από κάθε τεχνολογία με την οποία θα αλληλεπιδρά.
Εκεί που σκέφτομαι «φτηνά τη γλύτωσα», με ρωτάει ξανα: «Μπαμπάααα, γιατί όταν σε ρωτάω κάτι πολλές φορές κοιτάς το κινητό σου πρώτα;». Την κάτσαμε. Τι να της πω; ChatGPT, LLMs, τεχνητή νοημοσύνη; Όποιος έχει πάρε-δώσε με μικρά παιδιά ξέρει έναν βασικό κανόνα: αν δεν έχεις άπλετο χρόνο εκείνη τη στιγμή, η απάντησή σου πρέπει να απαντάει περισσότερες ερωτήσεις απ όσες καινούργιες δημιουργεί. Αλλιώς καταλήγεις στο σημείο να πεις «αγάπη μου, θα σου εξηγήσω τα υπόλοιπα αργότερα, δεν μπορώ άλλο τώρα», για να λάβεις το απέραντο κατσούφιασμα που ξεκάθαρα λέει «καλά, τι καλύτερο έχεις να κάνεις δηλαδή;».
«Ρωτάω το ρομπότ, αγάπη μου». Το «ρομπότ» είναι μια λέξη που ξέρει, κατανοεί ότι μιλάμε για ένα «μηχάνημα» το οποίο κάνει πράγματα που κάνουν και οι άνθρωποι. Είναι, μάλιστα, και τσέχικης ρίζας λέξη, από τη λέξη «δουλεύω».
«Και πώς ξέρει τόσα πράγματα το ρομπότ;» Προβληματίζομαι. «Το ρομπότ κάνει πολλά λάθη, περισσότερα από εμάς, αλλά ξέρει πολλά πράγματα επειδή δεν ξεχνάει εύκολα. Οπότε του δίνουμε να διαβάσει πολλά πράγματα και μετά τα θυμάται», της απαντώ. Ως μη-ειδικός στην τεχνολογία της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά στα οικονομικά της αποτελέσματα, ήμουν σχετικά ευχαριστημένος με την απάντηση και, πιο σημαντικό, ήταν και αυτή.
«Μπαμπάααα, ρώτα το ρομπότ κάτι!». «Ωχ, μας πήρε τη δουλειά η τεχνητή νοημοσύνη», σκέφτηκα. «Μπαμπάααα, μπορώ να το ρωτήσω εγώ;». Βρήκα ευκαιρία, λοιπόν, ενεργοποίησα την ηχητική λειτουργία στο ChatGPT και την παρακίνησα να του μιλήσει.
Ξαφνικά αρχίζει και κοκκινίζει. Ντροπή. Ντροπή απέναντι στο ChatGPT. Πολύ απλά γιατί εφόσον «ακούει», «μιλάει» και «σκέφτεται» είναι σαν άνθρωπος στα μάτια της, ένας άνθρωπος που δεν γνωρίζει. Με λίγη υπομονή ξεκινάει και του μιλάει. Πρώτη απάντηση (ένα «γεια σου τι κάνεις» αν θυμάμαι καλά) και σκάει το χαμόγελο. Η ντροπή φεύγει, η γλώσσα ροδάνι. Το ChatGPT με είχε ήδη αντικαταστήσει, και τα ’λεγε και καλά.
«Μπαμπάααα, μιλάει μόνο αγγλικά;» (η συζήτησή μας ως τότε ήταν μισή αγγλικά μισή ελληνικά), «Όχι αγάπη μου, ό,τι θες μιλάει, απλά είναι καλύτερο στα αγγλικά. Μιλάει και τσέχικα αν θες». Ξαφνικά αστράφτουν τα μάτια της, το ρομπότ είναι καλύτερο και από τον μπαμπά, που μόνο 5-6 λέξεις έχει μάθει μέχρι τώρα. Όχι μόνο μας πήρε τη δουλειά το ΑΙ, μας έκανε και ρεζίλι. Ακολουθεί η κουβέντα από την οποία έπιανα μόνο λέξεις, έπειτα αστράφτουν τα μάτια της, παίρνει το τηλέφωνο και τρέχει. «Μαμάααα, το ρομπότ μιλάει και τσέχικα».
Το πώς ένα παιδί επεξεργάζεται όλες αυτές τις πληροφορίες μου είναι πολύ δύσκολο να το κατανοήσω. Υποθέτω απλά γίνεται κάτι το δεδομένο, όπως ήταν για εμάς ότι μπορούσες να σηκώσεις ένα τηλέφωνο και να μιλήσεις με τη γιαγιά που έμενε 5 ώρες δρόμο μακριά. Κάτι που γίνεται κομμάτι της πραγματικότητάς σου. Έτσι είναι ο κόσμος, έχει αυτοκίνητα, βιντεοκλήσεις, ρομπότ.
Και ο δικός μου ρόλος; Το παιδί μου θα ζήσει σε έναν κόσμο που η τεχνητή νοημοσύνη θα υπάρχει παντού. Δεν θα είναι μια εφαρμογή που θα μπαίνεις αν θες να ρωτήσεις κάτι. όπως τώρα. Θα είναι το σύστημα πίσω από κάθε τεχνολογία με την οποία θα αλληλεπιδρά. Από τον υπολογιστή της και το αυτοκίνητό της, μέχρι το πλυντήριο, το πατίνι και τη σκούπα της.
Αλλά αυτά είναι που φαντάζομαι εγώ τώρα. Γνωρίζοντας μόνο τις τεχνολογίες του σήμερα και σκεπτόμενος ότι στα επόμενα 2-3 χρόνια οι εφαρμογές ΑΙ θα μπουν μέσα τους. Οι μεγάλες αλλαγές ωστόσο θα έρθουν από τεχνολογίες που δεν είναι καν ορατές σήμερα. Όταν ήμουν εγώ 8, με τους υπολογιστές να μπαίνουν σιγά-σιγά στα σπίτια μας, κανείς δε σκεφτόταν ότι 20 χρόνια αργότερα θα είχαμε όλοι έναν μικρό υπολογιστή στην τσέπη μας, θα «ανεβάζαμε» (πού;) φωτογραφίες του καφέ που πίνουμε για να τα βλέπει όταν «σκρολάρει» (τι;) κάποιος στη Μελβούρνη λίγο πριν κοιμηθεί. Και ότι έτσι άλλαζε από τη μια μέρα στην άλλη το τι ρούχα φοράμε, το τι μουσική ακούμε, ακόμα και το τι ψηφίζουμε.
Άρα, ο δικός μου ρόλος; Το πιο εύκολο είναι να περιμένω να «μεγαλώσει», μέχρι να είναι αργά και να βγει σε έναν κόσμο τον οποίο δεν ξέρει πώς να διαχειριστεί. Το άλλο εύκολο είναι να δώσω άπλετη πρόσβαση, να μάθει τα εργαλεία του μέλλοντος. Να αφήσω έναν εγκέφαλο που ακόμα προσπαθεί να κατανοήσει το γιατί βρέχει να αλληλεπιδρά με λανθασμένες απαντήσεις που δεν μπορεί να εντοπίζει, με πληροφορίες που δεν έχει τη δυνατότητα ακόμα να επεξεργαστεί.
Άρα; Κάπου στη μέση; «Μπράβο ρε Τύρο, δε μας πέρασε από το μυαλό ότι η λύση είναι κάπου στη μέση». Ναι, κάπου στη μέση. Απλά δεν ξέρω πού. Οπότε αν περιμένατε μια απάντηση θα σας απογοητεύσω. Όποιος έχει την απάντηση, το email μου είναι ανοιχτό, θα περιμένω.
