ΤΟΝ ΙΟΥΝΙΟ ΤΟΥ 2025, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρουσίασε στη Σύνοδο των G7 στον Καναδά έναν μαγνήτη σπανίων γαιών κατασκευασμένο στην Εσθονία από την καναδική Neo Performance Materials. Στα χέρια της τον είχε παραδώσει ο Βασίλειος Τσιάνος. Το εξάρτημα, απαραίτητο για τεχνολογίες όπως η ηλεκτροκίνηση, έγινε το σύμβολο μιας ευρωπαϊκής φιλοδοξίας: περισσότερη βιομηχανική παραγωγή, λιγότερη εξάρτηση από ευάλωτες εφοδιαστικές αλυσίδες, αλλά και στενότερες σχέσεις με τον Καναδά.
Ο Βασίλειος Τσιάνος εδώ και μερικές εβδομάδες έχει αναλάβει και έναν ευρύτερο ρόλο με εξίσου σημαντικό συμβολισμό, ως πρόεδρος του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον Καναδά. Πρώην πρόεδρος της Παγκόσμιας Ένωσης Βιομηχανίας Σπανίων Γαιών και του Ελληνοκαναδικού Εμπορικού Επιμελητηρίου, ο Τρικαλινός βρίσκεται στην πρώτη γραμμή για τις σπάνιες γαίες καθώς και στη διασταύρωση δύο συζητήσεων που συγκλίνουν απότομα: της ευρωπαϊκής τεχνολογικής αυτονομίας και της προσέγγισης ΕΕ–Καναδά.
Ο Καναδάς έχει ευθυγραμμιστεί πλήρως με τα αμερικανικά πρότυπα. Αυτό σημαίνει ότι μια καναδική επιχείρηση μπορεί να αγοράζει εξοπλισμό από τις ΗΠΑ ή την Κίνα, ακόμη κι όταν ο ευρωπαϊκός είναι ανταγωνιστικότερος ως προς την ποιότητα, τις δυνατότητες ή και το κόστος.
Μιλήσαμε ενόψει της συνόδου κορυφής στο Μόντρεαλ, στις 29 και 30 Οκτωβρίου. Στο μεταξύ η πρόταση της φον ντερ Λάιεν για καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους» συνάντησε αρκετές επιφυλάξεις ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, με Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία αλλά και την Ελλάδα να εγείρουν αντιρρήσεις στο προσχέδιο της διακήρυξης. Πίσω από τη διαμάχη των λέξεων, όμως, παραμένει το επίκαιρο ερώτημα: μπορούν οι δύο πλευρές να μετατρέψουν τη στρατηγική τους σύγκλιση σε εργοστάσια, επενδύσεις και κοινές τεχνολογικές υποδομές;
* Η συνέντευξη έχει μεταφραστεί από τα αγγλικά και συμπτυχθεί για λόγους έκτασης και σαφήνειας.
– Τι αλλάζει σήμερα στις σχέσεις ΕΕ–Καναδά και γιατί έχει σημασία στην παρούσα γεωπολιτική συγκυρία;
Υπάρχει πρωτοφανής πολιτική σύγκλιση και σύγκλιση αξιών. Μερικές φορές πιστεύω ότι υπάρχει ακόμη και συναισθηματική σύγκλιση ως προς όσα συμβαίνουν στον κόσμο και τις αξίες πάνω στις οποίες θα θέλαμε να στηρίζεται. Αυτό που έλειπε για να γίνει η σχέση κάτι περισσότερο από μια αναγνώριση φιλίας ήταν ένα αρκετά ισχυρό επιχειρηματικό κίνητρο.
Το Επιμελητήριο συμπληρώνει 30 χρόνια ιστορίας και βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο. Αναλαμβάνω μεγάλη ευθύνη. Αστειεύομαι ότι ίσως «I failed upwards»: στο Ελληνοκαναδικό Επιμελητήριο κάναμε πολλά για να αυξηθούν οι επιχειρηματικές αποστολές και το επενδυτικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα, αλλά δεν πετύχαμε όλους τους στόχους μας:, όπως το να γίνει ο Καναδάς τιμώμενη χώρα στη ΔΕΘ και να κυρωθεί η CETA από την ελληνική Βουλή.
Χρειαζόταν οι επιχειρήσεις και οι επενδυτές εκατέρωθεν του Ατλαντικού να μπορούν να εξηγήσουν στις κυβερνήσεις ποιες επενδύσεις θα μπορούσαν να υλοποιηθούν, ποια προβλήματα των πολιτών θα λύνονταν και ποια οφέλη θα προέκυπταν αν άλλαζαν συγκεκριμένοι κανόνες.
Η γεωπολιτική αναταραχή και οι εμπορικοί πόλεμοι έκαναν πλέον αυτή την επιχειρηματολογία πολύ πιο επιτακτική.
Ο Καναδάς ετοιμάζεται, λοιπόν, για έναν τεράστιο κύκλο επενδύσεων σε ορυχεία, υποδομές, ανανεώσιμη ενέργεια και υποδομές τεχνητής νοημοσύνης. Ταυτόχρονα, αντιμετωπίζει εμπορική σύγκρουση με τον γείτονά του, από τον οποίο εξαρτάται μεγάλο μέρος της οικονομίας του. Είναι λογικό ο πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ να στρέφεται προς την Ευρώπη.
Αντίστοιχα, η ΕΕ αναζητά τη θέση της στον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων. Για να διατηρήσει ανταγωνιστικότητα και ευημερία χρειάζεται οικονομίες κλίμακας και συμπληρωματικότητα. Ο Καναδάς διαθέτει φυσικούς πόρους και κρίσιμα ορυκτά. Η Ευρώπη διαθέτει βιομηχανική παραγωγή και μεγάλη αγορά. Σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, οι ψηφιακές υποδομές και τα συστήματα πληρωμών, οι δύο πλευρές μπορούν επίσης να αποκτήσουν μεγαλύτερη κλίμακα αν καταφέρουν να συνεργαστούν.
Η ίδια η πρόσκληση της φον ντερ Λάιεν για καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους» ήταν ασυνήθιστη: περιέγραψε κάτι που ακόμη δεν υπάρχει θεσμικά και χρειάζεται να οριστεί. Τα θεμέλια, όμως, που μπορούν να διαμορφώσουν αυτή τη σχέση υπάρχουν ήδη. Η πολιτική σύγκλιση συνοδεύεται πλέον από συγκεκριμένο οικονομικό ενδιαφέρον.
– Πώς μεταφράζεται αυτή η συμπληρωματικότητα σε κάτι χειροπιαστό για τις επιχειρήσεις;
Πάρτε τα πρότυπα ασφαλείας και τις πιστοποιήσεις μηχανημάτων. Ο Καναδάς έχει ευθυγραμμιστεί πλήρως με τα αμερικανικά πρότυπα. Αυτό σημαίνει ότι μια καναδική επιχείρηση μπορεί να αγοράζει εξοπλισμό από τις ΗΠΑ ή την Κίνα, ακόμη κι όταν ο ευρωπαϊκός είναι ανταγωνιστικότερος ως προς την ποιότητα, τις δυνατότητες ή και το κόστος. Οι διαφορετικές πιστοποιήσεις κάνουν την εισαγωγή του πιο αργή και ακριβή, ενώ μπορεί να απαιτούνται αλλαγές εξαρτημάτων.
Το Επιμελητήριό μας ζητά από την καναδική κυβέρνηση να δημιουργήσει μια παράλληλη οδό αναγνώρισης ευρωπαϊκών προτύπων και πιστοποιήσεων για συγκεκριμένες κατηγορίες εξοπλισμού. Να συνεχίσει να αποδέχεται τα αμερικανικά, αποδεχόμενη ταυτόχρονα και τα ευρωπαϊκά. Αυτό θα περιόριζε μη δασμολογικά εμπόδια και θα δημιουργούσε πιο ισότιμους όρους ανταγωνισμού.
Υπάρχει και ζήτημα τεχνολογικής κυριαρχίας. Ο εξοπλισμός συνοδεύεται από λογισμικό, συντήρηση και ανταλλακτικά. Τι συμβαίνει αν μια γεωπολιτική αναταραχή διακόψει την πρόσβαση σε αυτά; Η διαφοροποίηση των προμηθευτών αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν μια χώρα πρόκειται να επενδύσει τόσο πολύ σε νέα παραγωγική υποδομή.
Ένα άλλο παράδειγμα είναι ότι ο Καναδάς εξετάζει την εναρμόνιση του πλαισίου κλινικών δοκιμών για θεραπείες και ιατροτεχνολογικά προϊόντα με το αντίστοιχο ευρωπαϊκό. Η ευκαιρία αφορά και την κοινή έρευνα. Οι μεγάλες επενδύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη αποκτούν περισσότερο νόημα όταν το κόστος τους μπορεί να αποσβεστεί σε μεγαλύτερη αγορά.
– Ποια εμπόδια παραμένουν; Μπορεί η πολιτική να κινηθεί αρκετά γρήγορα για να προλάβει τις εξελίξεις;
Στην ΕΕ υπάρχει μια εγγενής αδράνεια: πρέπει να συντονιστούν 27 κράτη, ενώ η ίδια η Ένωση έχει περιορισμένη δημοσιονομική ισχύ. Μια κυβέρνηση μπορεί να κινητοποιήσει επενδύσεις μέσω δαπανών και κινήτρων και να ακολουθήσουν οι κανονιστικές αλλαγές. Η ΕΕ έχει πολύ ισχυρότερη ρυθμιστική επιρροή από ό,τι δημοσιονομική δυνατότητα.
Ο Καναδάς μπορεί να κινηθεί ταχύτερα σε ομοσπονδιακό επίπεδο, αλλά αντιμετωπίζει αντίστοιχες δυσκολίες όταν οι αρμοδιότητες ανήκουν στις επαρχίες. Η εναρμόνιση θα χρειαστεί χρόνια και πολιτική δέσμευση πέρα από έναν εκλογικό κύκλο. Μιλάμε για σχεδιασμό πενταετίας ή δεκαετίας.
Ένας κίνδυνος είναι η αντίδραση των ΗΠΑ απέναντι σε αυτή την προσέγγιση. Γι’ αυτό υποστηρίζουμε μια πραγματιστική λύση, με παράλληλη αποδοχή προτύπων. Ένας δεύτερος περιορισμός είναι η δυνατότητα της καναδικής δημόσιας διοίκησης να επεξεργαστεί τόσες αλλαγές, σε συνδυασμό με την κατανομή αρμοδιοτήτων στο εσωτερικό της χώρας.
Παραμένω αισιόδοξος. Στις συζητήσεις στις οποίες συμμετέχω βλέπω πολύ καλή συνεργασία ανάμεσα στους Καναδούς αξιωματούχους και τα στελέχη της Επιτροπής. Υπάρχει διάθεση να βρεθούν πρακτικές λύσεις. Η πολιτική φιλοδοξία, όμως, πρέπει να συνοδευτεί από τη διοικητική ικανότητα που απαιτείται για την υλοποίησή της.
– Συμμερίζεστε την άποψη ότι η Ευρώπη έχει χάσει την ανταγωνιστικότητά της;
Έχω μια μάλλον αιρετική θέση: δεν πιστεύω ότι η Ευρώπη είναι μη ανταγωνιστική. Βλέπω επιχειρήσεις που παράγουν με πολύ υψηλή ποιότητα και αποδοτικότητα, σε ανταγωνιστικό κόστος. Έχουμε χάσει έδαφος σε ορισμένους κλάδους, αλλά διατηρούμε σημαντικά πλεονεκτήματα.
Οι αλλαγές στην Ευρώπη είναι αργές, αλλά τεκτονικές: είναι δομικές. Αυτή η βραδύτητα συνδέεται και με την προβλεψιμότητά της. Η ΕΕ σχεδιάζει σε πολυετή ορίζοντα, με επταετές δημοσιονομικό πλαίσιο και προσπάθεια ευθυγράμμισης της νομοθεσίας με αυτό. Και τι θέλουν περισσότερο οι επιχειρήσεις όταν σχεδιάζουν μακροχρόνιες επενδύσεις; Προβλεψιμότητα.
Αυτό που μας περιορίζει είναι η ελλιπής ενοποίηση. Οι ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές δεν έχουν το απαιτούμενο βάθος, οι αποταμιεύσεις δεν διοχετεύονται επαρκώς σε επενδύσεις εδώ και μεγάλο μέρος τους κατευθύνεται στις ΗΠΑ. Συζητάμε για την ένωση κεφαλαιαγορών και την τραπεζική ένωση περισσότερο από μια δεκαετία.
Ο Καναδάς διαθέτει μεγάλα συνταξιοδοτικά ταμεία, με σημαντική επενδυτική κλίμακα. Θα ήθελα να τα δω να επενδύουν περισσότερο στην ευρωπαϊκή μεταμόρφωση και, αντίστοιχα, τους ευρωπαϊκούς θεσμικούς επενδυτές να συμμετέχουν στον νέο κύκλο καναδικών έργων. Αυτή θα μπορούσε να είναι μια αρχή για βαθύτερη επενδυτική σύνδεση. Αν υπάρχει στιγμή να αξιοποιηθεί η ευκαιρία, είναι τώρα.
– Γιατί οι κρίσιμες πρώτες ύλες βρίσκονται στο κέντρο αυτής της σχέσης ΕΕ-Καναδά;
Η Ευρώπη διαθέτει σημαντική παραγωγή προηγμένων υλικών και εξαρτημάτων, άρα και μεγάλη ζήτηση για κρίσιμες πρώτες ύλες. Ταυτόχρονα, η εξόρυξη και ιδιαίτερα η επεξεργασία τους έχουν αντιμετωπίσει σοβαρές πιέσεις από το ενεργειακό κόστος, τη ρύθμιση και τις εισαγωγές από την Κίνα.
Ο Καναδάς διαθέτει πόρους, αλλά και υδροηλεκτρική και πυρηνική παραγωγή που μπορούν να στηρίξουν ενεργοβόρες βιομηχανικές δραστηριότητες. Για τη βαριά βιομηχανία η σταθερή παροχή ενέργειας είναι καθοριστική. Εδώ υπάρχει μια πολύ συγκεκριμένη συμπληρωματικότητα με την ευρωπαϊκή ζήτηση.
Οι βασικοί κινητήρες αυτής της ζήτησης είναι η ηλεκτροκίνηση και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ακολουθούν εφαρμογές όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική, ενώ υπάρχει και η αμυντική βιομηχανία. Στην Ευρώπη δεν συζητάμε αν θα περάσουμε στην ηλεκτροκίνηση, αλλά πότε θα ολοκληρωθεί αυτή η μετάβαση. Αυτή η μακροχρόνια κατεύθυνση δημιουργεί προβλεψιμότητα για όποιον σκέφτεται να επενδύσει στην εφοδιαστική της αλυσίδα.
– Υπάρχει ήδη ένα παράδειγμα που αποδεικνύει ότι αυτό λειτουργεί;
Η δική μας εταιρεία είναι καναδική και κατασκεύασε στην Εσθονία εργοστάσιο μαγνητών για τους ηλεκτροκινητήρες οχημάτων. Η κατασκευή ολοκληρώθηκε σε 500 ημέρες. Επιλέξαμε να αναλάβουμε τον επενδυτικό κίνδυνο επειδή πιστέψαμε στη μακροχρόνια κατεύθυνση της ευρωπαϊκής πολιτικής.
Για εμάς προέκυψε μια ιδιαίτερα ανταγωνιστική επένδυση, με περιορισμένη, σε σχέση με άλλες αντίστοιχες προσπάθειες, κρατική υποστήριξη. Είναι ένα παράδειγμα του πώς ένας Καναδός επενδυτής μπορεί να δραστηριοποιηθεί στην ΕΕ και να ωφεληθεί από αυτή την προβλεψιμότητα, εξυπηρετώντας ταυτόχρονα την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία.
Γι’ αυτό επιμένω ότι πρέπει να εξετάζουμε τι εξακολουθεί να κάνει καλά η Ευρώπη. Όταν κατανοείς τις μακροχρόνιες νομοθετικές και πολιτικές κατευθύνσεις της και επενδύεις με βάση αυτές, μπορείς να βρεις μια πολύ ισχυρή επιχειρηματική ευκαιρία. Οι ξένοι επενδυτές και οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες μπορούν να ωφεληθούν ταυτόχρονα.
– Ποιες εξαρτήσεις έχει υποτιμήσει περισσότερο η Ευρώπη και τι θα σήμαινε στην πράξη μια έλλειψη κρίσιμων υλικών;
Είμαι προφανώς μεροληπτικός όταν μιλάω για τις βαριές σπάνιες γαίες και το γάλλιο, επειδή δραστηριοποιούμαι σε αυτόν τον κλάδο. Όμως η σημασία τους είναι συγκεκριμένη: πρόκειται για υλικά στα οποία επιβάλλονται εξαγωγικοί περιορισμοί από μια χώρα που κυριαρχεί στην παραγωγή τους.
Οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν περιορισμούς στους ημιαγωγούς και η Κίνα στις σπάνιες γαίες, στους μαγνήτες που τις περιέχουν και στο γάλλιο, το οποίο χρησιμοποιείται σε ημιαγωγούς. Η Ευρώπη βρίσκεται εκτεθειμένη σε αυτή την αντιπαράθεση.
Η έλλειψη ενός κρίσιμου υλικού μπορεί να σταματήσει ένα εργοστάσιο αυτοκινήτων. Τότε οι απώλειες συσσωρεύονται καθημερινά, σε έναν κλάδο που ήδη αντιμετωπίζει πιεσμένα περιθώρια και ανταγωνισμό από κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα. Η εξάρτηση αφορά όλη την αλυσίδα: τον διαχωρισμό των σπανίων γαιών, την παραγωγή μαγνητών και την εξασφάλιση εναλλακτικών προμηθευτών.
Η Ευρώπη είχε υποτιμήσει αυτή την έκθεση. Πλέον βλέπω πολύ ισχυρότερη πολιτική κινητοποίηση και ταχύτερη ενίσχυση της τεχνογνωσίας στις Βρυξέλλες. Η συνεργασία με εμπορικούς εταίρους όπως ο Καναδάς είναι απαραίτητη. Με ενθουσιάζουν οι ανακοινώσεις που αναμένονται τους επόμενους μήνες για όσα προετοιμάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά και η δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων να αναλάβει τολμηρή δράση. Μιλάμε για κινήσεις που βγάζουν την Ευρώπη από τη ζώνη άνεσής της.
– Πού βρίσκεται η μεγαλύτερη ευκαιρία για την Ελλάδα;
Στα χρόνια της κρίσης, όταν υποχώρησε η εγχώρια ζήτηση, οι εξαγωγές ήταν αναγκαίες για να επιβιώσουν επιχειρήσεις και να διατηρηθούν θέσεις εργασίας. Πίστευα ότι η εμπορική συμφωνία ΕΕ–Καναδά, η CETA, μπορούσε να προσφέρει ακριβώς αυτή τη διέξοδο.
Συχνά σκεφτόμαστε πρώτα τα αγροτικά προϊόντα. Έχουν τεράστια σημασία και αποτελούν βασικό κομμάτι της ελληνικής οικονομίας. Ωστόσο, βλέπω ακόμη μεγαλύτερες ανεκμετάλλευτες ευκαιρίες στην προσέλκυση καναδικών επενδύσεων για υποδομές, ανανεώσιμη ενέργεια και συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Τα καναδικά συνταξιοδοτικά ταμεία διαθέτουν κεφάλαια και εμπειρία που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν στην Ελλάδα.
Η φέτα βρίσκεται στο επίκεντρο των ελληνικών αντιρρήσεων. Αγαπώ τη φέτα, αγοράζω ελληνική και καταλαβαίνω τη συναισθηματική διάσταση. Ωστόσο, πιστεύω ότι πρέπει να εξετάσουμε τα πραγματικά εμπορικά αποτελέσματα και το συνολικό μέγεθος της ευκαιρίας.
Υπάρχει επίσης η εξαγωγή τεχνογνωσίας. Έχουμε ανταγωνιστικές εταιρείες μελέτης, προμηθειών και κατασκευής έργων, καθώς και εξειδικευμένες υπηρεσίες, όπως οι βυθοκορήσεις λιμανιών. Ελληνικές επιχειρήσεις εκτελούν τέτοια έργα σε άλλες χώρες. Γιατί να μην αποκτήσουν μεγαλύτερη παρουσία και στον Καναδά;
Το ίδιο ισχύει για τις εταιρείες πληροφορικής και τη συμμετοχή σε δημόσιους διαγωνισμούς. Οι ελληνικές επιχειρήσεις μπορούν να είναι ανταγωνιστικές τόσο ως προς τις δεξιότητες όσο και ως προς το κόστος. Στη ναυτιλία υπάρχουν επίσης ευκαιρίες στα τροφοδοτικά ναυτιλιακά δρομολόγια μεταξύ λιμανιών, όπως στον διάδρομο Χάλιφαξ–Μόντρεαλ. Η σχέση μπορεί να αποφέρει πολύ περισσότερα αν αξιοποιήσουμε το εύρος της.
– Ποια θα ήταν η πρώτη σας προτεραιότητα από την ελληνική πλευρά;
Θα ήθελα να δω την κύρωση της CETA από την ελληνική Βουλή. Ήταν ένας από τους στόχους μου στο Ελληνοκαναδικό Επιμελητήριο και δεν τον πέτυχα. Θεωρώ ότι η πλήρης εφαρμογή της συμφωνίας, με τον μηχανισμό προστασίας των επενδύσεων, θα ενίσχυε την εμπιστοσύνη και θα βοηθούσε στην προσέλκυση περισσότερων καναδικών κεφαλαίων.
Η φέτα βρίσκεται στο επίκεντρο των ελληνικών αντιρρήσεων. Αγαπώ τη φέτα, αγοράζω ελληνική και καταλαβαίνω τη συναισθηματική διάσταση. Ωστόσο, πιστεύω ότι πρέπει να εξετάσουμε τα πραγματικά εμπορικά αποτελέσματα και το συνολικό μέγεθος της ευκαιρίας. Θεωρώ παράλογο να κρατάμε όμηρο μια τόσο μεγάλη οικονομική ευκαιρία για τον συμβολισμό ενός προϊόντος στο οποίο οι Έλληνες παραγωγοί είναι ήδη εξαιρετικά ανταγωνιστικοί.
Η συζήτηση πρέπει να περιλάβει τις υποδομές, τις κατασκευές, την τεχνολογία και τις επενδύσεις. Για εμένα το ερώτημα είναι γιατί αφήνουμε μια διαφωνία γύρω από ένα προϊόν να καθορίζει τη στάση μας απέναντι σε μια σχέση που μπορεί να δημιουργήσει πολύ ευρύτερα οικονομικά οφέλη.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
