ΔΗΛΩΝΟΥΜΕ ΣΥΧΝΑ πως «αυτή την απόφαση την πήρα με την καρδιά μου» κι άλλες φορές διαβεβαιώνουμε κάποιον πως «αυτό στο λέω από καρδιάς», θέλοντας να δείξουμε πως μιλάμε με γνώμονα όχι τόσο την ψυχρή λογική, όσο την ειλικρινή επιθυμία μας για κάτι, η οποία πηγάζει από την καρδιά, την “έδρα” της ζωής. Ωραίο σχήμα λόγου, θα μου πείτε – σωστά, όμως αυτή η πολύ γνωστή ρήση κρύβει, εκτός από τη λαϊκή σοφία, και σημαντική επιστημονική αλήθεια.
Αυτό προέκυψε από την πρόσφατη συζήτηση με τον Λεόντιο Χατζηλεοντιάδη, καθηγητή του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών του Αριστοτέλειου και πολύπειρο ερευνητή στους χώρους της Επεξεργασίας Σήματος & Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, που αυτόν τον καιρό -με δεδομένη, πλέον, την είσοδό μας στην εποχή του Neuro AI- ερευνά με την ομάδα του (μεταξύ πολλών άλλων) τρόπους με τους οποίους κάποια μορφή έμπνευσης από τον ανθρώπινο εγκέφαλο μπορεί να μεταφερθεί και να αξιοποιηθεί σε εφαρμογές ΤΝ. Μιλώντας αποκλειστικά στο WIRED Greece, τόνισε ότι ο εγκέφαλος μπορεί αποδεδειγμένα να πάρει πληροφορίες από έναν άλλο, “μικρό εγκέφαλο” τον διεθνώς ονομαζόμενο “little brain”, που δεν είναι άλλος από την καρδιά.
«Μέσα στην καρδιά υπάρχουν 40.000 νευρώνες οι οποίοι είναι ίδιοι με τους νευρώνες του εγκεφάλου. Αυτό μας επιτρέπει να σκεφτούμε κατά πόσο αυτό το σύστημα, που έχει μνήμη και ταυτόχρονα παίρνει αποφάσεις για την ομοιόσταση της καρδιάς επικοινωνώντας με τον εγκέφαλο μέσα από το συμπαθητικό/παρασυμπαθητικό σύστημα, μπορεί να αξιοποιηθεί σαν ένα είδος Edge -αν παρομοιάσουμε τον εγκέφαλο με το cloud, η καρδιά μπορεί να παίξει αυτόν τον ρόλο… Κάποιες αποφάσεις, λοιπόν, μπορεί να τις παίρνει εκείνη, χωρίς να προκαλείται κυκλοφοριακή συμφόρηση στον εγκέφαλο, αφού το πρόβλημα λύνεται τοπικά».
Αυτό, στην πράξη, πού μπορεί να μας οδηγήσει; «Οι νευρώνες υπάρχουν στην καρδιά για κάποιο λόγο, για την ομοιόσταση. Γι’ αυτό προσπαθούμε εμείς, σε συνεργασία με τα Πανεπιστήμια του Delft και του Cambridge, να κάνουμε υποθέσεις: μπορούμε να φτιάχνουμε στο μέλλον αυτή τη μνήμη ώστε να λειτουργήσει ως “μπαταρία μνήμης”, για άτομα που έχουν Alzheimer και έχασαν τη μνήμη τους; Αυτή η “μνήμη της καρδιάς” μπορεί να τα βοηθάει; Για την ώρα, αυτό είναι εντελώς εικασία, αλλά έχουμε δει ότι συμπεριφορικά χαρακτηριστικά του εγκεφάλου έχουν μεταφερθεί έπειτα από μεταμόσχευση καρδιάς, δηλαδή άνθρωποι που πήραν την καρδιά άλλου ατόμου, ανέπτυξαν συμπεριφορές του δότη! Επομένως, κάποιο κομμάτι μνήμης διατηρήθηκε μέσα στους νευρώνες (φανταστείτε το απλοϊκά, σαν μια μορφή USB…) Μελλοντικά, σε ένα ποντίκι που εκπαιδεύτηκε σε κάτι και η καρδιά του μεταμοσχεύθηκε σε άλλο ποντίκι, θα μπορούσαμε ίσως να διαπιστώσουμε αν η εκπαίδευσή του κρατάει…
Το ζητούμενο είναι πώς μπορούμε όλα αυτά να τα συνδέσουμε και να τα επεκτείνουμε σε ένα ανθρωποειδές με καρδιά, για παράδειγμα. Αν σκεφτούμε τι κάνει η καρδιά σε ένα humanoid, πώς μεταφέρεται η συμβολή της καρδιάς στον άνθρωπο και του little brain στο brain του ανθρώπου, είναι δυνατόν να μεταφερθεί η λογική του little brain σ’ ένα humanoid; Μπορούμε, μάλιστα, να προχωρήσουμε ακόμα περισσότερο, ερευνώντας νέους τρόπους εξέλιξης της συμπεριφοράς του. Αν η ΤΝ είχε self awareness, θα μας ενδιέφερε να δούμε πώς μπορούμε να μεταφέρουμε τη λογική του πόνου σε ένα humanoid. Γιατί πονάμε εμείς ως άνθρωποι, γιατί υπάρχει έννοια του πόνου; Είναι η ίδια λογική της ομοιόστασης της καρδιάς, που προσπαθείς να προστατεύσεις τον εαυτό σου, αλλά ταυτόχρονα υπάρχει και ο χρόνιος πόνος. Δεν θα βάλεις το χέρι στη φωτιά -αυτό είναι ο οξύς πόνος- αλλά μπορεί να υπάρχει χρόνιος πόνος, που εδραιώνεται στον εγκέφαλο και λειτουργεί σαν ένα είδος χαμηλής συχνότητας της συμπεριφοράς…»
Κι αν πονάς για κάποιον άλλον; Συμβαίνει κι αυτό… «Βεβαίως συμβαίνει, υπάρχει η λογική του πόνου του άλλου, όπως και η λογική του εσωτερικού πόνου… δεν έχεις κάποιο όργανο που υποφέρει ή κάτι άλλο. Αυτό είναι η ενσυναίσθηση. Δομικά, γνωρίζουμε ότι ο εγκέφαλος διαθέτει mirror neurons (νευρώνες-καθρέπτες). Καταλαβαίνεις τον πόνο του άλλου, χωρίς να πονάς εσύ – όταν βλέπεις κάποιον να πονάει, αισθάνεσαι τον πόνο του. Μου “ράγισε η καρδιά”, λες… “πονάει αυτός, πονάω και εγώ”. Αυτά είναι τα mirror neurons, δομικά χαρακτηριστικά τα οποία ανακαλύφθηκαν το 2004, κυρίως από την κίνηση. Βλέπει ένα μωρό τι κίνηση κάνω εγώ και την αντιγράφει – επίσης, στον συναισθηματικό κόσμο, υπάρχει η ενσυναίσθηση (empathy). Στα παιδιά με αυτισμό δεν λειτουργούν αυτά, γι’ αυτό και χάνουν το κομμάτι της κοινωνικοποίησης. Σ’ ένα ρομπότ, η ΤΝ μπορεί να αναπτύξει τέτοιου είδους “εμπαθική” πληροφορία. Γι’ αυτό και αναφέρομαι συχνά στον Αριστοτέλη, που μιλούσε για “λόγο, πάθος, ήθος”.
Η έννοια του πόνου, σαν μια μορφή εκπαίδευσης της ΤΝ, σε ποιους παράγοντες μπορεί να βελτιστοποιήσει την συμπεριφορά σε μια συνάρτηση κόστους; «Αλήθεια, πότε μπορεί να ενεργοποιείται; Και πώς μπορεί να το κάνει αυτό με πιο αξιόπιστο τρόπο; Είμαστε πιο κοντά στη λογική ότι επιδεικνύει μια συμπεριφορά με ενσυναίσθηση; Θέλεις να έχεις στο σχολείο ένα νέο ή έναν ώριμο δάσκαλο; Από ποιον θες να μάθεις; Ο παλιός θα έχει χάσει τα καινούρια, αλλά θα γνωρίζει πολύ καλά τα παλιά. – οι αποφάσεις τις οποίες παίρνει λόγω εμπειρίας είναι με μεγαλύτερη ‘αποθορυβοποίηση’, βγάζει εύκολα τον θόρυβο εκτός… Συνεπώς, η συμπεριφορά ότι “γερνάει” η ΤΝ, θα μπορούσε να μεταφερθεί σε έναν τρόπο ανάπτυξής της. “Κοιμάται” η ΤΝ; Όταν κοιμάται ο εγκέφαλος, ουσιαστικά τακτοποιεί, “ξεσκαρτάρει” πράγματα… Αυτό πώς μπορώ να το μεταφέρω στη δομή της ΤΝ; Να κοιμάται, να γερνάει, να πονάει… αυτά τα ‘ανθρώπινα’ χαρακτηριστικά κοιτάζουμε, τώρα…»
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
