ΚΑΘΩΣ ΔΙΝΟΥΜΕ στα smartphones όλο και περισσότερες προσωπικές πληροφορίες, πληθαίνουν και οι τρόποι παράνομης απόκτησής τους.
Ένας τέτοιος είναι τα stalkerware. Πρόκειται για εφαρμογές που εγκαθίστανται κρυφά σε ένα κινητό και στέλνουν σε κάποιον τρίτο ό,τι συμβαίνει σε αυτό: μηνύματα, τοποθεσία, φωτογραφίες, κλήσεις. Ο χρήστης της συσκευής δεν ξέρει τίποτα. Η αγορά δεν περιορίζεται εύκολα: μόνο μέσα στο 2024–2025 η Kaspersky εντόπισε 33 οικογένειες stalkerware που δεν είχε ξαναδεί.
Η Tatyana Shishkova, Lead Security Researcher στην ομάδα GReAT της Kaspersky, ασχολείται χρόνια με κακόβουλο λογισμικό για Android και με το stalkerware ειδικά. Τον Μάιο έκανε πρακτικό εργαστήριο στο Tech Abuse Conference του UCL στο Λονδίνο. Εκεί έδειξε πώς ελέγχει κανείς μια συσκευή για stalkerware και για λειτουργίες που μπορούν να γίνουν εργαλείο παρακολούθησης.
Όπως εξήγησε στο WIRED Greece στο περιθώριο του Security Analyst Summit 2026, του ετήσιου συνεδρίου της Kaspersky που έγινε φέτος στο Μπαλί, η τεχνολογία δεν άλλαξε δραματικά με την τεχνητή νοημοσύνη. Οι περισσότερες εφαρμογές μοιάζουν πολύ μεταξύ τους και πολλές είναι απλώς rebranding της ίδιας εφαρμογής.
Μια εφαρμογή γονικού ελέγχου κάνει παρόμοια πράγματα. Η διαφορά βρίσκεται στο αν κρύβεται, στο πώς εγκαθίσταται και, φυσικά, στην απουσία συναίνεσης. Η Coalition Against Stalkerware, που η Kaspersky συνίδρυσε με εταιρείες ασφαλείας, ΜΚΟ και ερευνητές, έχει φτιάξει λίστα κριτηρίων για να ξεχωρίζει το ένα από το άλλο.
«Μια εφαρμογή γονικού ελέγχου πρέπει να δείχνει τη δραστηριότητά της στον χρήστη», λέει η Shishkova. «Το εικονίδιο πρέπει να φαίνεται στο κινητό και, όταν μεταδίδει τη γεωγραφική θέση, ο χρήστης πρέπει να το βλέπει». Το stalkerware κρύβει το εικονίδιό του ή το μεταμφιέζει σε εφαρμογή συστήματος ή σε κάτι αθώο, όπως αριθμομηχανή, και δεν αφήνει ίχνη δραστηριότητας.
Το stalkerware χρειάζεται φυσική πρόσβαση στη συσκευή. «Το θύμα άφησε το τηλέφωνό του κάπου ξεκλείδωτο, ο stalker το πήρε, κατέβασε την εφαρμογή και την ρύθμισε ώστε να του στέλνει όλες τις πληροφορίες», περιγράφει η Shishkova.
Το spyware τύπου Pegasus ή Predator, το λογισμικό του ελληνικού σκανδάλου υποκλοπών, μπορεί να μπει από απόσταση. Εκμεταλλεύεται κενά ασφαλείας στο λειτουργικό ή σε άλλο λογισμικό, ενώ υπάρχει και μέθοδος μόλυνσης μέσω διαφημίσεων, χωρίς να απαιτείται κλικ από το θύμα.
Οι zero-day ευπάθειες κοστίζουν στη μαύρη αγορά από εκατοντάδες χιλιάδες έως εκατομμύρια δολάρια, γι’ αυτό ήταν κυρίως εργαλεία κρατικά υποστηριζόμενων ομάδων.
Αυτό φαίνεται να αλλάζει. Τον Μάρτιο, Google και iVerify δημοσιοποίησαν το Coruna, ένα πακέτο 23 exploits για iPhone. Η Kaspersky έδειξε ότι ο πυρήνας του είναι εξελιγμένη εκδοχή του εργαλείου πίσω από το Operation Triangulation, την καμπάνια κατασκοπείας που είχε αποκαλύψει το 2023. Οι ίδιες αλυσίδες εμφανίστηκαν και σε επιθέσεις απλών, οικονομικά υποκινούμενων εγκληματιών. «Όποιος έχει αρκετά χρήματα μπορεί απλώς να το αγοράσει», λέει η Shishkova.
Στο stalkerware ο θύτης σπάνια είναι άγνωστος. Από την έρευνα προκύπτει ότι συνήθως είναι κάποιος που γνωρίζει πολύ καλά το θύμα, «ίσως κάποιος που ζει στο ίδιο σπίτι». Μπορεί να είναι σύντροφος, μέλος της οικογένειας ή στενός φίλος, πιο σπάνια ένας επιχειρηματικός συνεργάτης. Τα θύματα, σύμφωνα με τα στατιστικά, είναι κυρίως γυναίκες.
Δεν χρειάζονται τεχνικές γνώσεις. Οι δημιουργοί των εφαρμογών δίνουν στον αγοραστή οδηγό βήμα προς βήμα: ένα link για να κατεβάσει την εφαρμογή στη συσκευή του θύματος και ένα πεδίο για το email όπου θα φτάνουν τα δεδομένα.
Στον οδηγό υπάρχει συνήθως και ένα βήμα που λίγοι περιμένουν: να απενεργοποιηθεί ή να απεγκατασταθεί η εφαρμογή ασφαλείας του κινητού. Η EFF έχει καταγράψει stalkerware με ρητές οδηγίες για το κλείσιμο του Google Play Protect. Ούτε η παρουσία σε Google Play ή App Store εγγυάται κάτι. Οι δύο εταιρείες αφαιρούν όσες εφαρμογές κρίνουν ως stalkerware, αλλά, όπως λέει η Shishkova, μπορεί να μείνουν διαθέσιμες για ένα διάστημα, πριν γίνουν αντιληπτές και αφαιρεθούν.
«Δύσκολη ερώτηση», απαντά η Shishkova στο αν τα κινητά με Android είναι πιο ευάλωτα από τα iPhone. Το Android δίνει στους επιτιθέμενους περισσότερες λειτουργίες να καταχραστούν. Το iPhone είναι πιο κλειστό, άρα δίνει λιγότερα εργαλεία και στις εφαρμογές ασφαλείας. Στο προηγμένο spyware αυτό γίνεται πρόβλημα, γιατί για να το βρεις χρειάζεσαι ολόκληρο dump της συσκευής. «Δεν μπορείς απλώς να πατήσεις ένα κουμπί στην εφαρμογή ασφαλείας και να ρωτήσεις αν υπάρχει κάτι εγκατεστημένο».
Η Shishkova σημειώνει ότι η νομοθεσία διαφέρει από χώρα σε χώρα και ότι σε κάποιες το stalkerware δεν είναι καν παράνομο.
Στην Ελλάδα, από τον Ιανουάριο του 2025, με τον ν. 5172/2025, ο Ποινικός Κώδικας έχει ξεχωριστό αδίκημα για την «παρενοχλητική κυβερνοπαρακολούθηση». Όποιος βάζει κάποιον υπό παρακολούθηση μέσω τεχνολογίας, για να ιχνηλατεί τις κινήσεις και τις δραστηριότητές του, και του προκαλεί τρόμο ή ανησυχία, τιμωρείται με φυλάκιση έως δύο ετών. Η ποινή φτάνει τα τρία χρόνια αν το θύμα είναι ανήλικο. Η διάταξη ενσωματώνει την ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/1385 για τη βία κατά των γυναικών. Για να κινηθεί η δίωξη, χρειάζεται έγκληση από το θύμα.
Όταν ο δράστης είναι μέλος της οικογένειας, ισχύει ο νόμος για την ενδοοικογενειακή βία, με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον έξι μηνών.
Ο ν. 5002/2022 πρόσθεσε στον Ποινικό Κώδικα το άρθρο 370ΣΤ. Αυτό τιμωρεί με φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών όποιον πωλεί, «προμηθεύεται προς χρήση» ή κατέχει λογισμικό που μπορεί να υποκλέψει επικοινωνίες ή δεδομένα θέσης. Με βάση τη διάταξη, η προμήθεια προς χρήση ή ακόμη και η κατοχή τέτοιου λογισμικού μπορεί να συνιστά αυτοτελές αδίκημα, ανεξάρτητα από το αν ο αγοραστής πρόλαβε να παρακολουθήσει κάποιον.
Τα σημάδια είναι πεζά. Η μπαταρία αδειάζει πολύ πιο γρήγορα από ό,τι συνήθως. Το κινητό περνάει από δεδομένα σε Wi-Fi χωρίς να το αγγίξεις. Η κίνηση δεδομένων εξαντλείται χωρίς εξήγηση. «Καθένα από αυτά μπορεί να έχει άλλη αιτία», λέει η Shishkova, «αλλά όταν είναι πολλά μαζί, μάλλον αξίζει έλεγχο».
Οι εφαρμογές ασφαλείας τα πάνε πια καλά. Στο τελευταίο τεστ της AV-Comparatives με την EFF, Kaspersky, ESET, Bitdefender και McAfee εντόπισαν όλα τα δείγματα εκτός από ένα. Το Google Play Protect, που είναι προεγκατεστημένο στα περισσότερα Android, έπιασε μόλις το 53%. Επειδή όμως ο οδηγός εγκατάστασης ζητά συχνά να κλείσει το antivirus, η Shishkova συστήνει να ελέγχεις κάθε τόσο αν η εφαρμογή ασφαλείας δουλεύει ακόμα.
Το stalkerware δεν είναι ο μόνος δρόμος. Τα ίδια τα κινητά έχουν λειτουργίες κοινοποίησης τοποθεσίας, φωτογραφιών και άλλων δεδομένων, που εύκολα γίνονται εργαλείο παρακολούθησης. «Μπορεί να ανοίξεις τις ρυθμίσεις κοινοποίησης τοποθεσίας και να δεις ότι ξαφνικά τη μοιράζεσαι με κάποιον με τον οποίο δεν θέλεις», λέει. Ο έλεγχος αυτών των ρυθμίσεων είναι κάτι που μπορεί να κάνει ο καθένας.
Το ένστικτο λέει να σβήσεις την εφαρμογή αμέσως. Δεν είναι πάντα καλή ιδέα. «Φαίνεται εύκολο: βρήκες την εφαρμογή, την απεγκατέστησες και τελείωσε», λέει η Shishkova. «Όμως, επειδή ο stalker είναι συνήθως κάποιος κοντά στο θύμα, η κατάσταση μπορεί να χειροτερέψει. Βλέπει ότι η εφαρμογή διαγράφηκε, και κανείς δεν ξέρει τις συνέπειες». Στο ίδιο τεστ, η Kaspersky ήταν η μόνη εφαρμογή που προειδοποιούσε τον χρήστη γι’ αυτό.
Η Shishkova προτείνει να απευθυνθείς πρώτα σε οργανώσεις που στηρίζουν θύματα ενδοοικογενειακής βίας, γιατί έχουν ανθρώπους που ξέρουν πώς να χειριστούν τέτοιες περιπτώσεις. Στην Ελλάδα υπάρχει η γραμμή SOS 15900, που λειτουργεί όλο το 24ωρο με ψυχολόγους και κοινωνικούς επιστήμονες. Η αναζήτηση βοήθειας πρέπει να γίνεται από άλλη συσκευή, ποτέ από το κινητό που υποψιάζεσαι ότι έχει παραβιαστεί.
Το κινητό το θεωρούμε ιδιωτικό χώρο: εκεί είναι οι συζητήσεις, οι φωτογραφίες, η καθημερινότητά μας. Η Shishkova παραδέχεται ότι η δουλειά της άλλαξε τον τρόπο που βλέπει το δικό της. «Το να ερευνάς πώς δουλεύουν αυτές οι τεχνολογίες σε κάνει πιο προσεκτικό με το τι μοιράζεσαι», λέει. Κλείνει τις λειτουργίες που δεν χρησιμοποιεί και ελέγχει τακτικά τις ρυθμίσεις κοινοποίησης.
Στην ιδέα ότι, αν δεν είσαι κυβερνητικός αξιωματούχος ή κάποιο άλλο πρόσωπο ενδιαφέροντος, κανείς δεν ασχολείται μαζί σου, η Shishkova απαντά χωρίς δισταγμό. «Αν νομίζεις ότι κανείς δεν θέλει να σε παρακολουθήσει, ίσως κάποιος από τους φίλους ή την οικογένειά σου θέλει».
Κάντε ετήσια συνδρομή στο WIRED Greece ώστε να μη χάνετε κανένα τεύχος.
Ακολουθήστε μας στο κανάλι μας στο You Tube για να μη χάνετε κανένα vidcast.
What’s Next: Kλείστε την early bird θέση σου στο επόμενο μεγάλο event του WIRED Greece.
Διαβάστε όλα τα explainer του WIRED Greece και λύστε όποια απορία έχετε για την τεχνολογία σήμερα.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
