Η πρώτη κλήση με τον Άρη Μυλωνά κράτησε ελάχιστα. Έπρεπε να κλείσει για να απαντήσει σε ένα τηλεφώνημα από το εξωτερικό για την Τυνησία, και με ξαναπήρε λίγο αργότερα.
Το τηλέφωνο του ερασιτέχνη αστρονόμου χτυπάει συχνά αυτές τις μέρες, καθώς οργανώνει εκδρομή για να δει, μαζί με μια ομάδα, την ολική έκλειψη Ηλίου στις 2 Αυγούστου 2027. Μια κυρία που έμαθε για το ταξίδι του είπε ότι έβαλε προκαταβολή την ίδια ώρα, ενώ η έκλειψη απέχει σχεδόν δέκα μήνες. Είχε δει την ολική έκλειψη του Αυγούστου 2026 στην Ισπανία και ήθελε να το ξαναζήσει. Το αεροπλάνο του ταξιδιού είναι ήδη σχεδόν κλεισμένο.
Οι άνθρωποι που ταξιδεύουν ειδικά για να βρεθούν μέσα στη στενή λωρίδα της ολικότητας έχουν αποκτήσει ακόμη και όνομα: eclipse chasers. Η American Astronomical Society χρησιμοποιεί τον όρο και έχει αφιερώσει ειδικό υλικό στην κοινότητά τους. Οι κυνηγοί εκλείψεων επιλέγουν τον προορισμό με βάση τη διάρκεια της ολικότητας, τον καιρό και την πρόσβαση στη λωρίδα της σκιάς, ενώ οι πιο έμπειροι σχεδιάζουν ακόμη και εναλλακτικές διαδρομές σε περίπτωση κακοκαιρίας.
Μόνο στο σύντομο διάστημα της ολικότητας, όταν η φωτόσφαιρα του Ήλιου έχει καλυφθεί πλήρως, μπορούν οι παρατηρητές να αφαιρέσουν με ασφάλεια τα ειδικά ηλιακά φίλτρα. Πριν και μετά την ολικότητα, ακόμη και ένα μικρό τμήμα του ηλιακού δίσκου μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη στα μάτια.
Η έκλειψη του 2027 έχει ήδη αποκτήσει παρατσούκλι: «η έκλειψη του αιώνα». Πρόκειται για την ολική έκλειψη με τη μεγαλύτερη διάρκεια ολικότητας που θα είναι ορατή από την ξηρά για ολόκληρο τον 21ο αιώνα: στο σημείο μέγιστης διάρκειας η ολικότητα θα κρατήσει 6 λεπτά και 23 δευτερόλεπτα. Η NASA δίνει αυτή τη διάρκεια ως τη μεγαλύτερη σε ολόκληρη τη διαδρομή της έκλειψης.
Για σύγκριση, η ολική έκλειψη του Απριλίου 2024 στη Βόρεια Αμερική έφτασε τα 4 λεπτά και 28 δευτερόλεπτα στο μέγιστό της. Η ηλιακή έκλειψη του 1991, ωστόσο, διήρκεσε 6 λεπτά και 53 δευτερόλεπτα. Το Space.com αναφέρει ότι η έκλειψη της 2ας Αυγούστου 2027 θα είναι η μεγαλύτερη σε διάρκεια ολική έκλειψη ορατή από ξηρά μέχρι το 2114.
Η σκιά της Σελήνης θα διασχίσει τη νότια Ισπανία και τη Βόρεια Αφρική -Μαρόκο, Αλγερία, Τυνησία, Λιβύη και Αίγυπτο- πριν συνεχίσει προς τη Σαουδική Αραβία, την Υεμένη και τη Σομαλία. Η λωρίδα της ολικότητας είναι στενή σε σχέση με ολόκληρη την περιοχή όπου θα είναι ορατή η έκλειψη. Η NASA σημειώνει ότι για να δει κάποιος την ολικότητα πρέπει να βρίσκεται μέσα στη συγκεκριμένη διαδρομή της σκιάς.
Η Ελλάδα μένει έξω από αυτή τη λωρίδα. Στην Αθήνα, για παράδειγμα, η Σελήνη θα καλύψει περίπου το 78% του Ήλιου στο μέγιστο, ενώ στη Γαύδο η κάλυψη θα είναι μεγαλύτερη, αλλά και πάλι πρόκειται για μερική και όχι ολική έκλειψη.
Για να δει κανείς ολική έκλειψη από την Ελλάδα, θα χρειαστεί υπομονή. Η επόμενη που περνά από τη χώρα είναι στις 21 Απριλίου 2088. Κατά μέσο όρο, ένα συγκεκριμένο σημείο της Γης χρειάζεται να περιμένει περίπου 375 χρόνια για να βρεθεί ξανά μέσα στη διαδρομή μιας ολικής έκλειψης.
Το σημείο με τη μεγαλύτερη διάρκεια βρίσκεται στην Αίγυπτο, κοντά στο Λούξορ. Ο Μυλωνάς το απέκλεισε νωρίς. Όταν μιλάμε για Αίγυπτο τον Αύγουστο, οι θερμοκρασίες είναι πολύ υψηλές, λέει στο WIRED Greece. «Είναι δύσκολο να μείνει κάποιος για ώρες έξω για να δει όλο το φαινόμενο».
Το δεύτερο εμπόδιο είναι το κόστος. Επειδή η ολικότητα περνάει από το Καρνάκ και το Λούξορ, μια εξαήμερη εκδρομή εκεί ξεκινάει, όπως λέει ο Μυλωνάς, από τιμές που ξεπερνούν τα 10.000 ευρώ. Ήδη, προσθέτει, κάποιοι ακυρώνουν κρατήσεις και τις ξανανοικιάζουν σε τιμές που εκτοξεύονται.
Οι επιλογές στένεψαν στη νότια Ισπανία και την Τυνησία, και η ομάδα διάλεξε τη δεύτερη. Στη Σφαξ η ολικότητα θα κρατήσει 5 λεπτά και 41 δευτερόλεπτα. Λίγο νοτιότερα, εκεί που θα στηθεί η ομάδα, ο Μυλωνάς υπολογίζει 5 λεπτά και 44 δευτερόλεπτα.
Η αρχική ιδέα ήταν ένα σημείο στην ενδοχώρα, όμως η άμμος και οι εκτεταμένοι ελαιώνες δυσκόλευαν τη μετακίνηση. Έτσι η ομάδα θα στηθεί κοντά στη θάλασσα, δίπλα στον αυτοκινητόδρομο.
Οι πιθανότητες νεφοκάλυψης εκεί είναι γύρω στο 6%, λέει ο Μυλωνάς. Μένει ο κίνδυνος της σκόνης ή μιας μικρής ανεμοθύελλας. «Αυτά δεν μπορείς να τα αποφύγεις όταν είσαι στην Αφρική.»
Για τον Μυλωνά, τα ποσοστά δεν αρκούν για να περιγράψουν την πραγματική απόσταση ανάμεσα σε μια μερική και μια ολική έκλειψη. Μια μερική, «έστω και 99%», είναι άλλο πράγμα, σημειώνει.
Και δεν είναι μόνο δική του άποψη. Το 99% δεν αρκεί: όσο παραμένει ορατό ακόμη και ένα μικρό κομμάτι του ηλιακού δίσκου, ο ουρανός παραμένει πολύ φωτεινός για να φανεί το ηλιακό στέμμα όπως στην ολικότητα.
Γι’ αυτό, σύμφωνα με τον Μυλωνά, όποιος λέει σε μια παρέα ότι είδε ολική έκλειψη όταν ήταν μικρός, σχεδόν πάντα ήταν στην πραγματικότητα μερική.
Μόνο στο σύντομο διάστημα της ολικότητας, όταν η φωτόσφαιρα του Ήλιου έχει καλυφθεί πλήρως, μπορούν οι παρατηρητές να αφαιρέσουν με ασφάλεια τα ειδικά ηλιακά φίλτρα. Πριν και μετά την ολικότητα, ακόμη και ένα μικρό τμήμα του ηλιακού δίσκου μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη στα μάτια. «Λίγα δευτερόλεπτα πριν και μετά την ολικότητα, πάντα βάζουμε φίλτρα», τονίζει ο Μυλωνάς. «Αλλιώς θα τυφλωθούμε.»
Τότε, εμφανίζονται το στέμμα, η χρωμόσφαιρα και οι προεξοχές στην περιφέρεια του δίσκου. Λίγο πριν και λίγο μετά εμφανίζονται το «διαμαντένιο δαχτυλίδι» και οι χάντρες του Baily, φωτεινά σημεία που σχηματίζονται καθώς το φως περνάει ανάμεσα από τα βουνά και τις κοιλάδες της Σελήνης. Στο έδαφος μπορούν να εμφανιστούν οι shadow bands, λεπτές κυματιστές σκιές.
Η κάμερα, κατά τον ίδιο, δεν φτάνει. «Όταν βλέπουμε ένα βίντεο, έχουμε μόνο μία αίσθηση, την όραση. Η ολικότητα είναι επίθεση σε όλες μας τις αισθήσεις».
Περιγράφει πτώση θερμοκρασίας, σκοτάδι μέσα στη μέρα, ζώα που αλλάζουν συμπεριφορά και ένα ιδιαίτερα έντονο βίωμα για τους ανθρώπους. «Είναι κάτι απόκοσμο να βλέπεις μια μαύρη τρύπα στον ουρανό και ο Ήλιος να έχει εξαφανιστεί. Οι μισοί κλαίνε, οι άλλοι μισοί γελάνε». Ούτε ένα ηφαίστειο ούτε το Βόρειο Σέλας, λέει, δεν συγκρίνονται.
Η NASA έχει καταγράψει την ιστορία ανθρώπων που ξεκίνησαν να κυνηγούν εκλείψεις και συνέχισαν για δεκαετίες. Ένας από τους πιο γνωστούς eclipse chasers, ο Fred Espenak, έχει ταξιδέψει για 30 ολικές εκλείψεις, σε κάθε ήπειρο, συμπεριλαμβανομένης της Ανταρκτικής.
Η Καταλανή Carme Lluís έχει δει 16 ολικές και δύο δακτυλιοειδείς εκλείψεις σε όλες τις ηπείρους. Με τον σύζυγό της, Jaume Sacasas, ταξιδεύουν εδώ και τρεις δεκαετίες για εκλείψεις, από τον Παναμά και την Κένυα ως την Τυνησία και την Ανταρκτική. Πλησιάζει τα 80 και σχεδιάζει ήδη να βρεθεί στη λωρίδα της ολικότητας τον Αύγουστο του 2027. Όπως είπε στο καταλανικό πρακτορείο ειδήσεων ACN, μια ολική δεν έχει καμία σχέση με μια μερική.
Στην κοινότητα των κυνηγών εκλείψεων συναντά κανείς ερασιτέχνες αστρονόμους, αστροφωτογράφους, αλλά και ανθρώπους που απλώς είδαν μία και θέλουν να ξαναζήσουν την εμπειρία.
Δεν πρόκειται λοιπόν απλώς για μια παρέα ανθρώπων που αποφασίζει τελευταία στιγμή να πετάξει στην Αφρική. Γύρω από τις εκλείψεις έχει δημιουργηθεί μια μικρή ταξιδιωτική οικονομία. Υπάρχουν ειδικά tours, κρουαζιέρες, sleeper trains και οργανωμένα viewing camps, όλα χτισμένα γύρω από ένα παράθυρο ολικότητας που μπορεί να διαρκεί μόλις λίγα λεπτά.
Στην περίπτωση του 2027, μια ολόκληρη αγορά οργανωμένων ταξιδιών έχει ήδη στηθεί σχεδόν έναν χρόνο πριν από την έκλειψη. Ένα από τα οργανωμένα πακέτα στην Αίγυπτο εμφανίζεται με τιμή 2.369 δολάρια, ενώ άλλα φτάνουν τα 10.347 δολάρια. Ορισμένες κρουαζιέρες και εκδρομές εμφανίζονται ήδη ως sold out και δέχονται λίστες αναμονής.
Τα καταλύματα κοντά στη λωρίδα της ολικότητας είναι συνήθως τέσσερις με πέντε φορές ακριβότερα, λέει ο Μυλωνάς, και οι πτήσεις δύο μέρες πριν και μετά την έκλειψη τριπλασιάζονται. «Δεν μπορεί να πάει κάποιος στην έκλειψη και να κάνει και τουρ δεξιά και αριστερά. Πρέπει να πάει μόνο και μόνο για την έκλειψη. Είναι ακριβό σπορ.»
Ο ίδιος ο Μυλωνάς εκτιμά ότι ο αριθμός των Ελλήνων που ενδιαφέρονται για τις εκλείψεις είναι πλέον πάνω από 100. Η τάση είναι ίδια με του εξωτερικού, απλώς πιο αργή: «Η Ελλάδα είναι πιο φτωχή χώρα από άλλες της Ευρώπης, οπότε πηγαίνουν λιγότεροι και το έχουν βιώσει λιγότεροι».
Ο εξοπλισμός εξαρτάται από τον σκοπό. Ο τουρίστας χρειάζεται μόνο γυαλιά ηλιακής παρατήρησης για τις μερικές φάσεις. Όποιος θέλει να φωτογραφίσει παίρνει μηχανή με ηλιακό φίλτρο μπροστά στον φακό. Οι πιο φιλόδοξοι κουβαλούν στήσιμο με αστροστάτη, που ακολουθεί την κίνηση του ουρανού, για να καταγράψουν σωστά το φαινόμενο.
Η έκλειψη έχει και επιστημονική αξία. Ηλιακά αστεροσκοπεία την καταγράφουν από το έδαφος, αλλά και από αεροπλάνα, ενώ μεγάλο μέρος της παρατήρησης του Ήλιου γίνεται πλέον από το διάστημα.
Το SOHO, κοινή αποστολή της ESA και της NASA που εκτοξεύτηκε το 1995, μπλοκάρει το φως του ηλιακού δίσκου με τον στεμματογράφο LASCO και δημιουργεί μια τεχνητή έκλειψη, επιτρέποντας τη συνεχή παρατήρηση της εξωτερικής ατμόσφαιρας του Ήλιου. Η τεχνολογία έχει, κατά κάποιον τρόπο, λύσει το πρόβλημα της αναμονής. «Κάνει εκλείψεις όποτε θέλει», λέει ο Μυλωνάς. «Οι επιστήμονες δεν περιμένουν την έκλειψη που γίνεται μια φορά κάθε ένα ή δύο χρόνια για να τρέξουν με τα όργανά τους».
Η Σελήνη, όμως, κρατά ένα πλεονέκτημα: η φυσική ολικότητα δημιουργεί μια πολύ ιδιαίτερη γεωμετρία, με το φεγγάρι να καλύπτει ακριβώς τη φωτόσφαιρα και να αφήνει ορατό το ηλιακό στέμμα. Οι στεμματογράφοι μπορούν να παρατηρούν το στέμμα πολύ συχνότερα, αλλά δεν μπορούν να δημιουργήσουν το ίδιο φυσικό σκηνικό στη Γη.
Για τον Μυλωνά, ένα ζήτημα είναι ότι λίγοι άνθρωποι ξέρουν τι χάνουν.
«Αν ο κόσμος ήξερε τι σημαίνει ολική έκλειψη, θα είχαμε τρομερά μεγάλο ενεργειακό πρόβλημα», λέει. «Από τα αεροπλάνα που θα πετούσαν δεξιά και αριστερά».
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
