Ο Ήλιος εκπέμπει ένα ευρύ φάσμα ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, όμως για το ανθρώπινο δέρμα οι μεγαλύτεροι «ένοχοι» είναι οι υπεριώδεις ακτίνες UVA και UVB. Οι UVB ευθύνονται κυρίως για το ηλιακό έγκαυμα, ενώ οι UVA διεισδύουν βαθύτερα στο δέρμα, επιταχύνοντας τη γήρανση και συμβάλλοντας επίσης στην ανάπτυξη καρκίνου του δέρματος. Η συνεχής έκθεση και στους δύο τύπους ακτινοβολίας προκαλεί βλάβες στο DNA των κυττάρων, αυξάνοντας με τον χρόνο τον κίνδυνο μεταλλάξεων.
Μελέτες έχουν δείξει ότι όταν εφαρμόζουμε τη μισή από την προτεινόμενη ποσότητα, η πραγματική προστασία που λαμβάνουμε μπορεί να είναι σημαντικά χαμηλότερη από αυτήν που αναγράφει η συσκευασία.
Εδώ ακριβώς παρεμβαίνει το αντηλιακό. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα λεπτό προστατευτικό φιλμ που περιορίζει την ποσότητα της υπεριώδους ακτινοβολίας που φτάνει στα κύτταρα του δέρματος. Σύμφωνα με την American Academy of Dermatology, ένα αποτελεσματικό αντηλιακό πρέπει να προσφέρει προστασία ευρέος φάσματος (broad spectrum), δηλαδή τόσο απέναντι στην UVA όσο και στην UVB ακτινοβολία, να έχει SPF τουλάχιστον 30 και να είναι ανθεκτικό στο νερό.
Το SPF (Sun Protection Factor) είναι ίσως ο πιο παρεξηγημένος αριθμός πάνω στη συσκευασία. Δεν σημαίνει ότι ένα SPF 50 προσφέρει σχεδόν διπλάσια προστασία από ένα SPF 30.
Στην πραγματικότητα, το SPF μετρά πόσο αποτελεσματικά περιορίζεται η UVB ακτινοβολία που προκαλεί έγκαυμα υπό εργαστηριακές συνθήκες. Ένα SPF 30 μπλοκάρει περίπου το 97% της UVB ακτινοβολίας, ενώ ένα SPF 50 φτάνει περίπου στο 98%. Η διαφορά υπάρχει, αλλά είναι μικρότερη από όσο πολλοί φαντάζονται. Πολύ σημαντικότερη από τον ίδιο τον αριθμό είναι η σωστή ποσότητα εφαρμογής και η τακτική επανάληψη κάθε δύο ώρες ή μετά το κολύμπι και την έντονη εφίδρωση.
Με άλλα λόγια, ένα σωστά εφαρμοσμένο SPF 30 είναι συχνά αποτελεσματικότερο από ένα SPF 50 που χρησιμοποιείται σε πολύ μικρή ποσότητα.
Σημειώνεται πως το SPF αφορά μόνο την UVB. Γι’ αυτό και είναι σημαντική η ένδειξη Broad Spectrum (ευρέος φάσματος) που καλύπτει και την UVA. Καθώς κανένα αντηλιακό δεν προσφέρει 100% προστασία, είναι σημαντικό να περιορίζεται, όσο είναι δυνατό, η έκθεση στον ήλιο.
Η μεγαλύτερη ίσως συζήτηση γύρω από τα αντηλιακά αφορά τη διάκριση ανάμεσα στα λεγόμενα «χημικά» και τα «φυσικά» ή μεταλλικά (mineral) φίλτρα.
Τα μεταλλικά αντηλιακά βασίζονται κυρίως σε δύο δραστικά συστατικά: το οξείδιο του ψευδαργύρου (zinc oxide) και το διοξείδιο του τιτανίου (titanium dioxide). Τα οργανικά ή «χημικά» αντηλιακά χρησιμοποιούν μόρια όπως avobenzone, octisalate, octocrylene και άλλα φίλτρα που απορροφούν την υπεριώδη ακτινοβολία πριν αυτή προκαλέσει βλάβη στο δέρμα.
Για πολλά χρόνια επικράτησε η απλή εξήγηση ότι τα μεταλλικά αντηλιακά λειτουργούν σαν «καθρέφτες» που αντανακλούν τον ήλιο, ενώ τα χημικά απορροφούν την ακτινοβολία. Η πραγματικότητα φαίνεται πως είναι πιο σύνθετη.
Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι ακόμη και τα μεταλλικά φίλτρα προστατεύουν κυρίως απορροφώντας μεγάλο μέρος της UV ακτινοβολίας, ενώ ένα μικρότερο ποσοστό ανακλάται ή διαχέεται. Η διαφορά επομένως δεν βρίσκεται τόσο στον μηχανισμό λειτουργίας όσο στα υλικά που χρησιμοποιούνται και στα χαρακτηριστικά τους. Τα μεταλλικά φίλτρα (Zinc Oxide, Titanium Dioxide) απορροφούν, σύμφωνα με έρευνες, κατά βάση την UV ακτινοβολία (περίπου το 90-95%) και ανακλούν μόλις ένα 5-10%.
Τα μεταλλικά αντηλιακά θεωρούνται συχνά καλύτερη επιλογή για άτομα με ιδιαίτερα ευαίσθητο δέρμα ή για όσους εμφανίζουν ερεθισμούς από οργανικά φίλτρα. Από την άλλη πλευρά, παραδοσιακά άφηναν πιο έντονο λευκό ίχνος πάνω στην επιδερμίδα, αν και οι νεότερες συνθέσεις έχουν βελτιωθεί σημαντικά.
Τα οργανικά φίλτρα, αντίθετα, είναι συνήθως πιο διαφανή και ευχάριστα στην εφαρμογή, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα να χρησιμοποιούνται σωστά και καθημερινά.
Η αποτελεσματικότητα ενός αντηλιακού δεν εξαρτάται μόνο από τον δείκτη SPF, αλλά και από την ποσότητα που εφαρμόζουμε.
Στα εργαστήρια, οι δοκιμές γίνονται με εφαρμογή 2 mg αντηλιακού ανά τετραγωνικό εκατοστό δέρματος, ποσότητα που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν χρησιμοποιούν στην καθημερινότητά τους. Για έναν ενήλικα, αυτό μεταφράζεται σε περίπου 30-35 ml (περίπου έξι έως επτά κουταλάκια του γλυκού ή ένα μικρό σφηνάκι) για ολόκληρο το σώμα.
Μια πρακτική οδηγία είναι ο «κανόνας των δύο δαχτύλων»: δύο γραμμές αντηλιακού κατά μήκος του δείκτη και του μέσου δαχτύλου αρκούν για την κάλυψη του προσώπου και του λαιμού. Η μέθοδος δεν αντικαθιστά τις ακριβείς εργαστηριακές μετρήσεις, αλλά βοηθά τους καταναλωτές να πλησιάσουν την ποσότητα που απαιτείται για την αναγραφόμενη προστασία SPF.
Μελέτες έχουν δείξει ότι όταν εφαρμόζουμε τη μισή από την προτεινόμενη ποσότητα, η πραγματική προστασία που λαμβάνουμε μπορεί να είναι σημαντικά χαμηλότερη από αυτήν που αναγράφει η συσκευασία. Για τον λόγο αυτό, όπως προαναφέρθηκε, οι δερματολόγοι συνιστούν επανάληψη της εφαρμογής κάθε δύο ώρες, καθώς και αμέσως μετά το κολύμπι, το σκούπισμα με πετσέτα ή την έντονη εφίδρωση, ακόμη και όταν το προϊόν χαρακτηρίζεται ως ανθεκτικό στο νερό.
Τα τελευταία χρόνια έχουν κυκλοφορήσει αρκετοί ισχυρισμοί ότι τα «χημικά» αντηλιακά είναι επικίνδυνα επειδή ορισμένα συστατικά μπορούν να ανιχνευθούν στο αίμα μετά την εφαρμογή τους.
Πράγματι, μελέτες του αμερικανικού FDA έδειξαν ότι ορισμένα οργανικά φίλτρα απορροφώνται από τον οργανισμό. Ωστόσο, ο FDA, όπως και η American Academy of Dermatology, υπογραμμίζουν ότι η ανίχνευση μιας ουσίας στο αίμα δεν σημαίνει ότι είναι επιβλαβής. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι τα εγκεκριμένα αντηλιακά προκαλούν βλάβες στην ανθρώπινη υγεία όταν χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις οδηγίες. Αντίθετα, τα οφέλη της προστασίας από την υπεριώδη ακτινοβολία είναι πλήρως τεκμηριωμένα.
Η επιστημονική κοινότητα συνεχίζει να αξιολογεί τα διαθέσιμα φίλτρα, ενώ οι οργανισμοί ενημερώνουν διαρκώς τις λίστες των επιτρεπόμενων συστατικών καθώς εμφανίζονται νέα δεδομένα. Μάλιστα, το 2026 ο FDA ενέκρινε το bemotrizinol, ένα νέο φωτοσταθερό φίλτρο ευρέος φάσματος που χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια στην Ευρώπη. Σηματοδοτεί την πρώτη φορά σε πάνω από 20 χρόνια που ο FDA επιτρέπει νέα ένωση στη λίστα του. Ισχύει επίσημα από τις 9 Αυγούστου 2026. Το bemotrizinol είναι ήδη γνωστό στην Ευρώπη ως Tinosorb S.
Τελικά, η σημαντικότερη επιλογή δεν είναι αν το αντηλιακό είναι «χημικό» ή «φυσικό». Είναι αν χρησιμοποιείται σωστά.
Οι δερματολόγοι συμφωνούν σχεδόν ομόφωνα: το καλύτερο αντηλιακό είναι εκείνο που θα φοράς κάθε μέρα, σε επαρκή ποσότητα, θα ανανεώνεις τακτικά και θα συνδυάζεις με καπέλο, σκιά και περιορισμό της έκθεσης τις ώρες που ο ήλιος είναι πιο έντονος.
Μπορείτε να διαβάσετε εδώ όλα τα explainers του WIRED Greece.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
