«Αν ο Όμηρος ήταν ο βάρδος ενός πολιτισμού σε άνθηση, είσαι εσύ ο βάρδος ενός πολιτισμού που βρίσκεται στο σούρουπο;»
Η πρώτη ερώτηση της Zhong Shu στον Christopher Nolan σε βάζει αμέσως στο κλίμα. Σε αυτή τη συνέντευξη δεν θα ακούσεις τον σκηνοθέτη να μιλά για κάμερες IMAX, τεχνικές επιλογές ή δυσκολίες στα γυρίσματα. Δεν θα ακούσεις μια απάντηση από το καλά προετοιμασμένο λεξιλόγιο ενός χολιγουντιανού press tour.
Ο Nolan δεν αντιμετωπίστηκε απλώς ως ένας σκηνοθέτης που πρέπει να προωθήσει το νέο του έργο μιλώντας γι’ αυτό, αλλά ως ένας σύγχρονος δημιουργός ιδεών που συνομιλεί με την ιστορία, τη φιλοσοφία και τον πολιτισμό.
Οι συνεντεύξεις για την Οδύσσεια του Christopher Nolan είχαν, σε μεγάλο βαθμό, την αναμενόμενη θεματολογία, γνώριμη στο κοινό των blockbusters. Πραγματικά γυρίσματα σε τοποθεσίες της Μεσογείου, χρήση πρακτικών εφέ, η επιλογή του Matt Damon ως Οδυσσέα, η πρόκληση της μεταφοράς ενός από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας στη μεγάλη οθόνη.
Η συζήτηση όμως ανάμεσα στον Nolan και την Κινέζα podcaster Zhong Shu κινήθηκε σε άλλο επίπεδο. Η συνομιλία τους, η οποία δημοσιεύτηκε στην κινεζική πλατφόρμα Bilibili πριν κυκλοφορήσει ευρύτερα στη Δύση, πήγε πιο βαθιά και έγινε viral.
Ο λόγος δεν ήταν κάποια μεγάλη αποκάλυψη για την ταινία. Αυτό που έκανε εντύπωση ήταν το περιεχόμενο των ερωτήσεων. Ο Nolan δεν αντιμετωπίστηκε απλώς ως ένας σκηνοθέτης που πρέπει να προωθήσει το νέο του έργο μιλώντας γι’ αυτό, αλλά ως ένας σύγχρονος δημιουργός ιδεών που συνομιλεί με την ιστορία, τη φιλοσοφία και τον πολιτισμό.
Τα 17 λεπτά της συνέντευξης δίνουν μια συναρπαστική ματιά στον τρόπο σκέψης ενός από τους πιο δημοφιλείς σκηνοθέτες των τελευταίων χρόνων.
Η Zhong Shu (仲树) δεν είναι γνωστή στο δυτικό κοινό ούτε προέρχεται από το παραδοσιακό κινηματογραφικό ρεπορτάζ. Είναι λέκτορας φιλοσοφίας και πολιτικής επιστήμης στο Boston College και δημιουργός του κινεζόφωνου podcast 独树不成林, το οποίο μεταφράζεται περίπου ως «Ένα δέντρο δεν φτιάχνει δάσος».
Το podcast της κινείται γύρω από πολιτική φιλοσοφία, ιστορία, πολιτισμό και κοινωνικά ζητήματα -πολύ μακριά από το κλασικό μοντέλο της lifestyle συνέντευξης διασημοτήτων.
Αυτή η προέλευση εξηγεί και την προσέγγισή της στον Nolan. Δεν προσπάθησε να αποσπάσει μια εύκολη ατάκα για τα social media, αλλά είχε ως στόχο να καταλάβει τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται ένας δημιουργός που εδώ και δύο δεκαετίες χτίζει το έργο του πάνω σε έννοιες όπως ο χρόνος, η μνήμη, η ταυτότητα και η ανθρώπινη φιλοδοξία.
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές της συνέντευξης ήρθε όταν η Zhong Shu τον ρώτησε για τους θεούς της Οδύσσειας.
Ήταν οι θεότητες πραγματικές υπάρξεις για τους αρχαίους Έλληνες ή «ευγενή ψέματα» που δημιούργησε ο άνθρωπος για να εξηγήσει τον κόσμο και να διατηρήσει την κοινωνική τάξη;
Ο Nolan απάντησε ότι, για την αρχαία αντίληψη, οι θεοί δεν ήταν μόνο ζήτημα πίστης, μα ήταν η ίδια η πραγματικότητα. Ένας τρόπος κατανόησης της φύσης και της ανθρώπινης ύπαρξης.
«Για μένα οι θεοί είναι αληθινοί, αλλά βρίσκονται μέσα στους ανθρώπους», είπε χαρακτηριστικά ο σκηνοθέτης.
Η συζήτηση προχώρησε ακόμη βαθύτερα. Η Zhong Shu παρατήρησε ότι στην αρχαία ελληνική σκέψη και στον Όμηρο δεν υπάρχει η έννοια της εξιλέωσης με τη χριστιανική της σημασία, αλλά περισσότερο η αναπόδραστη συνέπεια των πράξεων. Ρώτησε τον Nolan ευθέως αν η κινηματογραφική του προσέγγιση «χριστιανοποίησε» το έπος.
Ο Nolan απάντησε ότι η αρχαιοελληνική τραγωδία λειτουργεί διαφορετικά: η παραβίαση θεμελιωδών κανόνων, όπως η ξενία, δεν οδηγεί απαραίτητα στη λύτρωση αλλά σε συνέπειες που δεν μπορούν να αναιρεθούν.
Η Zhong Shu συνέδεσε επίσης την ταινία με τον Θουκυδίδη και την έννοια της ύβρεως, τόσο σε προσωπικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Ο Nolan στάθηκε στην ιδέα ότι η μετάνοια ενός ανθρώπου δεν μπορεί πάντα να διορθώσει τη ζημιά που έχει ήδη προκληθεί.
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ο σκηνοθέτης έκανε επίσης μια από τις πιο συζητημένες δηλώσεις του για τη σύγχρονη κινηματογραφική κριτική.
«Το γεγονός ότι κάποιος μπορεί να αναγνωρίσει τον αφηγηματικό μηχανισμό μιας ταινίας δεν σημαίνει ότι ο μηχανισμός ακυρώνεται. Αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα στην ερασιτεχνική κριτική σήμερα», είπε.
Ήταν μια συζήτηση πιο κοντά σε πανεπιστημιακό σεμινάριο παρά σε κινηματογραφικό press tour.
Το ενδιαφέρον της συνέντευξης δεν βρίσκεται μόνο στις απαντήσεις του Nolan, αλλά και στο τι αποκαλύπτει η συζήτηση -και η αποδοχή της- για το σημερινό μοντέλο των media.
Οι συνεντεύξεις στις μεγάλες κινηματογραφικές καμπάνιες συχνά μετατρέπονται σε μια μορφή περιεχομένου μαζικής παραγωγής και προώθησης. Οι ίδιες ερωτήσεις επαναλαμβάνονται από μέσο σε μέσο και γίνονται σύντομα κλιπ.
Η επιτυχία της συνέντευξης δείχνει ότι υπάρχει κοινό για συζητήσεις που δεν προσπαθούν απλώς να δημιουργήσουν μια viral στιγμή, αλλά να εξερευνήσουν μια ιδέα σε βάθος.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι αυτές οι ερωτήσεις δεν έχουν αξία. Ωστόσο, συχνά αφήνουν ελάχιστο χώρο για πραγματική συζήτηση πάνω σε θέματα με ουσιαστικό ενδιαφέρον.
Η Zhong Shu είχε μελετήσει το έργο του Nolan, γνώριζε την ιστορία και τη φιλοσοφία πίσω από τον μύθο που επέλεξε να μεταφέρει και έθεσε ερωτήματα που απαιτούσαν σκέψη, βάζοντας τον σκηνοθέτη να συνδέσει το παρελθόν με το παρόν, μιλώντας για τον Όμηρο αλλά και για δικά του έργα, όπως το Memento.
Η επιτυχία της συνέντευξης δείχνει ότι υπάρχει κοινό για συζητήσεις που δεν προσπαθούν απλώς να δημιουργήσουν μια viral στιγμή, αλλά να εξερευνήσουν μια ιδέα σε βάθος.
Η ξαφνική διεθνής προσοχή στη Zhong Shu έφερε, όπως συμβαίνει συχνά με πρόσωπα που γίνονται viral, και ερωτήματα για το υπόβαθρό της. Στα κοινωνικά δίκτυα εμφανίστηκαν συζητήσεις γύρω από τις πολιτικές της απόψεις και το περιβάλλον μέσα στο οποίο δραστηριοποιείται. Ωστόσο, δεν υπάρχουν τεκμηριωμένες πληροφορίες που να στηρίζουν οποιονδήποτε ισχυρισμό σχετικά με το υπόβαθρό της.
Σε επόμενο επεισόδιο του podcast, η Shu αναφέρει πως, αφού η συνέντευξη έγινε viral, «χρήστες του διαδικτύου στο εξωτερικό με απλοποίησαν ως “την Κινέζα που πήρε συνέντευξη από τον Νόλαν”». Στη συνέχεια, λέει, έγινε θέμα συζήτησης για ανθρώπους που μιλούσαν σχετικά με την «άνοδο της Κίνας» ή την ποιότητα της αμερικανικής εκπαίδευσης και των δυτικών μέσων ενημέρωσης. Η ίδια, σημειώνει, θεωρεί τον Nolan «απλώς έναν άνθρωπο ικανό να σκέφτεται». «Και περιμένω από αυτόν να με αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο. Σήμερα, μια τέτοια συζήτηση έχει γίνει πολυτέλεια». Μια πραγματική συζήτηση για τον σύγχρονο πολιτισμό και τις ιστορίες που εξακολουθούν να έχουν σημασία.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
