Ήταν ακόμη μια ακόμη συναρπαστική εβδομάδα για τον κόσμο της επιστήμης. Από τη διαστημική βιοεκτύπωση οργάνων μέχρι την ανακάλυψη ενός σπουδαίου μαθηματικού των Μάγια και των μυστικών του ρωμαϊκού σκυροδέματος, ακολουθούν οι πιο ενδιαφέρουσες ειδήσεις που ξεχώρισαν τις τελευταίες ημέρες.
Για να δείτε περισσότερες επιστημονικές ανακαλύψεις από τις εβδομάδες που μας πέρασαν, επισκεφτείτε τη στήλη Week in Science.
Πώς και δεν έχουν χαλάσει οι αρχαίες ρωμαϊκές τουαλέτες;
Ένα από τα θαύματα του αρχαίου κόσμου είναι ότι, εδώ και χιλιάδες χρόνια, ορισμένα κτίρια και υποδομές στέκονται ακόμη όρθια ανάμεσά μας, ενώ άλλες σύγχρονες κατασκευές έχουν εμφανίσει φθορές μετά από λίγες δεκαετίες.
Οι ερευνητές ανέλυσαν ένα κομμάτι σκυροδέματος από μια τουαλέτα, περίπου 1.900 ετών, που βρέθηκε στο πολυτελές εξοχικό του αυτοκράτορα Αδριανού, όχι πολύ μακριά από τη Ρώμη. Το συγκεκριμένο σκυρόδεμα είχε κατασκευαστεί με θραύσματα ηφαιστειακού πετρώματος, ηφαιστειακή τέφρα και ασβέστη.
Για την ανάλυση του δείγματος χρησιμοποιήθηκαν 3D ακτινογραφίες, ηλεκτρονικά μικροσκόπια και μια σειρά χημικών και ορυκτολογικών δοκιμών, που επέτρεψαν στους ερευνητές να χαρτογραφήσουν τους πόρους, τις ρωγμές, τα θραύσματα ηφαιστειακού πετρώματος και τις μικροσκοπικές κρούστες ορυκτών που αναπτύσσονταν, σε κλίμακες που κυμαίνονταν από χιλιοστά έως και νανόμετρα.
Οι επιστήμονες βρήκαν στο ρωμαϊκό σκυρόδεμα κομμάτια ασβεστίτη – το κύριο ορυκτό που συγκρατούσε το σκυρόδεμα ενωμένο. Ο ασβεστίτης μάλλον σχηματίστηκε από την αντίδραση μεταξύ του ασβέστη, της υγρασίας και του διοξειδίου του άνθρακα από τον αέρα – μια διαδικασία γνωστή ως ανθρακοποίηση.
Με λίγα λόγια, όταν σχηματίζονταν ρωγμές, το νερό διέλυε τα θραύσματα και γέμιζε τα κενά που προέκυπταν με νέες αποθήκες ορυκτών. «Η υπερανάπτυξη του ασβεστίτη διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας του ρωμαϊκού σκυροδέματος, γεμίζοντας μικρές ρωγμές και κενά στον ιστό του υλικού», είπαν οι ερευνητές, οι οποίοι ελπίζουν να βρουν ένα σύγχρονο βιώσιμο υλικό που μπορεί να «αυτοθεραπευτεί» με τον ίδιο τρόπο.
Πηγή: Phys.org
«Μισό να εκτυπώσω ένα νεφρό»
Τον Ιούνιο του 2026, η 34η αποστολή εμπορικών υπηρεσιών ανεφοδιασμού της SpaceX στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό φιλοξενούσε κάτι άλλο πέρα από εφόδια και τυπικό εξοπλισμό. Ο βιοεκτυπωτής AMP-1 της Auxilium Biotechnologies δημιούργησε για πρώτη φορά ιστούς νεφρού, ήπατος και χόνδρου, καθώς και 28 εμφυτεύματα για την αποκατάσταση νεύρων, σε τροχιά.
Η πρωτιά είναι από μόνη της ένα επίτευγμα. Ωστόσο, «η ικανότητα παραγωγής πολλαπλών τύπων ιστών παράλληλα με σημαντικά ιατρικά προϊόντα αναδεικνύει τόσο την ευελιξία όσο και την κλιμακωσιμότητα της τεχνολογίας αυτής», σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της Auxilium, Jacob Koffler.
Μια πολλά υποσχόμενη εφαρμογή της τεχνολογίας της βιοεκτύπωσης είναι η παραγωγή των οργανοειδών. Πρόκειται για μικροσκοπικά, τρισδιάστατα μοντέλα ιστών που αναπαράγουν βασικά δομικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά των ανθρώπινων οργάνων.
Τα οργανοειδή χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο από ερευνητές και φαρμακευτικές εταιρείες, αντί για τις παραδοσιακές δοκιμές σε ζώα, για τη μελέτη ασθενειών, την αξιολόγηση της ασφάλειας των φαρμάκων, τον έλεγχο νέων θεραπειών αλλά και την πρόβλεψη των ανταποκρίσεων στην εκάστοτε θεραπεία.
Η κατασκευή τέτοιων βιολογικών μοντέλων απευθείας στο διάστημα θα μπορούσε να βοηθήσει άμεσα τους ερευνητές, χωρίς την εξάρτηση από προγράμματα ανεφοδιασμού από τη Γη, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για την ανακάλυψη φαρμάκων, τη μοντελοποίηση ασθενειών, την ιατρική ακριβείας και την έρευνα για την ανθρώπινη υγεία σε συνθήκες μικροβαρύτητας.
Η Auxilium Biotechnologies, σε συνεργασία με άλλες εταιρείες, όπως τις Vast και Starlab, αναπτύσσει δυνατότητες βιοκατασκευής πέρα από τη χαμηλή γήινη τροχιά, όπως για παράδειγμα στη Σελήνη αλλά και σε μελλοντικές μακροχρόνιες αποστολές εξερεύνησης.
Πηγή: businesswire
Τι αποκαλύπτουν οι μαθηματικές εξισώσεις σε μνημείο των Μάγια;
Στον αρχαιολογικό χώρο των Μάγια στο Σουλτούν της Γουατεμάλας, βρέθηκε χαραγμένο στους τοίχους το όνομα ενός εμβληματικού προσώπου της εποχής. Ο Sak Tahn Waax ή αλλιώς «Λευκόστηθη Αλεπού», ήταν ένας μαθηματικός και αστρονόμος, ισάξιος του Αρχιμήδη.
Η Heather Hurst, αρχαιολόγος στο Κολλέγιο Σκίντμορ στο Σαρατόγκα Σπρινγκς της Νέας Υόρκης, ανέλυσε έναν θάλαμο στο Σουλτούν, ο οποίος χρονολογείται γύρω στα μέσα του 8ου αιώνα μ.Χ. και ανασκάφηκε αρχικά το 2011.
Τον θάλαμο κοσμούσαν ανθρώπινες φιγούρες και ιερογλυφικά κείμενα καθώς και μαθηματικοί υπολογισμοί που βασίζονται σε αστρονομικά ημερολόγια, τα οποία χρησιμοποιούσαν οι Μάγια για να σημειώσουν συγκεκριμένα γεγονότα, όπως τη στέψη των βασιλιάδων τους.
Συγκεκριμένα, οι επιστήμονες ανέλυσαν μια ομάδα 11 ιερογλυφικών, στο σχήμα του αγγλικού «L» και ύψους 10 εκατοστών, που βάφτισαν «Κείμενο 19». Τα πρώτα 9 ιερογλυφικά κωδικοποιούν το ημερολόγιο και τους αστρονομικούς κύκλους των Μάγια. Ένας κύκλος 2.920 ημερών αντιστοιχεί σε πέντε κύκλους της Αφροδίτης, των 584 ημερών, και σε 8 ηλιακά έτη.
Ωστόσο, στο «Κείμενο 19», οι 2.920 ημέρες σχετίζονταν επίσης με το ημερολόγιο Uinal (με μήνες των 20 ημερών), το ιερό ημερολόγιο 260 ημερών Tzolkin, το Tun (με έτη των 360 ημερών) και τα έτη του Άρη που διαρκούν 780 ημέρες. Πρόκειται για ημερολογιακούς συσχετισμούς που δεν έχουν παρατηρηθεί ξανά σε κείμενα των Μάγια. «Είναι απλώς εξαιρετικά “σπασικλίστικα” μαθηματικά. Πιστεύω ότι ήταν μια επίδειξη ισχύος», λέει η Hurst.
Μέχρι τώρα, οι ταυτότητες των επιστημόνων πίσω από τέτοιους υπολογισμούς παρέμεναν μυστήριο. Ωστόσο, το προτελευταίο και το τελευταίο ιερογλυφικό του «Κειμένου 19» γράφουν «έτσι λέει» και «Sak Tahn Waax». Οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι πρόκειται για άνδρα, καθώς λείπει το πρόθεμα «Ix», που συνήθως προηγείται των γυναικείων ονομάτων. Το γεγονός ότι κατονομάζεται ο συγγραφέας είναι σημαντικό, επειδή υποδηλώνει ότι οι επιστήμονες αναγνωρίζονταν στην κοινωνία των Μάγια, όπως και ένας καλλιτέχνης.
Εκτός αυτού, τα εν λόγω μαθηματικά είναι εντυπωσιακά σε σύγκριση με τα μαθηματικά άλλων πολιτισμών της εποχής. Οι Μάγια είχαν κατανοήσει δύσκολες αριθμητικές πράξεις, αλγεβρικές σχέσεις και τους αρνητικούς αριθμούς, μεταξύ άλλων, χωρίς, βέβαια, να υπάρχει κάποια απόδειξη ανάπτυξης της γεωμετρίας – γεγονός που ίσως οφείλεται στο ότι η Μεσοαμερική ήταν απομονωμένη από τον υπόλοιπο κόσμο εκείνη την εποχή.
Πηγή: Nature
Η ανακάλυψη ζάχαρης κοντά στη μαύρη τρύπα του Γαλαξία μας μεγαλώνει το μυστήριο της ζωής
Πέρα από σκόνη, στον γαλαξία μας βρέθηκε και ερυθρουλόζη, ένα σάκχαρο που συναντάται στα σμέουρα, τα ακτινίδια και σε πολλά άλλα φρούτα. Το σάκχαρο βρέθηκε στο γιγαντιαίο μοριακό νέφος G+0.693-0.027, περίπου 26.745 έτη φωτός μακριά από τη Γη. Πώς, όμως, βρέθηκε εκεί;
Τα σάκχαρα είναι ζωτικής σημασίας, τόσο για την αποθήκευση ενέργειας όσο και για τον δομικό τους ρόλο στο DNA και το RNA. Είναι, όμως, σχετικά εύθραυστα και απαιτούν συγκεκριμένες συνθήκες για να δημιουργηθούν. Σύμφωνα, όμως, με την Izaskun Jiménez-Serra, αστροχημικό στο Κέντρο Αστροβιολογίας του Εθνικού Ινστιτούτου Αεροδιαστημικής Τεχνολογίας της Ισπανίας, τα μοριακά νέφη αποτελούν «τεράστια χημικά εργοστάσια» που ενδεχομένως μπορούν να παρακάμψουν κάποια στάδια της κατασκευής σακχάρων.
Η σκόνη που διαπερνά τα ψυχρά, σκοτεινά βάθη ενός μοριακού νέφους είναι το κλειδί για τη μελέτη νέων μορίων και ατόμων. Όσο πιο βαθιά μπαίνουμε σε ένα νέφος, τόση περισσότερη σκόνη υπάρχει, τόσο πιο πολύ μπλοκάρεται η υπεριώδης ακτινοβολία, οι θερμοκρασίες πέφτουν και οι πάγοι νερού και διοξειδίου του άνθρακα που προκύπτουν καλύπτουν τους κόκκους της σκόνης, μαζί τους και τα μόρια που έχουν προσκολληθεί σε αυτούς.
Για να διαπεράσει το «σκονισμένο πέπλο» του G+0.693-0.027, η ομάδα της Jiménez-Serra χρησιμοποίησε δύο γιγαντιαία ραδιοτηλεσκόπια. Τα ραδιοτηλεσκόπια μπορούν να ανιχνεύσουν το ραδιοφωνικό «σήμα» που εκπέμπουν τα εκάστοτε μόρια, όταν πια αποκολληθούν από τους κόκκους σκόνης και αρχίσουν να περιστρέφονται.
Παρότι το σήμα του κάθε μορίου είναι μοναδικό, σαν ένα barcode, η εύρεση μεμονωμένων μορίων μπορεί να γίνει αρκετά περίπλοκη, επειδή μέσα στο νέφος εκατοντάδες άλλα μόρια εκπέμπουν τα σήματά τους ταυτόχρονα. Οι επιστήμονες, λοιπόν, πρέπει πρώτα να εντοπίσουν το μοναδικό σήμα του κάθε μορίου στη Γη, εξατμίζοντάς το καθένα από αυτά. Με τα σάκχαρα αυτό είναι δύσκολο, καθώς μετατρέπονται σε σιρόπι όταν αυξάνεται η θερμοκρασία.
Για να τα σταθεροποιήσουν, οι επιστήμονες ανέμειξαν τα σάκχαρα με ταλκ για να δημιουργήσουν ένα στερεό υλικό το οποίο μετά εξατμίστηκε με λέιζερ. Έχοντας, λοιπόν, βρει το μοναδικό μοτίβο των σακχάρων, οι επιστήμονες εντόπισαν άφθονα σημάδια ερυθρουλόζης στο G+0.693-0.027.
Η ομάδα έκανε επίσης μια σημαντική ανακάλυψη για τον τρόπο που δημιουργούνται τα σάκχαρα. Σύμφωνα με την παραδοσιακή υπόθεση της αστροχημείας, αυτά σχηματίζονται με την προσθήκη ενός ατόμου άνθρακα τη φορά. Στην προκειμένη περίπτωση, η ερυθρουλόζη μάλλον σχηματίστηκε από την υδροξυαιθανάλη αλλά και την 1,2-αιθανοδιόλη – δύο μόρια που βρέθηκαν στο νέφος και είχαν ήδη από ένα ζεύγος ατόμων άνθρακα το καθένα.
Όσο μιλάμε, οι αστρονόμοι ψάχνουν στις κρυμμένες γωνιές των μοριακών νεφών, μήπως και εντοπίσουν περισσότερες πολύπλοκες ενώσεις. Μάλλον η συνταγή για τη ζωή μπορεί να βρεθεί ακόμα και στα πιο αφιλόξενα μέρη.
Πηγή: Scientific American
