Την επόμενη φορά που θα ακούσεις ένα τέρας να βρυχάται στην οθόνη, μπορεί πίσω από τον ήχο να υπάρχει ελληνική υπογραφή.
Ο Ορφέας Μποτέας ίδρυσε την Krotos στο Εδιμβούργο, ξεκινώντας από ένα φοιτητικό project που προσπαθούσε να λύσει ένα απλό πρόβλημα: πώς μπορεί ένας sound designer να δημιουργεί ήχους τεράτων σε πραγματικό χρόνο, αντί να περνά ώρες κόβοντας και ράβοντας ηχογραφήσεις.
Από εκεί, έφτασε σε σειρές του Netflix, στους Avengers, το Game of Thrones και μεγάλα video games, ξεκινώντας με ένα εργαλείο που μετατρέπει το sound design από επίπονη διαδικασία σε performance.
Ο Ορφέας Μποτέας ήταν φοιτητής στο University of Edinburgh όταν χρειάστηκε να σχεδιάσει ήχους για τέρατα σε ένα video game. Η διαδικασία ήταν αργή και επαναλαμβανόμενη: ηχογράφηση, κόψιμο, επεξεργασία, ξανά από την αρχή. Για έναν άνθρωπο που είχε σπουδάσει Μουσική Τεχνολογία στην Κρήτη και είχε ήδη εργαστεί σε post-production στην Αθήνα, η ιδέα δεν άργησε να έρθει. Γιατί να μην μπορείς να δημιουργήσεις τον ήχο σε πραγματικό χρόνο;
Έτσι γεννήθηκε το πρώτο πρωτότυπο του Dehumaniser, του εργαλείου που θα γινόταν η αφετηρία της Krotos. Ο Ορφέας δεν ήταν προγραμματιστής. Χρησιμοποίησε το Max/MSP, ένα περιβάλλον οπτικού προγραμματισμού, και άρχισε να πειραματίζεται μέχρι να καταφέρει να μεταμορφώσει τη φωνή του σε ήχους πλασμάτων. Το Dehumaniser ξεκίνησε ως η διπλωματική του εργασία στο μεταπτυχιακό Sound Design του Εδιμβούργου.
Τα εργαλεία της Krotos έχουν βρεθεί σε παραγωγές όπως το Stranger Things, το Terminator: Dark Fate, το Game of Thrones, το Avengers: Age of Ultron, το The Lion King, αλλά και σε παιχνίδια όπως το Far Cry και το League of Legends.
«Έγραψα φωνές, με διάφορα εφέ για τα τέρατα. Οπότε λέω, μήπως να φτιάξω ένα software που να το κάνει αυτό σε πραγματικό χρόνο; Να αλλάζεις τη φωνή αντί να κάθεσαι να κολλάς και να κόβεις και να κάνεις πολύ editing;», λέει στο WIRED Greece, με ηλεκτρικές κιθάρες στο background.
Ο Ορφέας ανέβασε ένα demo στο προσωπικό του site και άρχισε να το μοιράζεται σε online forums όπου συγκεντρώνονταν sound designers. Το ενδιαφέρον ήρθε γρήγορα. «Το έδινα δωρεάν», λέει. «Άρχισα να μαζεύω emails και είχα χιλιάδες downloads σε λίγους μήνες. Και λέω, “Κάτι πρέπει να κάνω”».
Ο Ορφέας, όμως, δεν ήξερε πώς να προχωρήσει. «Δεν είχα ιδέα από business», λέει. Απευθύνθηκε στον business advisor του πανεπιστημίου, έκανε ένα τρίμηνο internship πάνω στο business development και άρχισε να μαθαίνει στην πράξη πώς μετατρέπεται ένα δημιουργικό project σε προϊόν.
Η Krotos ιδρύθηκε το 2013 και το πρώτο εμπορικό Dehumaniser κυκλοφόρησε την ίδια χρονιά. Σταδιακά, προέκυψαν κι άλλα, ξεχωριστά εργαλεία: για καθημερινούς ήχους (Foley), όπλα, αυτοκίνητα και διαφορετικές κατηγορίες ηχητικών εφέ. Η εταιρεία άρχισε να αποκτά πελάτες από τον χώρο του κινηματογράφου, της τηλεόρασης και των video games.
Κάπου εκεί, οι ήχοι που είχε φτιάξει ένας Έλληνας φοιτητής άρχισαν να εμφανίζονται σε παραγωγές που πιθανότατα είχε παρακολουθήσει ή παίξει κι ο ίδιος.
Τα εργαλεία της Krotos έχουν βρεθεί σε παραγωγές όπως το Stranger Things, το Terminator: Dark Fate, το Game of Thrones, το Avengers: Age of Ultron, το The Lion King, αλλά και σε παιχνίδια όπως το Far Cry και το League of Legends.
«Είναι ωραίο συναίσθημα», λέει. «Ειδικά στην αρχή ήταν πολύ συναρπαστικό. Από εκεί που ήμουν φοιτητής, να βλέπω ότι το έχουν χρησιμοποιήσει εταιρείες όπως Blizzard και Riot Games σε όλα αυτά τα video games και τις ταινίες που θυμάμαι μικρός».
Η πορεία της εταιρείας περιλαμβάνει και μια ασυνήθιστη σύνδεση με το Grand Theft Auto. To 2017, o Leslie Benzies, πρώην πρόεδρος της Rockstar North, επένδυσε στην Krotos, σε έναν γύρο χρηματοδότησης στον οποίο συμμετείχε και το Old College Capital, το επενδυτικό ταμείο του University of Edinburgh. Νωρίτερα, ο Ian Ritchie είχε γίνει ο πρώτος angel investor της εταιρείας. Το 2022 ακολούθησε seed γύρος με επικεφαλής τη Metavallon VC, με τη συμμετοχή του Old College Capital και strategic angel investors.
Αλλά τι ακριβώς αγοράζει κάποιος όταν παίρνει ένα τέτοιο εργαλείο; Η διαφορά βρίσκεται στο ότι η Krotos δεν αντιμετωπίζει τον ήχο απλώς ως μια βιβλιοθήκη έτοιμων αρχείων. Ο sound designer μπορεί να «παίξει» με τον ήχο, σχεδόν σαν μουσικό όργανο.
Στο παραδοσιακό Foley, οι δημιουργοί ηχογραφούν βήματα, ρούχα, αντικείμενα και επιφάνειες σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους. Για ένα αυτοκίνητο μπορεί να χρειαστεί πραγματική ηχογράφηση ή αγορά μιας βιβλιοθήκης ήχων. Για τα όπλα, η διαδικασία μπορεί να απαιτεί πολλαπλά μικρόφωνα και ειδική ηχογράφηση.
«Εμείς αυτό που κάνουμε διαφορετικό είναι ότι, αντί να σου δίνουμε απλά μια βιβλιοθήκη με ήχο, σου δίνουμε έναν τρόπο να κάνεις perform τον ήχο», εξηγεί ο Ορφέας. «Είναι σαν ένα όργανο. Μπορείς να οδηγείς το αυτοκίνητο με το ποντίκι σου ή να κάνεις τον ήχο από τα βήματα. Το κάνουμε λίγο πιο gamified, πιο fun, ώστε αυτό που έχεις στο κεφάλι σου να μπορείς να το κάνεις πιο γρήγορα πραγματικότητα».
Σήμερα υπάρχει και ένας νέος παράγοντας στο παιχνίδι, που δεν είναι άλλος από την τεχνητή νοημοσύνη.
Η Krotos έχει αναπτύξει το Krotos Studio, μια ενιαία πλατφόρμα για διαφορετικές εργασίες sound design, και έχει ενσωματώσει AI σε λειτουργίες όπως το Video to Sound, ένα εργαλείο που αναλύει βίντεο και συγχρονίζει αυτόματα ηχητικό υλικό πάνω σε αυτό. Η λογική δεν είναι να αφήσει ένα generative μοντέλο να κατασκευάσει ολόκληρο το soundtrack από το μηδέν. Αντίθετα, το σύστημα αναλύει την εικόνα και προτείνει ήχους από υψηλής ποιότητας ηχογραφημένο υλικό, δημιουργώντας ένα πρώτο αποτέλεσμα που στη συνέχεια μπορεί να επεξεργαστεί ο άνθρωπος.
«Το generative AI δεν είναι ακόμα στο επίπεδο για ένα σοβαρό επαγγελματικό βίντεο ή ένα video game», λέει ο ιδρυτής της Krotos. Η χρήση AI γίνεται για ανάλυση μιας εικόνας ή ενός βίντεο, ώστε να βρει η πλατφόρμα ήχους που ταιριάζουν.
Για τον Ορφέα, αυτή η διαφορά είναι σημαντική. Ο ήχος δεν είναι απλώς αυτό που «θα έπρεπε» να ακούγεται σύμφωνα με αυτό που βλέπει η κάμερα. Μπορεί να βλέπεις κάποιον να περπατά σε ένα δωμάτιο και ο σκηνοθέτης να θέλει τα βήματά του να ακούγονται. Μπορεί όμως να θέλει ακριβώς το αντίθετο: να τα εξαφανίσει για λίγα δευτερόλεπτα, ώστε η σιωπή να δημιουργήσει ένταση.
«Το AI δεν θα έχει το context να το κάνει αυτό», εξηγεί, σημειώνοντας πως για τέτοιες δημιουργικές διαδικασίες χρειάζεται ανθρώπινο μάτι.
«Το AI μπορεί να φτάσει σε ένα σημείο που να σου κάνει ένα πολύ καλό generic αποτέλεσμα», διευκρινίζει. «Αλλά άμα θες κάτι που να έχει χαρακτήρα, πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό να το κάνει ο άνθρωπος».
Για τον ίδιο, αυτό που έχει αξία είναι το emotional impact: ο ήχος μπορεί να κάνει μια σκηνή τρομακτική, αστεία, συγκινητική ή απειλητική χωρίς ο θεατής να αντιλαμβάνεται συνειδητά τι ακριβώς συνέβη. Γι’ αυτό πιστεύει ότι το AI δεν καταργεί τον sound designer, απλώς αλλάζει το σημείο στο οποίο χρειάζεται να παρέμβει.
«Η τεχνολογία που υπάρχει τώρα, και τα δικά μας προϊόντα, δεν σου δίνουν το τελικό αποτέλεσμα. Σου δίνουν μια αρχή για να κάνεις πιο γρήγορα», λέει. «Σου δίνει ένα good start, έναν σκελετό. Πρέπει μετά εσύ να το αλλάξεις, να το πειράξεις.»
Σε μια βιομηχανία όπου τα budgets πιέζονται και οι παραγωγές πρέπει να γίνονται γρηγορότερα, αυτή η αυτοματοποίηση έχει πρακτική αξία. Ένας επαγγελματίας μπορεί να παράγει περισσότερο υλικό στον ίδιο χρόνο, ενώ ένας μικρότερος δημιουργός μπορεί να κάνει μόνος του δουλειές που παλαιότερα απαιτούσαν μεγαλύτερη ομάδα.
Η Krotos έχει πλέον πελάτες σε 165 χώρες, σύμφωνα με τον Ορφέα, με τη μεγαλύτερη αγορά της να βρίσκεται στις ΗΠΑ. Υπάρχουν και χρήστες στην Ελλάδα, από post-production studios μέχρι video editors που λειτουργούν ως «one-man bands».
Η εταιρεία έχει έδρα στη Σκωτία, αλλά διατηρεί θυγατρική εταιρεία στην Ελλάδα. Ο Ορφέας επέστρεψε στη χώρα μετά την πανδημία, έπειτα από περίπου δέκα χρόνια στη Σκωτία, και σήμερα ένα μέρος της ομάδας εργάζεται από εδώ. Η επένδυση της Metavallon το 2022 συνδέθηκε και με την πρόθεση να αναπτυχθεί μέρος των δραστηριοτήτων της εταιρείας στη χώρα.
«Η Ελλάδα έχει θετικά», επισημαίνει ο Ορφέας. «Καλό φαγητό, καλό καιρό και ανθρώπους που αγαπάω. Αλλά το να χτίζεις μια εταιρεία εδώ δεν είναι εύκολο.»
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, σύμφωνα με την εμπειρία του, ήταν η γραφειοκρατία. Για μια επιδότηση που συνδέθηκε με την ελληνική δραστηριότητα της εταιρείας, χρειάστηκαν, όπως περιγράφει, περίπου τρία χρόνια, με συνεχή αιτήματα για νέα έγγραφα. Έφτασε στο σημείο να σκεφτεί να αφήσει την επιδότηση εντελώς.
Παρόλα αυτά, δεν θεωρεί ότι λείπει το ταλέντο από τη χώρα.
«Έχουμε πολύ καλή ομάδα στην Ελλάδα. Ο κόσμος θέλει να δουλέψει, θέλει να κάνει αυτό που του αρέσει, έχει πολύ καλό ταλέντο η χώρα. Αλλά δεν έχουμε το σύστημα που να το υποστηρίξει αυτό. Και γι’ αυτό πολλοί φεύγουν στο εξωτερικό».
H επιτυχία δημιουργεί ένα emotional roller coaster, όπως λέει, αλλά υπάρχουν κάποιες απλές στιγμές που ξεχωρίζουν. Μπορεί απλώς να βλέπεις μια ταινία με την παρέα σου και ξαφνικά να ακούσεις κάτι γνώριμο.
«Να παίζεις ένα video game και να λες “Ώπα, αυτόν τον ήχο τον φτιάξαμε εμείς!”», λέει γελώντας.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
