Στις 10 Οκτωβρίου του 2026, ο Χρήστος Κοτανίδης, λέκτορας Καρδιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης – με ερευνητική εστίαση στην προληπτική καρδιολογία, το AI και την καρδιαγγειακή απεικόνιση – δημοσίευσε στο The New England Journal of Medicine ένα άρθρο με τίτλο «Μη διαθέσιμο στη χώρα σας».
Εκεί περιγράφει ένα περιστατικό από μια πρόσφατη πρωινή επίσκεψη γιατρών στο νοσοκομείο με τους φοιτητές του, κατά την οποία εξέταζαν έναν ασθενή που είχε υποβληθεί σε μεταμόσχευση νεφρού. Ο ασθενής λάμβανε Tacrolimus, ένα ανοσοκατασταλτικό φάρμακο που χρησιμοποιείται για την πρόληψη της απόρριψης ενός μοσχεύματος.
«Η ιατρική είναι μια επιστήμη πληροφορίας. Αυτό που κάνει τους γιατρούς αναγκαίους είναι το πόσο καλά και γρήγορα μπορούν να λάβουν αποφάσεις, συνθέτοντας δεδομένα από πολλαπλές πηγές – κάτι που γνωρίζουμε ήδη ότι το AI κάνει πολύ καλά».
Στο πλαίσιο της συζήτησής τους για τους μηχανισμούς δράσης του φαρμάκου, ένας φοιτητής ρώτησε τον κ. Κοτανίδη: «Γιατί το φάρμακο αυτό προκαλεί τρέμουλο στα χέρια;». Ο Κοτανίδης βρήκε την ερώτηση εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. «Είναι από εκείνα τα πράγματα στη βιβλιογραφία που τα παίρνεις ως θέσφατο και δεν αναρωτιέσαι τόσο για τον παθοφυσιολογικό μηχανισμό», αναφέρει στο WIRED Greece.
Τότε έσπευσε να συμβουλευτεί έναν ιατρικό AI agent, ιδιαίτερα δημοφιλή στην ιατρική κοινότητα. Παρόλο που ήταν συνδεδεμένος στην εφαρμογή από εκείνο το πρωί, η οθόνη του εμφάνισε το μήνυμα: «Δεν είναι διαθέσιμο στη χώρα σας».
Ο επίσημος λόγος για τον περιορισμό αυτών των εργαλείων στην ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο είναι το ανανεωμένο ρυθμιστικό πλαίσιο EU AI Act, το οποίο, μεταξύ άλλων, τοποθετεί τα ιατρικά AI εργαλεία στην κατηγορία «υψηλού ρίσκου».
Το περιστατικό αυτό εγείρει καίρια ερωτήματα: Μπορούν οι γιατροί του σήμερα να εργαστούν χωρίς εργαλεία AI; Τι αντίκτυπο έχει αυτός ο περιορισμός στον κλάδο; Και, τελικά, πώς θα επηρεαστεί η θέση της Ευρώπης σε έναν κόσμο που συνεχίζει να επωφελείται από αυτά τα εργαλεία;
Πέρα από τον θεσμικό λόγο, ένας άλλος λόγος που περιορίζονται τα ιατρικά ΑΙ εργαλεία είναι ο δημόσιος διάλογος σχετικά με το πώς τα εργαλεία AI μπορούν να επηρεάσουν τη λήψη αποφάσεων – ειδικά σε έναν τόσο περίπλοκο κλάδο όπως η ιατρική, και μάλιστα όταν δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή δεδομένα για την αποτελεσματικότητά τους.
«Στην ιατρική, η πυραμίδα των τεκμηρίων ξεκινά από απλές μελέτες περιστατικών, συνεχίζει με τις ευρύτερες μελέτες παρατήρησης, τις κλινικές δοκιμές και, τέλος, τις συστηματικές αναθεωρήσεις αυτών των κλινικών δοκιμών», εξηγεί ο κ. Κοτανίδης. Πρόκειται για μια αλυσίδα διαδικασιών που εξελίσσεται πολύ αργά σε σχέση με τους ραγδαίους ρυθμούς ανάπτυξης της τεχνολογίας. Ωστόσο, το κατά πόσο το AI μπορεί να επιταχύνει τις διαδικασίες αυτές με αποτελεσματικότητα και ασφάλεια, χωρίς παράλληλα να επηρεάζει αρνητικά την κρίση των γιατρών, δεν έχει ακόμη διαπιστωθεί πλήρως.
Τον Οκτώβριο του 2026 δημοσιεύθηκε μια έρευνα στην οποία συμμετείχαν 225 γιατροί από 42 χώρες και 8 ειδικότητες. Κάθε γιατρός χρησιμοποίησε το ίδιο μοντέλο AI για να λάβει συγκεκριμένες αποφάσεις. Ωστόσο, χωρίς οι ίδιοι να το γνωρίζουν, το εργαλείο έδινε διαφορετικές οδηγίες: είτε επιβλαβείς είτε κλινικά ορθές.
Σε 2.485 περιπτώσεις λήψης αποφάσεων, το AI φάνηκε να αυξάνει το ποσοστό των επιβλαβών αποφάσεων από 2% σε 49% και να μειώνει το ποσοστό των σωστών αποφάσεων από 83% σε 25%. Παρότι η συγκεκριμένη έρευνα δεν έχει αξιολογηθεί ακόμη από την ακαδημαϊκή κοινότητα, οι ανησυχίες παραμένουν έντονες.
Σε κάθε περίπτωση, ο κ. Κοτανίδης πιστεύει ότι η χρήση του AI και γενικά της απλής αναζήτησης δεν μπορεί να αποφευχθεί. Οι περισσότεροι γιατροί θα χρειαστεί κάποια στιγμή να αναζητήσουν ένα σπάνιο σύνδρομο ή πληροφορίες που απλώς δεν θυμούνται.
Το ζητούμενο είναι να μην το κάνουν χρησιμοποιώντας έναν οποιονδήποτε AI agent – ο οποίος μπορεί να οδηγηθεί σε hallucinations – αλλά ένα αξιόπιστο εργαλείο. «Το να περιορίζεις εργαλεία AI τα οποία έχουν εκπαιδευτεί με επίσημα δεδομένα από τη βιβλιογραφία είναι λίγο περιοριστικό», τονίζει.
«Η νέα γενιά φοιτητών ιατρικής έχει αρχίσει να αντιστέκεται στην ιδέα της στειρας αποστήθισης», αναφέρει ο κ. Κοτανίδης, εξηγώντας ότι πολλοί φοιτητές του αναρωτιούνται γιατί χρειάζεται να μάθουν τα πάντα απ’έξω, ενώ μπορούν απλώς να τα έχουν διαθέσιμα στο κινητό τους. Εδώ προκύπτει το ερώτημα αν τα εργαλεία AI καθιστούν επιτακτική την αλλαγή του τρόπου διδασκαλίας.
Ο κ. Κοτανίδης πιστεύει ότι πρέπει πρώτα να καθοριστεί η βασική δεξαμενή γνώσης που οφείλει να κατέχει εξαρχής ένας μελλοντικός γιατρός, ώστε να είναι σε θέση να αντιληφθεί τον τρόπο με τον οποίο η AI αναζητά και συνθέτει τα ιατρικά δεδομένα.
«Η ιατρική είναι μια επιστήμη πληροφορίας. Αυτό που κάνει τους γιατρούς αναγκαίους είναι το πόσο καλά και γρήγορα μπορούν να λάβουν αποφάσεις, συνθέτοντας δεδομένα από πολλαπλές πηγές – κάτι που γνωρίζουμε ήδη ότι το AI κάνει πολύ καλά», εξηγεί, προσθέτοντας ότι προχωρώντας μπροστά, μάλλον θα χρειαστεί να αναζητήσουμε ένα νέο είδος γιατρού.
Πολλοί στον κλάδο προτείνουν την εισαγωγή των «ΑΙ γιατρών». Πρόκειται για έναν AI βοηθό που λειτουργεί συμπληρωματικά προς τον γιατρό: αναλύει συμπτώματα, απαντά σε ερωτήσεις και παρέχει εξατομικευμένες συμβουλές με βάση το ιστορικό του ασθενούς αλλά και την επίσημη βιβλιογραφία.
Ωστόσο, η διείσδυση της τεχνολογίας στο ιατρικό οικοσύστημα δεν αφορά μόνο τη λήψη αποφάσεων, αλλά και την κλινική καταγραφή. Ήδη, πολλοί γιατροί χρησιμοποιούν LLMs για τη σύνταξη ιατρικών σημειώσεων. Στο αγγλικό σύστημα υγείας, όταν ένας γιατρός εξετάζει έναν ασθενή στα εξωτερικά ιατρεία, καλείται να συντάξει μια επιστολή για τη συνεδρία, ώστε να ενημερωθούν τόσο ο ίδιος ο ασθενής όσο και ο προσωπικός του γενικός γιατρός.
Πλέον, αυτό γίνεται με τη χρήση speech-to-text ΑΙ εργαλείων και την επιμέλεια του γιατρού. «Οι γιατροί που δεν το χρησιμοποιούν αυτό είναι ελάχιστοι. Και όσο περνούν τα χρόνια θα γίνονται όλο και λιγότεροι», καταλήγει ο κ. Κοτανίδης.
Όσον αφορά την πρόσβαση σε ιατρικά εργαλεία AI, σε πολιτικό και θεσμικό επίπεδο υπάρχει ο κίνδυνος η Ευρώπη να μείνει πίσω. Ωστόσο, σε ατομικό επίπεδο, οι περιορισμοί του EU AI Act απέχουν από την πραγματική εικόνα.
«Η ιατρική επιστήμη και κοινότητα στο σύνολο οφείλει και πρέπει να ειναι τυπικη, υπάκουη στους κανονισμούς, και υψηλά ελεγχόμενη», αναφέρει ο κ. Κοτανίδης. Σε ατομικό επίπεδο βέβαια, οι αρχές αυτές μπορεί να είναι πιο ρευστές. Για παράδειγμα, υπάρχουν γιατροί που χρησιμοποιούν VPN και άλλα μέσα για να παρακάμψουν τους γεωγραφικούς περιορισμούς και να αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτά τα εργαλεία.
Βέβαια, ο ίδιος θεωρεί ιδιαίτερα θετικό το γεγονός ότι η Ευρώπη έχει θεσπίσει ένα ρυθμιστικό πλαίσιο. Ωστόσο, επισημαίνει ότι ένα τέτοιο πλαίσιο πρέπει να είναι δυναμικό και να προσαρμόζεται συνεχώς.
«Η λύση είναι να υπάρξει μια ισορροπία ανάμεσα στον ρυθμό με τον οποίο οι μεγάλες εταιρείες παράγουν εργαλεία AI και στον ρυθμό με τον οποίο αυτά ρυθμίζονται από τους θεσμούς», λέει στο τέλος της κουβέντας μας.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
