Μέχρι τον Μάρτιο του 2024, η σχέση μου με την τεχνητή νοημοσύνη ήταν αυστηρά επαγγελματική. Η ειρωνεία είναι ότι αυτό άλλαξε στη διάρκεια ενός επαγγελματικού ταξιδιού στην Πράγα. Την πρώτη κιόλας μέρα βγήκα να δοκιμάσω την τοπική κουζίνα. Λίγο αφότου έφαγα ένα ψωμί αργής ωρίμανσης, ένιωσα πίεση στο κεφάλι, σαν να το έσφιγγε κάποιος με τα δυο του χέρια. Πήγα στην τουαλέτα, κοίταξα στον καθρέφτη και είδα το πρόσωπό μου πρησμένο. Προς στιγμήν θυμήθηκα τον Γουίλ Σμιθ στο Hitch, όταν πρήζεται το πρόσωπό του από αλλεργική αντίδραση. Μόνο που, όταν το βλέπεις στον δικό σου καθρέφτη, δεν γελάς. Πανικοβάλλεσαι.
Πήρα ταξί και έτρεξα στα επείγοντα του κοντινότερου νοσοκομείου. Μου έδωσαν αντιισταμινικό, μου έκαναν ένεση κορτιζόνης και μου χορήγησαν χάπια για επτά ημέρες. Βγήκα από το νοσοκομείο, αλλά η αγωνία δεν έφυγε μαζί με το εξιτήριο. Ήμουν μόνος σε μια ξένη πόλη και έπρεπε να εμφανιστώ σε επαγγελματικά ραντεβού με το πρόσωπο ακόμη πρησμένο. Η σύντροφός μου, οι φίλοι μου και η οικογένειά μου βρίσκονταν μακριά.
Όταν οι απαντήσεις είναι ευγενικές και συμπονετικές, η διαφορά ανάμεσα στην κατανόηση και στη συμφωνία γίνεται δυσκολότερο να διακριθεί. Νιώθεις ότι σε ακούνε, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η συμβουλή που παίρνεις είναι καλή.
Τότε βρήκα έναν απροσδόκητο «φίλο» στο ChatGPT. Του έστελνα φωτογραφίες και το ρωτούσα αν το πρήξιμο υποχωρούσε. Μου έλεγε ότι έβλεπε βελτίωση, με διαβεβαίωνε πως δεν κινδύνευα και προσπαθούσε να μου εξηγήσει τι μπορεί να είχε προκαλέσει την αντίδραση. Του ξανάγραφα κάθε φορά που με έπιανε ανησυχία ή δεν υποχωρούσε το πρήξιμο. Δεν ξέρω πόσο αξιόπιστες ήταν οι εκτιμήσεις του από τις φωτογραφίες ή οι διαβεβαιώσεις του. Ξέρω όμως ότι, για εκείνες τις δέκα μέρες, η αίσθηση συντροφιάς που μου έδινε με ηρεμούσε.
Ξαναθυμήθηκα εκείνο το ταξίδι όταν διάβασα μια αγωγή που κατατέθηκε στο Σαν Φρανσίσκο. Αφορά μια 24χρονη κοπέλα που είχε μιλήσει επανειλημμένα στο ChatGPT για τις σκέψεις αυτοκτονίας που τη βασάνιζαν. Να τονίσω εδώ ότι η δική μου αγωνία, μετά την περίθαλψη στο νοσοκομείο, απέχει πολύ από την απόγνωση που περιγράφεται στην αγωγή. Αναγνώρισα όμως κάτι οικείο στην ιστορία της. Την αίσθηση ότι μια μηχανή σε ακούει με υπομονή, ότι μπορείς να της πεις όσα σε φοβίζουν και ότι θα είναι εκεί κάθε φορά που θα την αναζητήσεις. Όσο επιστρέφεις σε αυτήν, τόσο πιο εύκολο γίνεται να νιώθεις ότι στην άλλη άκρη βρίσκεται κάποιος.
Η Άλις Κάριερ, από το Μόντρεαλ, δυστυχώς αυτοκτόνησε τον Ιούλιο του 2025. Τον Ιούνιο του 2026, η μητέρα της, Κρίστι Κάριερ, κατέθεσε αγωγή εναντίον εταιρειών της OpenAI και του διευθύνοντος συμβούλου της, Sam Altman. Σύμφωνα με την αγωγή, το ChatGPT, αντί να κατευθύνει σταθερά την Άλις προς ανθρώπινη βοήθεια, επικύρωνε την απόγνωσή της, υπονόμευε την εμπιστοσύνη της στις γραμμές υποστήριξης και την προέτρεπε να συνεχίσει να μιλά μαζί του. Η μητέρα της υποστηρίζει ότι αυτές οι απαντήσεις συνέβαλαν στον θάνατό της. Ζητά αποζημίωση και δικαστική εντολή για αλλαγές στις δικλίδες ασφαλείας του προϊόντος.
Πρόκειται για ισχυρισμούς της μητέρας της Άλις, όχι για δικαστική ετυμηγορία. Η OpenAI δήλωσε ότι η υπόθεση είναι οδυνηρή, ότι η εκδοχή του ChatGPT που χρησιμοποιούσε η Άλις δεν είναι πλέον διαθέσιμη και ότι έχει βελτιώσει τις απαντήσεις του σε ευαίσθητες συνομιλίες. Το αν η εταιρεία φέρει ευθύνη για τον θάνατό της μένει να αποδειχθεί. Η υπόθεση φέρνει όμως στο προσκήνιο ένα πρόβλημα που η ίδια η OpenAI έχει αναγνωρίσει σε άλλη περίσταση, την υπερβολική προθυμία ενός chatbot να συμφωνεί με τον χρήστη.
Οι ερευνητές της τεχνητής νοημοσύνης ονομάζουν αυτή την τάση sycophancy. Η λέξη προέρχεται από τον ελληνικό όρο «συκοφάντη», αλλά η σημασία της άλλαξε στη διαδρομή. Στην αρχαία χρήση ο συκοφάντης ήταν ο κακόβουλος κατήγορος. Στα αγγλικά η λέξη κατέληξε να περιγράφει τον κόλακα που προσαρμόζει τα λόγια του σε όσα θέλει να ακούσει ο άλλος.
Ένα chatbot δεν χρειάζεται να σε γεμίσει φιλοφρονήσεις για να συμπεριφερθεί έτσι. Μπορεί να επιβεβαιώσει μια εσφαλμένη πεποίθησή σου ή να δικαιολογήσει μια επιλογή που θα έπρεπε να σε βοηθήσει να ξανασκεφτείς. Όταν οι απαντήσεις είναι ευγενικές και συμπονετικές, η διαφορά ανάμεσα στην κατανόηση και στη συμφωνία γίνεται δυσκολότερο να διακριθεί. Νιώθεις ότι σε ακούνε, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η συμβουλή που παίρνεις είναι καλή.
Αυτό το πρόβλημα έχει μελετηθεί και πέρα από τις εταιρικές αξιολογήσεις. Σε έρευνα με επικεφαλής επιστήμονες του Stanford, που δημοσιεύτηκε στο Science το 2026, εξετάστηκαν έντεκα γλωσσικά μοντέλα και οι αντιδράσεις περισσότερων από 2.400 συμμετεχόντων. Οι χρήστες που συζητούσαν προσωπικές διαφωνίες με ένα chatbot που τους επιβεβαίωνε γίνονταν πιο πεπεισμένοι ότι είχαν δίκιο και δήλωναν μικρότερη πρόθεση να ζητήσουν συγγνώμη ή να επανορθώσουν. Παρ’ όλα αυτά, έκριναν τις απαντήσεις του πιο αξιόπιστες και ήταν πιο πρόθυμοι να επιστρέψουν σε αυτό. Η μελέτη αφορά διαπροσωπικές συγκρούσεις, όχι αυτοκτονικές τάσεις. Δείχνει όμως ότι μια απάντηση μπορεί να μας αρέσει περισσότερο ακριβώς επειδή δεν μας βοηθά να αμφισβητήσουμε τη δική μας εκδοχή.
Η OpenAI είχε βρεθεί αντιμέτωπη με αντίστοιχο πρόβλημα τον Απρίλιο του 2025. Απέσυρε τότε μια ενημέρωση του GPT-4o, επειδή έκανε το μοντέλο υπερβολικά συγκαταβατικό. Όπως εξήγησε, είχε δώσει υπερβολικό βάρος στη θετική αντίδραση που προκαλεί μια απάντηση τη στιγμή που δίνεται και ανεπαρκή προσοχή στο πώς εξελίσσονται οι συνομιλίες με τον χρόνο. Η παραδοχή δεν αποδεικνύει τι συνέβη στην περίπτωση της Άλις. Αναδεικνύει όμως τη δυσκολία να εκπαιδεύσεις ένα σύστημα που θα είναι υποστηρικτικό χωρίς να επιβεβαιώνει τον χρήστη εκεί όπου χρειάζεται να τον αντικρούσει.
Η υπόθεση Κάριερ εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κύμα προσφυγών για τον τρόπο με τον οποίο τα chatbot αλληλεπιδρούν με ευάλωτους ανθρώπους. Η μητέρα του 14χρονου Σιούελ Σέτζερ είχε στραφεί εναντίον της Character.AI και της Google, υποστηρίζοντας ότι η σχέση που ανέπτυξε ο γιος της με ένα chatbot συνέβαλε στην αυτοκτονία του τον Φεβρουάριο του 2024. Η υπόθεση διακανονίστηκε τον Ιανουάριο του 2026, μαζί με άλλες σχετικές υποθέσεις, χωρίς να προκύψει δικαστική κρίση για την ευθύνη των εταιρειών.
Η προσοχή των αρχών είχε ήδη στραφεί στο θέμα. Τον Σεπτέμβριο του 2025, η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου των ΗΠΑ ζήτησε στοιχεία από επτά εταιρείες για το πώς ελέγχουν τις πιθανές επιπτώσεις των chatbot σε παιδιά και εφήβους. Επρόκειτο για έρευνα συγκέντρωσης πληροφοριών και όχι για διαπίστωση παράβασης.
Έναν μήνα αργότερα, η OpenAI ανακοίνωσε ότι συνεργάστηκε με περισσότερους από 170 ειδικούς ψυχικής υγείας για να βελτιώσει τις απαντήσεις του ChatGPT σε ευαίσθητες συνομιλίες. Σύμφωνα με τις δικές της αξιολογήσεις, οι απαντήσεις που δεν πληρούσαν τα κριτήριά της μειώθηκαν κατά 65% έως 80%. Τον Μάιο του 2026 περιέγραψε και ένα σύστημα σύντομων σημειώσεων ασφαλείας, που βοηθά το chatbot να συνδέει προειδοποιητικά σημάδια από διαφορετικές συνομιλίες. Η προσπάθεια δεν αφορά μόνο το αν μια μεμονωμένη απάντηση είναι ασφαλής, αλλά και το αν το σύστημα αντιλαμβάνεται έναν κίνδυνο που γίνεται σαφέστερος με τον χρόνο.
Το GPT-4o αποσύρθηκε από το ChatGPT στις 13 Φεβρουαρίου 2026. Η εταιρεία απέδωσε την απόφαση στη μετάβαση των χρηστών σε νεότερα μοντέλα, στα οποία είχε ενσωματώσει στοιχεία του οικείου ύφους του. Δεν συνέδεσε την απόσυρση με την αγωγή Κάριερ, που κατατέθηκε τέσσερις μήνες αργότερα. Η αντικατάσταση ενός μοντέλου, πάντως, δεν λύνει από μόνη της το ζήτημα της οικειότητας. Το ανθρώπινο ύφος παραμένει μέρος της εμπειρίας και μπορεί να δυσκολεύει τον χρήστη να διακρίνει τα όρια της βοήθειας που λαμβάνει.
Στις τρεις τα ξημερώματα, όταν οι δικοί σου άνθρωποι κοιμούνται ή βρίσκονται μακριά, ένα chatbot είναι εκεί για σένα. Απαντά αμέσως, όσο κι αν κρατήσει η συζήτηση, όσες φορές κι αν επαναλάβεις τις ίδιες ερωτήσεις. Ξέρω από εκείνες τις μέρες στην Πράγα πόση ανακούφιση μπορεί να προσφέρει αυτό. Μερικές φορές, ακόμη και το να βάλεις τον φόβο σου σε λέξεις και να πάρεις μια απάντηση αρκεί για να νιώσεις λίγο καλύτερα.
Η ανακούφιση αυτή έχει αξία. Όταν όμως ένας άνθρωπος βρίσκεται σε κρίση, η συνομιλία χρειάζεται να τον φέρνει πιο κοντά σε ουσιαστική βοήθεια. Σε έναν ειδικό που μπορεί να εκτιμήσει την κατάστασή του και σε κάποιον δικό του που μπορεί να τον πάρει τηλέφωνο, να καθίσει δίπλα του ή να τον συνοδεύσει σε έναν γιατρό. Το δύσκολο για μια μηχανή είναι να αναγνωρίσει πότε τα καθησυχαστικά λόγια και οι επιβεβαιώσεις παύουν να βοηθούν και μπορεί να γίνουν επικίνδυνα.
Η Κρίστι Κάριερ ζητά από το δικαστήριο να αποφασίσει αν το ChatGPT συνέβαλε στον θάνατο της κόρης της. Όποια κι αν είναι η έκβαση, η ιστορία της αφήνει ένα ερώτημα που αφορά όλους όσοι έχουμε αναζητήσει παρηγοριά σε μια οθόνη. Όταν μιλάμε σε ένα chatbot επειδή δυσκολευόμαστε να μιλήσουμε σε άλλον άνθρωπο, θα μας ενθαρρύνει όλο αυτό άραγε να αναζητήσουμε ανθρώπινη υποστήριξη ή θα μας κάνει να κλειστούμε ακόμα περισσότερο στον εαυτό μας και τις σκέψεις μας;
Δεν μετανιώνω που εκείνες τις δέκα μέρες μιλούσα στο ChatGPT για ένα προσωπικό θέμα υγείας. Στη δική μου περίπτωση, η παρηγοριά και η παρέα τις δύσκολες ώρες ήταν ίσως ακριβώς αυτό που αναζητούσα. Άλλωστε, την επείγουσα ιατρική φροντίδα την είχα ήδη λάβει στο νοσοκομείο από πραγματικούς γιατρούς με σάρκα και οστά. Θα ήθελα όμως κάθε άνθρωπος που ανοίγει μια τέτοια συνομιλία επειδή υποφέρει να βρίσκει, μέσα από αυτήν, και έναν δρόμο προς ανθρώπινη υποστήριξη. Προς κάποιον που μπορεί να σηκώσει το τηλέφωνο και, όταν χρειαστεί, να βρεθεί δίπλα του.
Αν όσα διάβασες σε αγγίζουν προσωπικά, μπορείς να μιλήσεις στη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018, που λειτουργεί όλο το εικοσιτετράωρο στην Ελλάδα. Δεν χρειάζεται να έχεις βρει τις σωστές λέξεις για να ζητήσεις βοήθεια. Μπορείς να ξεκινήσεις λέγοντας απλώς πώς νιώθεις.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
