Κάθε καλοκαίρι τα κουνούπια γίνονται ένας από τους πιο ενοχλητικούς εχθρούς της καθημερινότητας. Για τον ιό του Δυτικού Νείλου, όμως, μπορούν να γίνουν και ο κρίκος μιας αλυσίδας που ξεκινά από τα πουλιά και καταλήγει στον άνθρωπο.
Ο ιός κυκλοφορεί εδώ και χρόνια στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, όμως το 2026 ο ΕΟΔΥ προειδοποιεί ότι η φετινή χρονιά ενδέχεται να είναι από τις δυσκολότερες που έχει καταγράψει η χώρα. Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη εβδομαδιαία έκθεση του Οργανισμού, μέχρι τις 26 Αυγούστου 2026 είχαν καταγραφεί συνολικά 232 εγχώρια κρούσματα σε 61 δήμους της χώρας, εκ των οποίων τα 165 παρουσίασαν εκδηλώσεις από το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή/και οξεία χαλαρή παράλυση). Ο αριθμός των θανάτων είχε φτάσει τους 19, με την Αττική να παραμένει στο επίκεντρο της φετινής έξαρσης.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο ασυνήθιστα θερμός χειμώνας του 2025–2026 στην Αττική πιθανότατα συνέβαλε στη φετινή επιδημιολογική εικόνα.
Τι είναι ο ιός του Δυτικού Νείλου;
Ο ιός του Δυτικού Νείλου (West Nile virus) ανήκει στην οικογένεια των Flaviviridae και μεταδίδεται κυρίως μέσω τσιμπήματος μολυσμένου κουνουπιού.
Η ονομασία του δεν είναι τυχαία: ο ιός απομονώθηκε για πρώτη φορά το 1937 από γυναίκα στην περιοχή του Δυτικού Νείλου στην Ουγκάντα. Σήμερα δεν περιορίζεται στην Αφρική, αλλά έχει εγκατασταθεί σε περιοχές της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής, της Ασίας και της Βόρειας Αμερικής.
Στην Ελλάδα καταγράφονται περιστατικά από το 2010 και μετά, με τον ΕΟΔΥ να θεωρεί πλέον αναμενόμενη την επανεμφάνιση του ιού κατά την περίοδο κυκλοφορίας των κουνουπιών.
Πώς φτάνει από ένα πουλί στον άνθρωπο;
Ο βασικός κύκλος του ιού στη φύση είναι ανάμεσα στα κουνούπια και τα πουλιά. Ένα κουνούπι τσιμπά ένα μολυσμένο πουλί και αποκτά τον ιό. Όταν αργότερα τσιμπήσει έναν άνθρωπο, μπορεί να του τον μεταδώσει.
Τα κουνούπια του γένους Culex, τα γνωστά κοινά, καφέ κουνούπια που ζουν κοντά στους ανθρώπους, θεωρούνται από τους σημαντικότερους διαβιβαστές του ιού. Ο άνθρωπος, αντίθετα, θεωρείται ουσιαστικά «αδιέξοδος» ξενιστής: ο ιός δεν κυκλοφορεί συνήθως σε αρκετά υψηλά επίπεδα στο αίμα του ώστε ένα κουνούπι να μολυνθεί και να συνεχίσει τον κύκλο. Γι’ αυτό και δεν κολλάμε τον ιό από έναν άνθρωπο που έχει μολυνθεί μέσω μιας καθημερινής επαφής.
Μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο;
Όχι με τον τρόπο που μεταδίδεται, για παράδειγμα, η γρίπη ή η COVID-19.
Δεν έχει καταγραφεί μετάδοση μέσω της καθημερινής κοινωνικής επαφής. Σπάνια, όμως, ο ιός μπορεί να μεταδοθεί μέσω μετάγγισης αίματος, μεταμόσχευσης οργάνων, κατά την εγκυμοσύνη ή τον τοκετό και μέσω του μητρικού γάλακτος. Ο βασικός κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό παραμένει ένα πράγμα: το τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού.
Τι συμβαίνει αν κολλήσει κάποιος;
Περίπου το 80% των ανθρώπων που μολύνονται δεν εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα. Περίπου ένας στους πέντε εμφανίζει τον λεγόμενο «πυρετό του Δυτικού Νείλου», με συμπτώματα όπως πυρετό, πονοκέφαλο, κόπωση, μυϊκούς πόνους, ναυτία, εμετό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εξάνθημα ή διογκωμένους λεμφαδένες. Στις περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις η νόσος είναι ήπια και υποχωρεί.
Πότε γίνεται επικίνδυνος;
Σε ένα μικρό ποσοστό των μολύνσεων, ο ιός μπορεί να περάσει στο κεντρικό νευρικό σύστημα και να προκαλέσει εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν υψηλό πυρετό, έντονο πονοκέφαλο, αυχενική δυσκαμψία, σύγχυση, τρόμο, σπασμούς, μυϊκή αδυναμία ή παράλυση. Η σοβαρή νευροδιεισδυτική νόσος μπορεί να είναι απειλητική για τη ζωή.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι περίπου 1 στους 150 ανθρώπους που μολύνονται αναπτύσσει σοβαρή νόσο που επηρεάζει το κεντρικό νευρικό σύστημα. Ο κίνδυνος είναι υψηλότερος στους ηλικιωμένους και σε ανθρώπους με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
Υπάρχει θεραπεία;
Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό αντιικό φάρμακο που να εξουδετερώνει τον ιό του Δυτικού Νείλου, ούτε εγκεκριμένο εμβόλιο για ανθρώπους. Η θεραπεία είναι υποστηρικτική: αντιμετωπίζονται τα συμπτώματα και, στις σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί νοσηλεία. Για τον άνθρωπο, επομένως, το σημαντικότερο όπλο παραμένει η πρόληψη του τσιμπήματος.
Γιατί αυξάνονται τα κρούσματα;
Δεν υπάρχει ένας μόνο λόγος. Η κυκλοφορία του ιού επηρεάζεται από ένα πολύπλοκο σύνολο παραγόντων: τον αριθμό και τη δραστηριότητα των κουνουπιών, τις καιρικές συνθήκες, την παρουσία μολυσμένων πτηνών και τις οικολογικές συνθήκες κάθε περιοχής.
Τον Ιούλιο του 2026, το Ευρωπαϊκό Γραφείο του ΠΟΥ σημείωσε ότι η Ελλάδα κατέγραφε την πιο απότομη αύξηση κρουσμάτων στην περιοχή, αποδίδοντας το φαινόμενο σε θερμότερες θερμοκρασίες και μεγαλύτερα καλοκαίρια που δίνουν στα κουνούπια περισσότερο χρόνο και γεωγραφική έκταση για να μεταδώσουν τον ιό. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε αύξηση κρουσμάτων οφείλεται αποκλειστικά στην κλιματική αλλαγή, καθώς η επιδημιολογία του ιού είναι σύνθετη και οι περιοχές όπου θα εμφανιστεί κάθε χρόνο δεν μπορούν να προβλεφθούν με ασφάλεια.
Πώς μπορούμε να προστατευτούμε;
Επειδή δεν υπάρχει ανθρώπινο εμβόλιο, η προστασία περνάει κυρίως από την αποφυγή των κουνουπιών.
Ο ΕΟΔΥ συστήνει τη χρήση εντομοαπωθητικών, κατάλληλων ρούχων που καλύπτουν όσο γίνεται μεγαλύτερο μέρος του σώματος, σίτες σε πόρτες και παράθυρα και την απομάκρυνση στάσιμου νερού γύρω από το σπίτι, όπου μπορούν να αναπαραχθούν κουνούπια. Συστήνεται επίσης να περιορίζεται, όπου είναι δυνατόν, η παραμονή σε εξωτερικούς χώρους τις ώρες που τα κουνούπια είναι πιο δραστήρια, ιδιαίτερα την αυγή και το σούρουπο.
Μπορείτε να διαβάσετε εδώ όλα τα explainers του WIRED Greece.
