Ο Φάρος του ΚΠΙΣΝ μοιάζει με παρατηρητήριο. Από τη μία η Αθήνα, από την άλλη η θάλασσα. Έμοιαζε εξ αρχής με το ιδανικό μέρος για να συναντήσω έναν δεκαπεντάχρονο που περνάει τον περισσότερο χρόνο του σκεπτόμενος όσα βρίσκονται πολύ πιο μακριά από τον ορίζοντα. Τον έχουν αποκαλέσει ιδιοφυΐα, αλλά ο Βίκτωρας Γιαννικόπουλος προτιμά να μην τον αποκαλεί κανείς έτσι. Σε τελική ανάλυση, παραμένει ένας έφηβος.
Ο Βίκτωρας από κοντά είναι ένα γλυκύτατο και ευγενέστατο παιδί. Στο ραντεβού μας έφτασε με τη συνοδεία του πατέρα του Χρήστου, ο οποίος -προς τιμή του- δεν έμεινε μαζί μας στη διάρκεια της συνέντευξης. Έχει απόλυτη εμπιστοσύνη στον Βίκτωρα. «Δεν θα σου υποσχεθώ εύκολη συνέντευξη, ούτε θα σε χαϊδέψω επειδή είσαι δεκαπέντε», του λέω χαμογελώντας πριν αρχίσουμε. Δεν δείχνει να ενοχλείται. Αντιθέτως, αποδέχεται από την αρχή ότι θα του μιλήσω όπως σε έναν ενήλικα.
Ίσως όταν βλέπουμε το σύμπαν, βλέπουμε μια αντανάκλαση της ίδιας μας της ζωής, των κυττάρων. Αν δείτε ότι το δέντρο είναι πολύ παρόμοιο με τις διακλαδώσεις των πνευμόνων, το κοσμικό πλέγμα είναι παράλληλο με τους νευρώνες του εγκεφάλου, ότι οι τυφώνες σε σπείρα δίνουν παρόμοιο τρόπο όπως είναι και οι γαλαξίες. Αυτό δεν νομίζω ότι είναι κάτι τυχαίο.
Του ζητώ να μου απευθύνεται στον ενικό. Ευγενικά το αρνείται. Καθ’ όλη τη διάρκεια της συζήτησης, όποτε αναφέρεται σε ενήλικο, χρησιμοποιεί πληθυντικό.
Αυτό το παιδί βεβαίως ήδη βρίσκεται κοντά στην ερευνητική δραστηριότητα της Ακαδημίας Αθηνών, μέσω του Κέντρου Διαστημικής Έρευνας και Τεχνολογίας, το οποίο συνεργάζεται με τη NASA.
Μία συνηθισμένη ημέρα του ξεκινάει με ένα λεωφορείο. Το Γυμνάσιο του Αμερικανικού Κολλεγίου βρίσκεται στα Σπάτα. Η διαδρομή είναι μία ώρα και είκοσι λεπτά. «Έχει τα θετικά της, έχει και τα αρνητικά της. Τα θετικά είναι ότι μπορείς να είσαι με τους φίλους σου και να διασκεδάσεις. Αλλά τα αρνητικά είναι ότι μπορεί πολλές φορές να λες πότε θα φτάσουμε». Και συμπληρώνει: «Μπορείς να έχεις κάποιο διαγώνισμα, να κάνεις κάποια επανάληψη και είναι πολύ βοηθητικό».
Ρωτάω αν βαριέται στο σχολείο ή αν βαραίνει το πρόγραμμά του, αν τα μαθήματα του φαίνονται ξεπερασμένα για τον δικό του τρόπο σκέψης. Η απάντηση σχεδόν διπλωματική. «Δεν θεωρώ ότι είναι ξεπερασμένα. Απλά θεωρώ ότι το εκπαιδευτικό κομμάτι θα πρέπει να εστιάζει στον κάθε μαθητή, σε αυτό που θέλει να ασχοληθεί». Το σχολείο του, εξηγεί, έχει μια ιδιαιτερότητα: εμβαθύνει παντού. «Και φτάνεις σε επίπεδο που δεν έχεις χρόνο να αφοσιωθείς στο 100% στα μαθήματα που θέλεις να μελετήσεις στο μέλλον».
Τα μαθήματα που έχει διαλέξει είναι τέσσερα: φυσική, μαθηματικά, βιολογία, χημεία. Σε αυτά γράφει 20. Στα αρχαία, παραδέχεται, όχι. «Δεν γίνεται κανείς νομίζω να είναι τέλειος σε όλα». Στην ιστορία, σπεύδει να προσθέσει, ο βαθμός του είναι πολύ καλός.
Πότε κατάλαβε ότι η επιστήμη θα γίνει κεντρικό κομμάτι της ζωής του, ότι τα ενδιαφέροντα του υπερβαίνουν τα συμβατικά όρια της παιδικής ηλικίας; «Ήμουν περίπου τεσσάρων ετών, αν θυμάμαι καλά. Ο μπαμπάς μου και η μητέρα μου διάβαζαν γενικότερα βιβλία για το διάστημα. Από τότε άρχισα να βλέπω πολλά ντοκιμαντέρ και πιστεύω ότι αυτό με βοήθησε πάρα πολύ στο να καταλάβω πραγματικά τι αγαπώ».
Και τι αγαπάει, ακριβώς; «Όταν πας να απαντήσεις ένα ερώτημα, σου δημιουργούνται άλλα πέντε. Όταν αρχίσεις να απαντάς αυτά τα πέντε, σου δημιουργούνται άλλα δέκα».
Το πρώτο καμπανάκι χτύπησε «από τότε που ξεκίνησα τη φυσική στο σχολείο, στην πέμπτη δημοτικού. Τότε σιγά σιγά άρχισαν να μου δημιουργούνται τα πρώτα ερωτήματα. Πώς σχεδιάζονται οι νόμοι της φυσικής. Το διάστημα». Τα ερωτήματα αυτά τα κουβαλάει ακόμα.
Στο μεταξύ διάβαζε και διαβάζει αδιάκοπα. «Υπάρχουν βιβλία που μπορεί να αναφέρουν το ίδιο πράγμα σε όλες τις σελίδες. Αλλά υπάρχουν και βιβλία τα οποία λένε πράγματα που όσο και να ψάξεις δεν τα βρίσκεις ποτέ. Δηλαδή είναι τόσο ανεκτίμητα για μένα αυτά τα βιβλία που μου έχουν προσφέρει τέτοιες γνώσεις που πραγματικά είναι ευγνωμοσύνη που τα βρήκα».
Ρίχνω στο τραπέζι μία φράση που αναπόφευκτα τον ακολουθεί. Παιδί-θαύμα. Ιδιοφυΐα. Την έχει ακούσει στην τηλεόραση, την έχει διαβάσει για τον εαυτό του. «Στην αρχή όταν το άκουσα μου έκανε κάπως εντύπωση. Μετά, όχι πια». Στο σχολείο τον αντιμετωπίζουν σαν όλους τους άλλους και είναι ακριβώς αυτό που θέλει. «Μου αρέσει να με βλέπουν όλοι ως έναν άνθρωπο όπως τους υπόλοιπους. Γιατί δεν μου αρέσει να βάζουν ταμπέλες σε κάποιον ότι είναι καλύτερος». Για τους καθηγητές του λέει ότι «μπορεί καμιά φορά να ξέρουν ότι σε κάποια μαθήματα ίσως να έχω παραπάνω γνώσεις. Αλλά προσπαθώ να μην το δείξω αυτό».
Ο τόνος της φωνής του γεμίζει με σεβασμό όταν αναφέρεται στον Σταμάτη Κριμιζή. «Είναι ένας άνθρωπος ο οποίος με έχει φέρει πάρα πολύ κοντά στον τομέα της επιστήμης. Είναι αυτός ο οποίος στην ουσία με έφερε όχι μόνο στο θεωρητικό αλλά στο πρακτικό κομμάτι της επιστήμης. Στην έρευνα». Με τη βοήθεια του Κριμιζή μελέτησε και κατανόησε βαθύτερα τα προγράμματα Voyager, που έγιναν το πάθος του. «Είχε ως προσδόκιμο ζωής περίπου 5 χρόνια. Και έχει ξεπεράσει τα 48 χρόνια, αν δεν κάνω λάθος». Αυτό που τον συγκινεί δεν είναι η τεχνολογία της δεκαετίας του ’70, αλλά η υπέρβαση: «Θεωρούσαμε ότι είναι μόνο για 5 χρόνια και έχει καταφέρει να ξεπεράσει την ηλιόπαυση και να έχει πάει σε μέρη που φαινόντουσαν μέχρι τότε πραγματικά αδύνατα να φτάσουν».
Σε δημόσια συζήτηση με τον Κριμιζή διατύπωσε μια δική του ιδέα για τον ρόλο που θα μπορούσε να έχει η μελλοντική αποστολή Interstellar Probe. «Ανέφερα ότι αυτή η αποστολή μπορεί να είναι σαν ένας φύλακας άγγελος. Να προπορεύεται του ηλιακού συστήματος και να ελέγχει για επικείμενους κοσμικούς κινδύνους».
Το δικό του σχέδιο για το μέλλον είναι φιλόδοξο. Θέλει να συνδυάζει την ιατρική με την αστροφυσική. «Πιστεύω ότι η ιατρική είναι το κλειδί και η αστροφυσική είναι η κλειδαριά. Και ότι αν καταφέρουμε να τα ενώσουμε μεταξύ τους, θα ανοίξουν νέες πόρτες».
Του ζητάω να με ξεναγήσει σε αυτή του τη σκέψη. «Ίσως όταν βλέπουμε το σύμπαν, βλέπουμε μια αντανάκλαση της ίδιας μας της ζωής, των κυττάρων. Αν δείτε ότι το δέντρο είναι πολύ παρόμοιο με τις διακλαδώσεις των πνευμόνων, το κοσμικό πλέγμα είναι παράλληλο με τους νευρώνες του εγκεφάλου, ότι οι τυφώνες σε σπείρα δίνουν παρόμοιο τρόπο όπως είναι και οι γαλαξίες. Αυτό δεν νομίζω ότι είναι κάτι τυχαίο. Δηλαδή νομίζω ότι υπάρχει κάτι… Άρα μπορούμε να αντλήσουμε διδάγματα και να καταλάβουμε καλύτερα τον οργανισμό μας σε σχέση με το διάστημα. Ίσως να μην απέχουμε τόσο εμείς με το διάστημα. Ίσως να είμαστε “συγγενείς” με το διάστημα. Γιατί η ζωή δημιουργήθηκε στο σύμπαν και πραγματικά συνεχίζει να επηρεάζεται από αυτό».
Δεν μένει μόνο στη θεωρία. Εδώ κι έναν χρόνο τρέχει δική του έρευνα για τον καρκίνο. «Ο καρκίνος δεν εμφανίζεται ξαφνικά, αλλά είναι αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας διεργασίας», εξηγεί – και η υπόθεση εργασίας του αφορά τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα του τρόπου ζωής: τον κυτταρικό κύκλο, τον κιρκάδιο ρυθμό, τον ύπνο, τη διατροφή.
Το πρώτο στάδιο ήταν συλλογή δειγμάτων από ασθενείς με αιματολογική κακοήθεια, σε συνεργασία με το νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν και τη Δρ Ελισάβετ-Χριστίνα Βερβεσού, διευθύντρια της Α’ Αιματολογικής Κλινικής.
Το επόμενο βήμα είναι η συλλογή μεγαλύτερου δείγματος μέσα στους επόμενους πέντε με έξι μήνες, «έτσι ώστε τα αποτελέσματα να γίνουν πιο επιστημονικά ισχυρά». Ποιος του ανέθεσε την έρευνα; «Δεν μου την έχει αναθέσει κανείς. Ήταν μια δικιά μου πρωτοβουλία».
Κάπου εκεί μπαίνει στη συζήτηση η τεχνητή νοημοσύνη. «Όλα σχετίζονται μεταξύ τους. Είναι σαν ένα δέντρο που έχει έναν κεντρικό πυρήνα και από εκεί ανοίγονται κλαδιά, διακλαδώσεις, που όλα κάπου καταλήγουν».
Τα ρομποτικά χειρουργικά συστήματα τα θεωρεί αναγκαία, γιατί «προσφέρουν ακρίβεια». Δεν τα θεωρεί όμως αυτόνομα. «Πρέπει πάντα να υπάρχει και ένας ιατρός ο οποίος θα επιβλέπει το ρομποτικό μηχάνημα και θα είναι πάντα έτοιμος να παρέμβει σε οποιοδήποτε σφάλμα της τεχνητής νοημοσύνης. Γιατί αν δείτε, υπάρχουν σφάλματα. Δηλαδή δεν είναι αλάνθαστη».
Τον πιέζω. Αισιόδοξος ή απαισιόδοξος απέναντι στην επανάσταση της ΑΙ; «Ανήκω στους αισιόδοξους, αν χρησιμοποιήσουμε την τεχνητή νοημοσύνη ως ένα εργαλείο. Δηλαδή πρέπει να έχουμε μία κόκκινη γραμμή». «Ποιος τη βάζει;», ρωτάω. «Όλη η ανθρωπότητα», απαντά.
Θα ήθελε λοιπόν να μπει στον χώρο, να είναι εκείνος που βάζει την κόκκινη γραμμή από μέσα; Όχι. «Δεν θέλω να ασχοληθώ με τον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης γιατί είναι μία πολύ λεπτή κλωστή που πραγματικά ένα παραμικρό λάθος μπορεί να οδηγήσει…», λέει και αφήνει τη φράση μετέωρη. Για τους ανθρώπους που τη φτιάχνουν δεν έχει κακή γνώμη: «Δεν νομίζω ότι είναι χαζοί άνθρωποι. Είναι πάρα πολύ έξυπνοι άνθρωποι». Πιστεύει όμως ότι κάποια στιγμή θα φτάσουν στο σημείο να αναρωτηθούν: “Τι κάναμε;”»
Θέλει να σπουδάσει στο εξωτερικό, Αμερική ή Αγγλία. Έχει ήδη προτάσεις. «Δεν επαναπαύομαι. Πάντα συνεχίζω, πάντα ονειρεύομαι για κάτι ακόμα καλύτερο». Φροντίζει να μη μείνει παρεξήγηση για την Ελλάδα: «Δεν υποβαθμίζω τη χώρα σε κανένα επίπεδο» – και προσθέτει ότι το ζητούμενο για να επιστρέψει κάποιος είναι ένα και σαφές: «Να υπάρχει επένδυση στον τομέα της έρευνας». Θα γύριζε; «Πραγματικά δεν ξέρω». Το εισόδημα, πάντως, «είναι το τελευταίο πράγμα που με απασχολεί».
Τον ρωτάω τι κάνει ως παιδί (που παραμένει, μολονότι προσηλωμένος στην επιστήμη). Ξυπνάει, σχολείο, όμιλοι μαθηματικών και φυσικής, σπίτι στις 6.30, μαθήματα, και μετά ένα κομμάτι της βραδιάς για την επιστήμη. Τα Σαββατοκύριακα διαβάζει papers. Έχει φίλους, βγαίνει, πάει σινεμά, και το καλοκαίρι, μου το ομολογεί σαν αμάρτημα, «μπορεί να παίξω λίγο με τους φίλους μου σε κάποιο ηλεκτρονικό παιχνίδι, δεν θα το κρύψω». Αυτό που τον χαροποιεί περισσότερο είναι ότι οι φίλοι του τον βλέπουν «σαν φίλο προς φίλο».
Λογοτεχνία δεν διαβάζει. «Δεν μου αρέσει η λογοτεχνία, η μυθοπλασία». Του δίνω ένα βιβλίο του Νανόπουλου, που παντρεύει φυσική και φιλοσοφία. Αυτό το δέχεται: «Μου αρέσει ο συνδυασμός φιλοσοφίας και επιστήμης».
Οι γονείς του, επιμένει, δεν τον πιέζουν. Η πίεση είναι δική του. «Έχω πει κάποιες φορές “κουράστηκα”, αλλά μετά σκέφτομαι το αύριο και λέω στον εαυτό μου: κάνε υπομονή». Δεν το περιγράφει ως θυσία, αλλά ως μια επένδυση στο μέλλον – μια επιλογή που έχει κάνει ο ίδιος, γνωρίζοντας ήδη το βάρος της.
Τελευταία ερώτηση, η πιο κλισέ. Πώς βλέπει τον εαυτό του σε δέκα, είκοσι χρόνια. Για πρώτη φορά κομπιάζει. Και μετά ξεκινάει από κάπου που δεν το περίμενα. «Θα έβλεπα τον Βίκτωρα ως έναν άνθρωπο ο οποίος έχει αξιοπρέπεια, που νομίζω είναι το πιο σημαντικό πράγμα στη ζωή. Να συμπεριφέρεσαι στους ανθρώπους όπως σου συμπεριφέρονται, ακόμα και να μη σου συμπεριφέρονται με ανθρώπινο τρόπο, εσύ να κρατάς την ευγένεια».
Τα υπόλοιπα έρχονται δεύτερα: ένα από τα καλύτερα πανεπιστήμια της Αμερικής ή του Ηνωμένου Βασιλείου, ένα μεγάλο νοσοκομείο ή ερευνητικό κέντρο, και η ιατρική σε συνδυασμό με την αστροφυσική.
Πριν κλείσουμε, του θυμίζω ότι του είχα υποσχεθεί πως δεν θα του κάνω εύκολη συνέντευξη. «Όχι, κανένα θέμα», απαντά. Όταν τους φωτογραφίζω με τον πατέρα του, τον αγκαλιάζει με την τρυφερότητα ενός παιδιού. Κατεβαίνοντας από τον Φάρο, η Αθήνα απλώνεται από τη μία πλευρά και η θάλασσα στην άλλη. Ο Βίκτωρας συνεχίζει να κοιτάζει ψηλότερα και μακρύτερα – προς τα Voyager, τα κύτταρα, τα μοτίβα που ενώνουν τον άνθρωπο με το σύμπαν.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
