Είναι 6 το πρωί. Περιμένεις το λεωφορείο 550 εδώ και 40 λεπτά. Στην εφαρμογή της τηλεματικής γράφει ότι «έρχεται σε 5»… εδώ και 23 λεπτά. Έχεις ήδη αργήσει στη δουλειά σου. Τι κάνεις;
Έτσι ξεκινάει το «katwtatos misthos simulation», ένα παιχνίδι που έφτιαξε μια 26χρονη, βασισμένη σε προσωπικές εμπειρίες της. Θα περιμένεις κι άλλο το 550, θα πας με τα πόδια ή θα καλέσεις το «αφεντικούλι» να του εξηγήσεις; Αν σκεφτείς να πάρεις ταξί, προσγειώνεσαι απότομα: «Λολ, νομίζεις ότι έχεις λεφτά; Πορτοφόλι: 2.83€». Αν πάρεις το αφεντικό, η απάντηση είναι ξεκάθαρη: «Να τσακιστείς να έρθεις, τα λεπτά καθυστέρησης θα αφαιρεθούν από τον μισθό σου».
«Για την τέχνη ειδικά, μεγάλο όχι στο ΑΙ. Μία από τις χαρές της ανθρωπότητας, ψυχική ανάγκη από την εποχή των σπηλαίων, θα τη δώσουμε να μας τη φτιάχνει ρομπότ, για να την κάνει πιο γρήγορα για να έχουμε εμείς περισσότερο χρόνο να κάνουμε τι; Να δουλεύουμε;»
Η ekatteriny μίλησε στο WIRED Greece για το πώς μετέτρεψε την καθημερινή επιβίωση σε απολαυστικά μακάβριο παιχνίδι, με απλές επιλογές που έχουν χρησιμοποιηθεί εύστοχα και με εικόνες τύπου κολάζ που ζωντανεύουν τη δυστυχία.
Το katwtatos misthos simulation σε βάζει στη θέση υπαλλήλου σε κατάστημα εστίασης και προσπαθείς να φτάσεις στο τέλος της βάρδιας, αντιμετωπίζοντας όλο και πιο σουρεαλιστικές καταστάσεις.
Το gameplay είναι μια αλληλουχία επιλογών που δουλεύουν ευρηματικά για να μεταδώσουν την ψυχολογική πίεση και την απελπισία. Στη διαδρομή, η αναμονή στο φανάρι αποδίδεται με μία και μοναδική επιλογή που εμφανίζεται ξανά και ξανά, ελαφρώς παραλλαγμένη. «Πατάς το κουμπί». «Ξανά», «ξανά», «κόκκινο», «ακόμα κόκκινο», «κάνε μια προσευχή».
Οι καταστάσεις θα φανούν ανησυχητικά οικείες σε οποιονδήποτε έχει περάσει από εστίαση ή λιανικό εμπόριο στην Ελλάδα, παρότι τραβηγμένες.
Όταν ο πελάτης παραγγέλνει «φρέντο εσπρέσο μέτριο», η μοναδική διαθέσιμη επιλογή είναι «φρέντο εσπρέσο μέτριο». Και όταν κάποιος ρωτάει αν το γάλα είναι φρέσκο, οι επιλογές μιλούν τη γλώσσα των RPG: «Ναι», «Ναι (ψέματα)», «Όχι».
Τρως κάτι μπαγιάτικο, θες να πας τουαλέτα ενώ είσαι μόνος σου -το δεύτερο άτομο που σου υποσχέθηκαν «από βδομάδα» δεν ήρθε ποτέ- και, αν επιλέξεις να «τα κάνεις πάνω σου», κερδίζεις +7 Εξευτελισμό και συνεχίζεις τη δουλειά.
Οι καταστάσεις θα φανούν ανησυχητικά οικείες σε οποιονδήποτε έχει περάσει από εστίαση ή λιανικό εμπόριο στην Ελλάδα, παρότι τραβηγμένες. Ένα μπισκότο πέφτει στο πάτωμα: το πετάς, το φυσάς και το βάζεις στη θέση του («Βλέπω ότι έχεις εμπειρία στον κλάδο της εστίασης», σχολιάζει το παιχνίδι) ή το δείχνεις ως «πιο φρέσκο» στον επόμενο πελάτη;
Η ekatteriny είναι απόφοιτος της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών (ΑΣΚΤ) της Αθήνας. Ξεκίνησε τις σπουδές της στην Πληροφορική του ΕΚΠΑ, αλλά έκανε τη στροφή που οι γονείς συνήθως απεύχονται: άφησε τον προγραμματισμό για την τέχνη. «Είχα ανάμεικτες αντιδράσεις από τον κύκλο μου», θυμάται, και παραδέχεται πως καμιά φορά σκέφτεται ακόμη «κι αν έμενα εκεί…». Δεν το μετανιώνει όμως: «Μέσω αυτής της σχολής έχω το πάτημα να βγάλω αυτά που έχω να πω στον κόσμο».
Η Πληροφορική πάντως αποδείχθηκε χρήσιμη. Το παιχνίδι τής πήρε περίπου έναν χρόνο για να ολοκληρωθεί και λέει πως αν δεν είχε τις γνώσεις θα έπαιρνε περισσότερο. Το έφτιαξε στο Twine, ένα ανοιχτού κώδικα εργαλείο για διαδραστική αφήγηση με «μια δική του απλοποιημένη γλώσσα προγραμματισμού». «Ακόμη και κάποιος που δεν έχει προγραμματιστικό background μπορεί να φτιάξει κάτι εκεί με λίγο ψάξιμο», εξηγεί η ekatteriny.
Θα μπορούσε, θεωρητικά, να είχε γίνει γρηγορότερα με τεχνητή νοημοσύνη. Στη σελίδα του όμως το παιχνίδι φοράει το tag «No AI» και η δημιουργός είναι κατηγορηματική. «Για την τέχνη ειδικά, μεγάλο όχι. Μία από τις χαρές της ανθρωπότητας, ψυχική ανάγκη από την εποχή των σπηλαίων, θα τη δώσουμε να μας τη φτιάχνει ρομπότ, για να την κάνει πιο γρήγορα για να έχουμε εμείς περισσότερο χρόνο να κάνουμε τι; Να δουλεύουμε;»
Στέκεται και στην ηθική πλευρά της χρήσης του ΑΙ, λέγοντας πως παίρνει τα δημιουργήματα άλλων καλλιτεχνών «χωρίς καν να τους ρωτάει και να τους ανταμείβει και τα ισοπεδώνει σε αποτελέσματα μέσου όρου», ενώ αναφέρεται, επίσης, στο περιβάλλον, την ανθρώπινη κριτική σκέψη και τις κοινωνικές ανισότητες.
Το interactive fiction το ανακάλυψε στην εφηβεία της και σταδιακά το είδε να εμφανίζεται οργανικά στην τέχνη της, ώσπου έφτιαξε το katwtatos misthos simulation, το πρώτο της παιχνίδι -το οποίο παρουσίασε και ως πτυχιακή της στην ΑΣΚΤ.
Όσο σουρεαλιστικά κι αν φαίνονται ορισμένα σενάρια, η ρίζα τους βρίσκεται στην πραγματικότητα. Το παιχνίδι είναι βασισμένο σε μια δουλειά που έκανε η ίδια σε φούρνο. «Κάποια πράγματα είναι τσιμπημένα για κωμικούς λόγους, δυστυχώς λιγότερα απ’ ό,τι φαντάζεσαι», λέει. «Είναι η πιο μίζερη δουλειά που έχω κάνει, αλλά δυστυχώς έχω καταλάβει ότι έχει πάρα πολύς κόσμος παρόμοιες εμπειρίες με μένα».
«Το παιχνίδι ήθελα να είναι αστείο, γιατί ο κόσμος μας σήμερα έχει τόσα πράγματα που μας στεναχωρούν όλους νομίζω, και δεν ήθελα να προσθέσω κι άλλα σ’ αυτό. Θέλω γενικά να κάνω τους άλλους να γελάνε».
Γιατί όμως παιχνίδι και όχι κόμικ, βίντεο ή ένα κείμενο στα social media; Η διαδραστική φύση «σε βάζει να μπεις μέσα στην ιστορία, σαν να σου συμβαίνει εσένα», απαντά. «Στην παρουσίαση της πτυχιακής μου είδα πολύ κόσμο να παίζει το παιχνίδι μπροστά μου και χάρηκα πολύ να βλέπω ότι αγχώνονταν και τσαντίζονταν. Ήταν σαν να τους έστελνα πίσω σε αυτό που έζησα και να το ζούσαν κι αυτοί για λίγο. Πιστεύω είναι το πιο βιωματικό format».
Πίσω από τα αστεία endings και τις αλλόκοτες απαιτήσεις των πελατών («Θέλω κρύο εσπρέσο, όχι φρέντο εσπρέσο»), κρύβεται ένα σοβαρό και θυμωμένο κοινωνικό σχόλιο. «Το μήνυμα είναι ότι οι δουλειές στην Ελλάδα, ειδικά του κατώτατου μισθού, είναι σκατά», λέει η δημιουργός χωρίς να μασάει τα λόγια της. «Και δυστυχώς υπάρχουν και ακόμη πιο σκατά από αυτό που περιγράφει το παιχνίδι, και υπάρχει και τόσος κόσμος που δεν είναι τόσο τυχερός όσο εγώ και μένει μόνιμα εγκλωβισμένος σε τέτοιες δουλειές για να επιβιώσει. Με θυμώνει πολύ το ότι αυτή είναι μια τόσο κοινή πραγματικότητα στη χώρα».
Ο θυμός όμως φιλτράρεται μέσα από κοφτερό χιούμορ, έναν δοκιμασμένο μηχανισμό άμυνας. «Χρησιμοποιώ γενικά το χιούμορ για να ελαφρύνω δυσάρεστα πράγματα στη ζωή μου, αλλά δεν γέλαγα και τόσο είναι η αλήθεια όσο δούλευα εκεί», παραδέχεται. «Το παιχνίδι ήθελα να είναι αστείο, γιατί ο κόσμος μας σήμερα έχει τόσα πράγματα που μας στεναχωρούν όλους νομίζω, και δεν ήθελα να προσθέσω κι άλλα σ’ αυτό. Θέλω γενικά να κάνω τους άλλους να γελάνε».
«Καλώς ήρθατε στο παιχνίδι όπου δεν υπάρχουν καλές επιλογές», λέει η κεντρική φράση του παιχνιδιού. Για τη δημιουργό, αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα που βιώνουν η Gen Z και οι Millennials στην ελληνική αγορά εργασίας. Δεν είναι όλα μαύρα, σπεύδει να πει, αλλά από όσα ζει και ακούει, «δεν υπάρχει γενικά σεβασμός προς τον εργαζόμενο και τα δικαιώματά του».
Οι άνθρωποι, εξηγεί, επιλέγουν πλέον πόσο θα επιτρέψουν στον εαυτό τους να υποβιβαστεί και να εξευτελιστεί για να μην απολυθούν. «Κάθε φορά που επιλέγουν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους ή και τα πιστεύω τους, ρισκάρουν να χάσουν το εισόδημα με το οποίο επιβιώνουν. Και δυστυχώς το σύστημα και το κράτος το επιτρέπει και το ενθαρρύνει όλο αυτό».
Και η ίδια βιώνει αυτόν τον αγώνα. Πρόσφατα παραιτήθηκε από babysitter και δουλεύει ως ανιματέρ. «Μπορεί να μην καλύπτει τα έξοδά μου, αλλά έχω πετύχει σε μια πολύ καλή εταιρεία με πολύ καλά αφεντικά, εκεί νιώθω ότι με σέβονται». Θέλει πάντως να φτιάξει κι άλλα παιχνίδια. Έμπνευση έχει αρκετή. «Η καθημερινότητα ευτυχώς/δυστυχώς με τροφοδοτεί με πολύ υλικό», λέει και εξηγεί πως η πάλη της πλέον είναι με τον ελεύθερο χρόνο, «μετά τις δουλειές που κάνω χωρίς να θέλω για να βγαίνει το νοίκι. Αλλά κάπως όλο και κάτι καταφέρνουμε».
Όσο για το «αφεντικούλι» από τον φούρνο που ενέπνευσε το παιχνίδι, αν το έπαιζε, θα αναγνώριζε τον εαυτό του;
«Δεν ξέρω», απαντά η ekatteriny. «Πιστεύω ότι οι άνθρωποι και ειδικά αυτοί που κάνουν παραπάνω άσχημα πράγματα έχουν την τάση να εθελοτυφλούν, για να προστατεύουν την ψυχολογία τους, να μην νιώθουν άσχημα. Μπορεί. Να σου πω δεν πολυερχόταν και στο μαγαζί να ξέρω τι άνθρωπος είναι, από τις κάμερες μας έβλεπε και έπαιρνε τηλέφωνο. Δεν είναι τόσο τσιμπημένα να μην είναι αναγνωρίσιμα πάντως».
Αν παίξεις το katwtatos misthos simulation, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα χάσεις. Θα απολυθείς επειδή είπες σε μια γιαγιά την αλήθεια για τα μπαγιάτικα προϊόντα ή επειδή κάθισες στην καρέκλα του αφεντικού, και θα πεθάνεις από την πείνα, αλλά τουλάχιστον «δεν πρόλαβαν να σου κάνουν έξωση». Όταν η πραγματικότητα ξεπερνά τη φαντασία, το μόνο όπλο που απομένει είναι το σαρκαστικό γέλιο, και το παιχνίδι της 26χρονης προσφέρει ακριβώς αυτό: μια ψηφιακή εκτόνωση όπου μπορείς -έστω και εικονικά- να φτύσεις κρυφά μέσα στον φρέντο του αφεντικού σου και να πάρεις +1 Εκδίκηση.
Μπορείτε να παίξετε το παιχνίδι δωρεάν στο ekatteriny.itch.io/katwtatos-misthos-simulation.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
