Στη δυτική ακτή της Τασμανίας, σε ένα εγκαταλελειμμένο αεροδρόμιο στο Queenstown, ένας ατσάλινος μονόλιθος καταγράφει κάθε βήμα της ανθρωπότητας προς την καταστροφή.
Δεν πρόκειται για σκηνικό επιστημονικής φαντασίας ή prop του μάρκετινγκ για κάποια ταινία. Πάνω σε γρανιτένιο έδαφος, στήνεται το «Earth’s Black Box»: μια κατασκευή που δανείζεται το όνομα και τη λογική της από το μαύρο κουτί των αεροπλάνων.
Το κουτί θα προσφέρει δεδομένα για την κλιματική αλλαγή, αλλά, επίσης, στόχος είναι και να κρατήσει τους ηγέτες υπόλογους, να διασφαλίσει ότι η δράση ή η αδράνειά τους θα καταγραφεί.
Όπως εκείνο καταγράφει τις τελευταίες στιγμές πριν από μια συντριβή, έτσι κι αυτό φιλοδοξεί να καταγράψει την πορεία του πλανήτη -και των πολιτικών αποφάσεων- προς μια πιθανή κατάρρευση της ανθρωπότητας.
Το παράδοξο είναι ότι το Earth’s Black Box δεν σχεδιάστηκε για να προειδοποιήσει. Τα δεδομένα που συλλέγει είναι ήδη δημόσια και διαθέσιμα σε επιστήμονες, κυβερνήσεις και οργανισμούς. Ο πραγματικός του σκοπός είναι διαφορετικός: να δημιουργήσει ένα μόνιμο αρχείο που δεν θα επιτρέπει σε κανέναν να ισχυριστεί ότι «δεν ήξερε».
Και τότε προκύπτει ένα άλλο ερώτημα. Σε ποιον απευθύνεται αυτό το αρχείο; Σε εμάς, που εξακολουθούμε να έχουμε χρόνο να αλλάξουμε πορεία, ή σε κάποιον που ίσως βρεθεί μπροστά του έπειτα από μια μελλοντική κατάρρευση; Είναι ένα εργαλείο λογοδοσίας για το παρόν ή ένα μήνυμα προς το μέλλον;
Οι δημιουργοί του επιμένουν ότι το «αεροπλάνο» δεν έχει ακόμη συντριβεί.
Μια ιστορία πέντε ετών
Το εγχείρημα δεν είναι καινούργιο. Ανακοινώθηκε τον Δεκέμβριο του 2021, την περίοδο της διάσκεψης COP26 στη Γλασκώβη, και έγινε αμέσως viral είδηση -αναφέρθηκε ακόμα και στον μονόλογο του Stephen Colbert.
Οι σκληροί δίσκοι του άρχισαν να «ηχογραφούν» δεδομένα από τότε, σε δοκιμαστική λειτουργία. Η φυσική κατασκευή, όμως, καθυστέρησε πάνω από μισή δεκαετία -ανάμεσα σε ζητήματα σχεδιασμού, αδειοδότησης και χρηματοδότησης, που προήλθε κυρίως από δωρητές.
Πλέον, η ομάδα που σχεδιάζει το πρότζεκτ ελπίζει να είναι πλήρως λειτουργικό έως το τέλος του 2026.
Η κατασκευή έχει διαστάσεις περίπου 16 μέτρα σε μήκος και 4 σε ύψος, είναι φτιαγμένη από ατσάλι και εδράζεται πάνω σε γρανιτένιο βράχο. Περιβάλλεται από τσιμεντένια πάνελ και σκεπάζεται από οροφή με ενισχυμένο γυαλί κάτω από την οποία βρίσκονται 36 ηλιακά πάνελ, που τροφοδοτούν το σύστημα με ενέργεια ανεξάρτητα από το ηλεκτρικό δίκτυο.
Στο εσωτερικό του, σκληροί δίσκοι με σύνδεση στο διαδίκτυο συλλέγουν δεδομένα όσο υπάρχει ήλιος, με εκτιμώμενη χωρητικότητα αποθήκευσης για 30 έως 50 χρόνια. Είναι κατασκευασμένο για να αντέξει σεισμούς, πλημμύρες, καταστροφές και τις πιο ακραίες καιρικές συνθήκες.
Τι καταγράφει
Τα δεδομένα χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες. Από τη μία, καθαρά επιστημονικά μεγέθη: θερμοκρασίες ξηράς και ωκεανών, οξίνιση των θαλασσών, επίπεδα CO2, ρυθμοί εξαφάνισης ειδών, αποψίλωση δασών, ενεργειακή κατανάλωση, πληθυσμιακά στοιχεία.
Από την άλλη, το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο: πρωτοσέλιδα, αποφάσεις από συνόδους όπως οι COP, δηλώσεις ηγετών, νομοθετικές ρυθμίσεις, κρατικές δαπάνες, ακόμα και αναρτήσεις σε social media.
Όλα τροφοδοτούνται μέσω αλγορίθμων σε μια βάση δεδομένων που η ομάδα ονομάζει «Vital Index», ενώ η πλατφόρμα θα είναι open-source, με στόχο να ενισχύσει την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από το κλίμα.
Ένας μηχανισμός λογοδοσίας
Πίσω από το project βρίσκεται ένας ασυνήθιστος συνασπισμός: η εταιρεία επικοινωνίας Rouser, η Clemenger BBDO Melbourne, η καλλιτεχνική συλλογικότητα The Glue Society, το αρχιτεκτονικό γραφείο Room 11, το Πανεπιστήμιο της Τασμανίας, καθώς και οι Sense-T και Revolver.
Το κουτί θα προσφέρει δεδομένα για την κλιματική αλλαγή, αλλά, επίσης, στόχος είναι και να κρατήσει τους ηγέτες υπόλογους, να διασφαλίσει ότι η δράση ή η αδράνειά τους θα καταγραφεί, όπως έχει δηλώσει ο Jim Curtis, executive creative director της Clemenger BBDO. Ο δήμαρχος της περιοχής West Coast, Shane Pitt, υποστηρίζει ότι η επιλογή της Τασμανίας οφείλεται στο ότι είναι «μία από τις πιο γεωλογικά και πολιτικά σταθερές περιοχές στον κόσμο» -μια περιοχή περίπου 4.600 κατοίκων που ενδεχομένως θα δει και τουριστική ώθηση από το εγχείρημα.
Το ερώτημα της αποκωδικοποίησης
Η φυσική επιβίωση του κουτιού δεν εγγυάται ότι κάποιος θα μπορέσει, σε αιώνες από τώρα, να διαβάσει τα δεδομένα του. Ο Jonathan Kneebone, συνιδρυτής της Glue Society, έχει περιγράψει ένα σχέδιο εμπνευσμένο από τη Στήλη της Ροζέτας: πολλαπλές μορφές κωδικοποίησης, συμπεριλαμβανομένου μαθηματικού συμβολισμού χαραγμένου σε ατσάλινες πλάκες, ώστε όποιος ανακαλύψει το κουτί στο μέλλον να έχει τα εργαλεία να το αποκωδικοποιήσει. Ο ίδιος ο Beamish παραδέχεται την αβεβαιότητα: «Πώς θα είναι η τεχνολογία σε μια κοινωνία σημαδεμένη από την κλιματική κρίση; Δεν ξέρουμε πραγματικά».
Όπως λέει ο ίδιος ο Beamish, κλείνοντας τον κύκλο της μεταφοράς που έδωσε στο project το όνομά του: «Το αεροπλάνο είναι ακόμα στον αέρα… υπάρχει ακόμα ελπίδα να αποφύγουμε το χειρότερο σενάριο της κλιματικής αλλαγής».
