«ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ», γράφει η ετικέτα στην ανάρτηση της Αφροδίτης Νινιού.
Πριν από λίγες μέρες, στο Instagram, έπεσα πάνω σε ένα βίντεο που έδειχνε εντελώς χειροποίητο: μια ραγισμένη καρδιά απ’ όπου φύτρωναν λουλούδια, δύο σιλουέτες με δάκρυα στα μάτια, ένα ρολόι που έμοιαζε πλασμένο από πηλό. Στο βίντεο, κάτω από το όνομα της δημιουργού, εμφανίζεται η ετικέτα του Instagram, που ενημερώνει ότι πρόκειται για περιεχόμενο AI.
Αλλά τι σημαίνει αυτό; Έγινε όλο το βίντεο με AI; Ένα μέρος του; Ήταν η λεζάντα γραμμένη με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης; Η ετικέτα δεν το ξεκαθαρίζει.
Αποφάσισα να ρωτήσω την ίδια τη δημιουργό. Η απορία μου αφορούσε την ανάρτησή της, αλλά αγγίζει κάτι ευρύτερο: πώς βάζουν ετικέτες οι πλατφόρμες στη δουλειά των καλλιτεχνών, πώς αντιμετωπίζουν τους ίδιους και το AI, και πώς οι καλλιτέχνες στέκονται απέναντι στη χρήση του.
Η Αφροδίτη Νινιού είναι 29 ετών, αυτοδίδακτη 3D artist και εικονογράφος, και τον τελευταίο χρόνο δουλεύει ως freelancer. Το 3D μπήκε στη ζωή της στη δεύτερη καραντίνα, όταν κατέβασε ένα πρόγραμμα και άρχισε να βλέπει tutorials. Δεν είχε φανταστεί, όπως λέει, ότι αυτό θα της άλλαζε τη ζωή και τον επαγγελματικό προσανατολισμό.

Περιγράφει τη δουλειά της ως ένα σημείο συνάντησης: της φαντασίας, της φύσης και της καθημερινότητας μέσα από σουρεαλιστικές 3D εικονογραφήσεις και animation. «Μου αρέσει να μεταμορφώνω οικεία αντικείμενα σε παιχνιδιάρικες και απρόσμενες συνθέσεις, δημιουργώντας έναν κόσμο όπου το οργανικό συναντά το τεχνητό και το γνώριμο αποκτά μια διαφορετική διάσταση», λέει.
Πρόσφατα η μουσικός ολίνα, που τη γνώριζε από κοινές παρέες, της ζήτησε τα visuals για την παρουσίαση του νέου της δίσκου «Ti se sygkinise?». Η Αφροδίτη έστησε τις εικόνες πάνω στους στίχους και στο συναίσθημα που ήθελε να περάσει το κάθε τραγούδι.
Η αίσθηση του χειροποίητου είναι εσκεμμένη επιλογή. «Το πρόγραμμα το οποίο χρησιμοποιώ σε όλες μου τις 3D δουλειές είναι το Blender και η αίσθηση πηλού και χειροποίητου που βάζω σε πολλά από τα έργα μου είναι image textures», εξηγεί στο WIRED Greece. «Πολλές φορές κάνω και sculpting στα μοντέλα που φτιάχνω για να έχουν πιο οργανικό σχήμα».
Πώς μπήκε η ετικέτα του Instagram και γιατί
Το AI πράγματι υπάρχει στη διαδικασία. Ωστόσο, μια γενική ένδειξη «περιεχόμενο τεχνητής νοημοσύνης» μπορεί να σημαίνει πολλά. Στη συγκεκριμένη δουλειά, το ΑΙ χρησιμοποιήθηκε μόνο σε ένα σημείο. «Ήθελα σε ένα εικαστικό να κάνω το ρολόι να λιώνει, οπότε χρησιμοποίησα το Seedance 2.5», λέει η Αφροδίτη. «Αυτό που έκανα ήταν να φτιάξω το εικαστικό έτσι όπως το ήθελα κανονικά στο 3D πρόγραμμα, έκανα render το αρχικό frame και μετά έγραψα ένα αναλυτικό prompt για το πώς θέλω να γίνει το animation».
Ο λόγος ήταν πρακτικός, όπως εξηγεί η δημιουργός. «Κάτι τέτοιο για να γίνει θα έπαιρνε τον διπλάσιο χρόνο και στο τεχνικό κομμάτι αλλά και στο τελικό render του animation, που θα έκανε αρκετές ώρες σε ένα απλό laptop».
Η διαφορά έχει σημασία. Η Αφροδίτη δεν ζήτησε από ένα μοντέλο να δημιουργήσει το έργο της. Έφτιαξε η ίδια το 3D εικαστικό και χρησιμοποίησε AI για ένα animation. Το Instagram, όμως, δεν έχει τρόπο να εξηγήσει αυτή τη διαφορά στον θεατή.
Η ετικέτα έχει δική της ιστορία. Το 2024 η Meta άρχισε να σημαίνει περιεχόμενο σε Facebook, Instagram και Threads διαβάζοντας τα metadata που αφήνουν τα ίδια τα εργαλεία AI, κυρίως με τα πρότυπα C2PA και IPTC, ή από δήλωση του χρήστη. Η πρώτη εκδοχή, «Made with AI», έπεσε και σε πραγματικές φωτογραφίες. Σε δοκιμές του PetaPixel, αρκούσε ένα ελάχιστο σημείο δουλεμένο με το Generative Fill του Photoshop για να εμφανιστεί η σήμανση.
Μετά τις διαμαρτυρίες φωτογράφων, η Meta άλλαξε τη διατύπωση σε «AI info», τον Ιούλιο του 2024. Τον Σεπτέμβριο χώρισε τις δύο περιπτώσεις: όταν το σύστημα κρίνει ότι το περιεχόμενο απλώς υπέστη κάποια επεξεργασία με AI, η ένδειξη κρύβεται στο μενού της ανάρτησης. Όταν κρίνει ότι φτιάχτηκε από AI, η ένδειξη μένει εμφανής κάτω από το όνομα του χρήστη. Εκεί βρίσκεται και στην ανάρτηση της Αφροδίτης.
Η ετικέτα εμφανίζει αυτό το μήνυμα: «Το περιεχόμενο αυτής της δημοσίευσης ενδέχεται να έχει δημιουργηθεί μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Αυτό βασίζεται σε ένα σήμα που έχει προστεθεί από το εργαλείο που χρησιμοποιείται για τη δημιουργία περιεχομένου. Αυτό το σήμα υποδεικνύει τυπικά ότι το περιεχόμενο έχει δημιουργηθεί εξ ολοκλήρου με τεχνητή νoημοσύνη σε αντίθεση με περιεχόμενο που έχει μόνο τροποποιηθεί με τεχνητή νoημοσύνη». Στην περίπτωση της Αφροδίτης, όμως, το «εξ ολοκλήρου» δεν είναι ξεκάθαρο: η ετικέτα δεν ξεκαθαρίζει αν το περιεχόμενο φτιάχτηκε από το μηδέν ως την ολοκλήρωσή του με εργαλεία AI ή αν αυτά ανέλαβαν μόνο ένα μικρό μέρος της δουλειάς.

Το εργαλείο που χρησιμοποίησε η Αφροδίτη ίσως δίνει μια πιθανή εξήγηση. Το Seedance 2.5 της ByteDance ενσωματώνει στο υλικό που παράγει αόρατα υδατογραφήματα και C2PA Content Credentials, δηλαδή τα σήματα που διαβάζει η Meta. Η ετικέτα όμως αφορά ολόκληρη την ανάρτηση και δεν λέει ποιο visual έχει AI, ούτε σε τι βαθμό.
«Η ετικέτα μπήκε αυτόματα από το Instagram μόλις έγινε η ανάρτηση, δεν μου ήρθε κάποια ειδοποίηση ούτε να δηλώσω τίποτα σχετικό», λέει η Αφροδίτη. Δεν προσπάθησε να την αφαιρέσει και δεν ξέρει αν γίνεται. «Στην αρχή με προβλημάτισε αν θα νομίζει ο κόσμος ότι αυτή η δουλειά έχει γίνει 100% με AI, καθώς είχα αφιερώσει πολλές ώρες για να γίνουν όλα αυτά τα visuals. Αλλά νομίζω ότι είναι ξεκάθαρη η αισθητική μου στο τελικό αποτέλεσμα, οπότε δεν με ρώτησε κάποιος αν ισχύει ή όχι», εξηγεί.
Πού μπαίνει η γραμμή
Η κριτική στο συγκεκριμένο σύστημα δεν είναι καινούργια. Το Fstoppers σημειώνει ότι η ένδειξη συνεχίζει να πέφτει σε αληθινές, ελαφρώς επεξεργασμένες φωτογραφίες, ενώ ένα σκόπιμο fake μπορεί να περνάει χωρίς σήμανση αν του λείπουν τα metadata. Χρήστες της πλατφόρμας έχουν εκφράσει τη δυσαρέσκειά τους επειδή, όπως λένε, η ένδειξη μπορεί να εμφανιστεί ακόμα κι αν έχει χρησιμοποιηθεί ένα εργαλείο όπως η αφαίρεση background, ενώ φοβουνται ότι ενδέχεται να επηρεαστεί το engagement, κάτι σημαντικό για επαγγελματικά προφίλ και καλλιτέχνες.
Πάντως, η Αφροδίτη δεν είναι κατά της τεχνητής νοημοσύνης σε όλες τις περιπτώσεις. «Δεν θα έλεγα ότι είμαι τελείως κατά του AI όταν κάποιος το χρησιμοποιεί σε πιο τεχνικά κομμάτια για να κάνει speed up το workflow του», λέει. «Περισσότερο με βρίσκει κατά όταν χρησιμοποιείται από το 0 και όταν γίνεται ξεκάθαρη αντιγραφή μιας δουλειάς και την παρουσιάζεις σαν δική σου», προσθέτει.
Η σήμανση, στην ουσία της, τη βρίσκει σύμφωνη. «Όσο εξελίσσεται, γίνεται ακόμα πιο δύσκολο να καταλάβει κάποιος αν αυτό που βλέπει είναι πραγματικό ή όχι, πράγμα που το κάνει πολύ επικίνδυνο σε πολλές περιπτώσεις», επισημαίνει η Αφροδίτη. Συμφωνεί με την ένδειξη όταν κάτι είναι εξ ολοκλήρου προϊόν AI. Το πώς θα γίνεται αυτό σωστά, όμως, δεν το έχει λύσει κανείς. Η ίδια έχει δει αρκετούς καλλιτέχνες να αποκτούν την ετικέτα στις αναρτήσεις τους χωρίς να έχουν χρησιμοποιήσει AI.
«Ίσως στο μέλλον να μπορεί να γίνεται πιο εύκολα αυτός ο διαχωρισμός», καταλήγει, «χωρίς να γίνονται λάθη».