Στα ανοικτά των ακτών της Τουρκίας, μια ομάδα αρχαιολόγων ανακάλυψε ευρήματα που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ανασύσταση μιας ελάχιστα γνωστής περιόδου στην ιστορία του θαλάσσιου εμπορίου στη Μεσόγειο. Το ναυάγιο, που βρίσκεται σε ρηχά νερά κοντά στο νησί Κεκόβα, νοτιοδυτικά της Αττάλειας, πιστεύεται ότι βυθίστηκε μεταξύ του 2700 και του 2400 π.Χ., σε μια εποχή που σηματοδοτήθηκε από την κατασκευή της Μεγάλης Πυραμίδας της Γκίζας. Εάν επιβεβαιωθεί αυτή η χρονολόγηση, το ναυάγιο θα είναι περίπου 4.500 ετών και θα μπορούσε να καταστεί το παλαιότερο γνωστό ναυάγιο στον κόσμο.
Η ιστορική ανακάλυψη έγινε το 2024 από μια ομάδα υπό την ηγεσία του Hakan Öniz, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Ακντενίζ, ο οποίος έχει αφιερώσει δεκαετίες στη διερεύνηση αρχαίων ναυαγίων σε αυτά τα νερά. Στοιχεία που παρείχαν ντόπιοι ναυτικοί οδήγησαν στην τοποθεσία, όπου οι ερευνητές εντόπισαν κεραμικά αγγεία ενσωματωμένα σε μια βραχώδη πλαγιά του βυθού.
Δεν πρόκειται για το τυπικό ναυάγιο, όπου το σκάφος έχει βυθιστεί στον πυθμένα της θάλασσας. Τα ξύλινα μέρη του πλοίου έχουν εξαφανιστεί λόγω της παρατεταμένης υποβρύχιας έκθεσής τους. Ωστόσο, μέρος του φορτίου έχει διασωθεί και παρέχει στοιχεία για την ανασύσταση της ιστορίας του. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η προτεινόμενη χρονολόγηση είναι ακόμη προκαταρκτική, οπότε νέα στοιχεία θα μπορούσαν να τοποθετήσουν το ναυάγιο σε μεταγενέστερη ή ακόμη και προγενέστερη χρονολογική περίοδο. Τα αποτελέσματα αναμένεται να δημοσιευθούν σε επιστημονικό περιοδικό.
Στο ναυάγιο της Κεκόβα, οι αρχαιολόγοι ανέσυραν μεγάλα κεραμικά δοχεία αποθήκευσης, μεταξύ των οποίων και οβάλ αγγεία με επίπεδη βάση και δύο λαβές. «Μεταξύ των ευρημάτων ξεχωρίζει ένας ιδιαίτερα αξιοσημείωτος αμφορέας, ο οποίος φέρει εννέα διαφορετικά σημάδια και δύο τρύπες στο σώμα του», δήλωσε ο Mehmet Nuri Ersoy, Υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας. «Αυτό το αγγείο, το οποίο πιθανόν χρησιμοποιούνταν ως βουτυροδοχείο για την παρασκευή τυριού ή βουτύρου, υποδηλώνει ότι οι ναυτικοί μπορούσαν να παράγουν τη δική τους τροφή κατά τη διάρκεια των μακρινών ταξιδιών τους.»
Συγκρίνοντας αυτά τα χαρακτηριστικά με εκείνα άλλων αρχαιολογικών ευρημάτων, οι ειδικοί μπορούν να υπολογίσουν χρονολογίες και να διατυπώσουν υποθέσεις σχετικά με τη διακίνηση εμπορευμάτων μεταξύ διαφορετικών περιοχών. Ορισμένα από τα αγγεία με λωρίδες ενδέχεται να προέρχονται από την κεντρική Κοιλάδα του Ιορδάνη, αν και αυτή η υπόθεση προέλευσης παραμένει προκαταρκτική.
«Τα κεραμικά είναι σαν το πλαστικό: δεν εξαφανίζονται ποτέ, απλώς θρυμματίζονται σε όλο και μικρότερα κομμάτια», δήλωσε η Karin Sowada, διευθύντρια του Αυστραλιανού Κέντρου Αιγυπτιολογίας στο Πανεπιστήμιο Macquarie, στο The Conversation. «Ωστόσο, τα απλά κεραμικά αγγεία κρύβουν πολλά στοιχεία για το παρελθόν.»
Η καθηγήτρια Sowada εντάχθηκε στην ερευνητική ομάδα κατόπιν αιτήματος του Dr. Hakan Öniz, λόγω της εξειδίκευσής της στη χρονολόγηση κεραμικών αντικειμένων. «Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το σχήμα και η τεχνική κατασκευής των αγγείων μας βοηθούν να χρονολογήσουμε το φορτίο. Κατ’ επέκταση, αυτό περιλαμβάνει και τη χρονολόγηση άλλων κεραμικών αντικειμένων, καθώς και του ίδιου του πλοίου.»
Τα δοχεία διατηρούν επίσης υπολείμματα ορατά με γυμνό μάτι. Το περιεχόμενό τους πρέπει ακόμη να αναλυθεί επιστημονικά, αλλά οι ερευνητές πιστεύουν ότι μπορεί να πρόκειται για προϊόντα όπως ελαιόλαδο, κρασί ή φυτικές ρητίνες.
Ενώ το συγκεκριμένο πλοίο έπλεε στην περιοχή, η Αίγυπτος ανέπτυσσε το εμπόριό της μέσω του λιμανιού της Βύβλου, στο σημερινό Λίβανο. Το αιγυπτιακό κράτος προμηθευόταν τις πρώτες ύλες που χρειαζόταν από άλλες περιοχές, όπως κέδρο, κασσίτερο, μόλυβδο, έλαια, φυτικές ρητίνες, λαζουρίτη και ασήμι.
Άλλες αρχαιολογικές έρευνες έχουν αποδείξει ότι η Αίγυπτος προμηθευόταν ασήμι γύρω στο 2600 π.Χ. από τα ορυχεία του Λαυρίου, νοτιοανατολικά της Αθήνας. Αν και είναι απίθανο τα αιγυπτιακά πλοία να πραγματοποιούσαν όλα αυτά τα ταξίδια απευθείας, σκάφη όπως αυτό της Κεκόβα ενδέχεται να αποτελούσαν μέρος ενός ευρύτερου θαλάσσιου δικτύου, απαραίτητου για τη μεταφορά εμπορευμάτων από το ένα λιμάνι στο άλλο πριν φτάσουν στον τελικό προορισμό τους.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο προσδιορισμός της προέλευσης των σκαφών και η ανάλυση του περιεχομένου τους θα μπορούσαν να βοηθήσουν στον εντοπισμό των δεσμών μεταξύ κοινοτήτων που χωρίζονται από εκατοντάδες χιλιόμετρα και στην εκτίμηση της συμμετοχής τους σε κοινά εμπορικά κυκλώματα.
Αν και η ακριβής διαδρομή του σκάφους και η ταυτότητα του πληρώματός του παραμένουν άγνωστες, οι ερευνητές υποθέτουν ότι μπορεί να ήταν ναυτικοί από παράκτιες κοινότητες της Λεβαντίνης. «Τώρα που βρίσκεται στον βυθό ανάμεσα σε δύο νησιά, είναι σαφές ότι το σκάφος πιθανότατα αναζήτησε καταφύγιο σε προστατευμένα νερά κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας», δήλωσε η καθηγητρια Sowada. «Μπορεί κανείς να φανταστεί τον τρόμο των ναυτικών, πιθανώς κατοίκων της ακτής της Λεβαντίνης, όταν το πλοίο τους προσέκρουσε στα βράχια.»
Για τέσσερις μήνες, δύτες εργάστηκαν για να ανασύρουν τα κεραμικά θραύσματα που ήταν προσκολλημένα στα βράχια και καλυμμένα με θαλάσσιους οργανισμούς, μια εργασία που απαιτεί προσεκτικές διαδικασίες ανάκτησης και συντήρησης.
Ο χώρος αυτός εμπλουτίζει την τουρκική ακτογραμμή, η οποία είναι γνωστή για την πληθώρα αρχαίων ναυαγίων. Οι τοποθεσίες αυτές αποτελούν μοναδικά αρχεία, καθώς διατηρούν αντικείμενα που ενδέχεται να έχουν εξαφανιστεί από τους οικισμούς στην ξηρά ή που δεν καταγράφηκαν ποτέ σε ιστορικά κείμενα.
«Συνεχίζουμε να φωτίζουμε τη ναυτική ιστορία της Ανατολίας με νέες ανακαλύψεις, προστατεύοντας την υποβρύχια πολιτιστική μας κληρονομιά για να τη μεταδώσουμε στις μελλοντικές γενιές», ανέφερε ο υπουργός Ersoy. «Συγχαίρω τον Dr. Hakan Öniz, τον επικεφαλής επιστήμονα των ανασκαφών, καθώς και όλους τους συναδέλφους που συνέβαλαν με τις προσπάθειές τους.»
Πριν από αυτή την ανακάλυψη, το ναυάγιο στα ανοικτά της ακτής του Δόκου, ενός ελληνικού νησιού, κατείχε το ρεκόρ του παλαιότερου ναυαγίου στον κόσμο, με ηλικία 4.200 ετών. Ούτε από αυτό το σκάφος έχουν βρεθεί υπολείμματα. Το παλαιότερο άθικτο ναυάγιο, δηλαδή αυτό του οποίου το ξύλο διατηρείται ακόμη, βρέθηκε στα ανοικτά των ακτών της Βουλγαρίας στη Μαύρη Θάλασσα. Η ηλικία του υπολογίζεται σε περίπου 2.400 χρόνια.
Προς το παρόν, το ναυάγιο της Κεκόβα δεν προσφέρει όλες τις απαντήσεις. Η επιβεβαίωση της ηλικίας του, η μελέτη των υπολειμμάτων και η ακριβέστερη ταυτοποίηση των αγγείων θα αποτελέσουν τα επόμενα βήματα για τον προσδιορισμό της ιστορικής του σημασίας. Ωστόσο, η ανακάλυψη θέτει ήδη το ενδεχόμενο ότι τα εμπορικά δίκτυα που συνέδεαν τους μεσογειακούς πολιτισμούς ήταν πιο περίπλοκα και παλαιότερα από ό,τι υποδηλώνουν τα τρέχοντα στοιχεία.
To άρθρο δημοσιεύθηκε στο WIRED En Espanol και μεταφράστηκε από τα ισπανικά.
Με την εγγραφή σας, συμφωνείτε με τους Όρους Χρήσης μας (συμπεριλαμβανομένης της παραίτησης από ομαδικές αγωγές και των διατάξεων διαιτησίας) και αναγνωρίζετε την Πολιτική Απορρήτου μας.
